Stułbia pospolita (Hydra vulgaris) to niewielki, słodkowodny parzydełkowiec. Należy do rodziny Hydridae. Spotkać ją można w stawach, jeziorach i innych spokojnych zbiornikach wodnych. Przyczepia się do roślin lub innych podłoży. Ciało stułbi osiąga długość do 2 cm. Cienkie, nitkowate czułki mogą dorastać nawet do 5 cm. Charakterystyczne brązowe ubarwienie ułatwia kamuflaż wśród wodnej roślinności. Pomimo niewielkich rozmiarów, stułbia jest skutecznym drapieżnikiem. Wykorzystuje parzydełka do obezwładniania drobnych organizmów planktonowych.
Opis
Stułbia pospolita, podobnie jak inne przedstawicielki tego rodzaju, posiada od czterech do dwunastu czułków. Wyrastają one wokół otworu gębowego. Czułki służą nie tylko do chwytania pokarmu, lecz także do poruszania się. Polując stułbia wyciąga czułki i czeka, aż ofiara – najczęściej niewielki organizm planktonowy – zetknie się z nimi. Wówczas poraża zdobycz parzydełkami, kieruje ją do otworu gębowego, a następnie trawi wewnątrz jamy chłonąco-trawiącej. Niestrawione resztki są usuwane tą samą drogą – przez otwór gębowy, pełniący funkcję zarówno ust, jak i odbytu.
Organizm ten przyczepia się do podłoża za pomocą tarczki znajdującej się na dolnym końcu ciała. Choć przez większość czasu pozostaje osadzony w jednym miejscu, potrafi zmieniać pozycję. Może oderwać się od podłoża i dać się unieść prądowi wody. Jest też w stanie poruszać się aktywnie. Wykonuje charakterystyczny „krok” przypominający przewrót: przyciąga czułki do podłoża, odczepia „stopę” i przerzuca ciało, zmieniając tym samym swoje położenie.
Stułbia pospolita jako organizm modelowy
Stułbia pospolita jest szeroko wykorzystywana jako organizm modelowy w badaniach nad regeneracją morfallaktyczną – procesem, w którym organizm odbudowuje utracone części ciała bez podziałów komórkowych, a jedynie przez reorganizację już istniejących komórek. Popularność w laboratoriach zawdzięcza łatwości hodowli. Nie wymaga skomplikowanej opieki, a jej cykl życiowy przebiega stosunkowo szybko. Szczególne zainteresowanie wzbudza jej zdolność do nieprzerwanej regeneracji i rzekomy brak starzenia się. Uznaje się, że H. vulgaris może być biologicznie nieśmiertelna. Niektórzy badacze kwestionują to twierdzenie.
Neurologia
Stułbia pospolita posiada jeden z najprostszych znanych układów nerwowych. Czyni ją to cennym obiektem badań dla neurobiologów. Naukowcy mają nadzieję, że zrozumienie tak podstawowych obwodów nerwowych ułatwi interpretację znacznie bardziej złożonych struktur mózgu u innych zwierząt. Układ nerwowy stułbi tworzy rozproszona sieć neuronów. Mimo swojej prostoty pozwala ona na koordynację szeregu zachowań.
Badania prowadzone m.in. przez Rafaela Yuste doprowadziły do przełomowego osiągnięcia. Hydra vulgaris jest jak dotąd jedynym znanym zwierzęciem, u którego udało się powiązać każdą obserwowaną czynność z konkretnym wzorcem aktywności neuronalnej – z jednym wyjątkiem, którym pozostaje sama „neuronalna mowa”, czyli kod, jakim neurony przekazują informacje. Ten niezwykle szczegółowy wgląd w funkcjonowanie prymitywnego układu nerwowego otwiera nowe możliwości w badaniach nad podstawami świadomości i zachowania.
Rozmnażanie stułbi pospolitej
Stułbia pospolita podobnie jak spokrewniona z nią Hydra oligactis, może rozmnażać się na trzy sposoby: płciowo, przez pączkowanie oraz poprzez regenerację. Ta ostatnia forma traktowana jest raczej jako mechanizm przetrwania niż właściwe rozmnażanie.
Rozmnażanie płciowe zachodzi zazwyczaj w niekorzystnych warunkach środowiskowych. Na ciele stułbi pojawiają się wtedy proste narządy rozrodcze – jądra i jajniki. Plemniki uwalniane są do wody, gdzie zapładniają komórkę jajową znajdującą się w jajniku. Zapłodnione jajo otacza się chitynową osłoną. Dzięki niej może przetrwać trudne warunki. Z nowego organizmu wykluje się dopiero wtedy, gdy środowisko ponownie stanie się sprzyjające.
Najczęściej stułbie rozmnażają się bezpłciowo, przez pączkowanie. W sprzyjającej temperaturze i przy dostatecznej ilości pokarmu na ciele osobnika macierzystego zaczyna rozwijać się młoda stułbia. Przypomina miniaturowego dorosłego osobnika. Gdy osiągnie odpowiedni rozwój, odłącza się od ciała rodzica i rozpoczyna samodzielne życie. Ten sposób rozmnażania jest efektywny. Pozwala szybko zwiększać populację.
Trzecia forma – regeneracja – pozwala stułbi przetrwać urazy. Gdy ciało zwierzęcia zostanie przecięte na odpowiednio duże fragmenty, każdy z nich jest w stanie odtworzyć cały organizm, proporcjonalnie do wielkości pierwotnego fragmentu. To niezwykła zdolność, obserwowana również u innych bezkręgowców, takich jak rozgwiazdy.
Występowanie
Stułbia pospolita to organizm kosmopolityczny. Występuje w wodach słodkich niemal na całym świecie. Zasiedla przede wszystkim spokojne zbiorniki wodne, takie jak stawy, jeziora, starorzecza i wolno płynące strumienie. Przytwierdza się do roślin wodnych, kamieni lub innych stałych powierzchni. Stąd może swobodnie polować na drobne organizmy planktonowe. Dzięki zdolnościom regeneracyjnym i dużej elastyczności ekologicznej doskonale radzi sobie w różnych warunkach środowiskowych.
Biologia
Stułbia pospolita zamieszkuje zarówno wody stojące, jak i rzeki. Wykazuje dużą tolerancję na środowisko. Dobrze radzi sobie w wodach zeutrofizowanych i lekko zasolonych. Jest wrażliwa na obecność metali ciężkich. Prowadzi samotny, półosiadły tryb życia. Zwykle przytwierdza się stopą do podłoża, najczęściej do roślin wodnych. Jednak dzięki elastycznemu ciału i ruchom czułków potrafi zmieniać miejsce. Przemieszcza się wykonując charakterystyczne „przewroty” lub odrywając się i unosząc z prądem wody.
W cyklu życiowym stułbi występuje wyłącznie postać polipa. Brakuje u niej stadium meduzy. Może być rozdzielnopłciowa lub hermafrodytyczna. Gdy warunki są sprzyjające, rozmnaża się bezpłciowo przez pączkowanie. Z dolnej części ciała wyrasta młody osobnik, który po pełnym rozwinięciu odłącza się i samodzielnie przytwierdza do podłoża. W trudniejszych warunkach aktywuje rozmnażanie płciowe. Wówczas wytwarza gonady – męskie i żeńskie – na jednym ciele. Dochodzi do zapłodnienia wewnętrznego. Jajo zostaje otoczone chitynową osłoną. Rozwija się w organizmie macierzystym. Po jego śmierci opada na dno, gdzie zimują. Na wiosnę z jaj wylęgają się młode polipy.
Hydra vulgaris to drapieżnik. Poluje na drobne organizmy wodne, w tym skorupiaki, pierścienice oraz larwy owadów. Czułkami chwyta ofiarę, poraża ją za pomocą parzydełek i wprowadza do otworu gębowego. Tam rozpoczyna się proces trawienia.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Strumieniówka
- Strzebla błotna – strzebla przekopowa
- Implanty, czyli czym są technologie wszczepialne?
- Jak odzyskać prawo do drzewa życia?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Hydra_vulgaris [dostęp: 05.10.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Przemysław Malkowski. Licencja: CC BY-SA 3.0.
