Sum rekini (Pangasianodon hypophthalmus) to gatunek suma z rodziny pangazjowatych (Pangasiidae). Pochodzi z rzek Azji Południowo-Wschodniej. Mimo mylącej nazwy, nie ma nic wspólnego z prawdziwymi rekinami. Występuje naturalnie w dorzeczach Mekongu i rzeki Chao Phraya. Odgrywa tam istotną rolę w akwakulturze jako ryba hodowlana.
Na rynku mięso tego gatunku sprzedawane jest pod nazwą handlową swai (z tajskiego สวาย). Jego delikatna struktura i łagodny smak sprawiają, że cieszy się dużą popularnością. Sum rekini został introdukowany do innych systemów rzecznych w celu zwiększenia produkcji żywności. Ze względu na charakterystyczny połysk i efektowny wygląd, gatunek zyskał również uznanie wśród akwarystów. W warunkach naturalnych odżywia się różnorodnym pokarmem – od skorupiaków i innych ryb po materię roślinną.
Opis
Dorosłe osobniki suma rekiniego mogą osiągać imponujące rozmiary. Dorastają do 130 cm długości. Masa ciała sięga 44 kg. Młode osobniki charakteryzują się metalicznym połyskiem łusek. W miarę wzrostu ryby tracą tę efektowną iryzację. Duże osobniki przybierają jednolity, szarawy odcień. Ich płetwy są ciemnoszare lub czarne. Młode osobniki można rozpoznać także po dwóch wyraźnych, czarnych pasach – jednym biegnącym wzdłuż linii bocznej, a drugim nieco niżej.
Występowanie i środowisko suma rekiniego
Sum rekini pochodzi z dużych rzek Azji Południowo-Wschodniej – przede wszystkim Mekongu i Chao Phraya. Został także introdukowany do wielu innych systemów rzecznych na potrzeby akwakultury. Jest rybą słodkowodną, typową dla klimatu tropikalnego. Preferuje wodę o temperaturze 22–26°C, odczynie pH 6,5–7,5 oraz twardości w zakresie 2–29 dGH. Dzięki przekształconemu pęcherzowi pławnemu, który działa jak narząd oddechowy, gatunek potrafi przetrwać w warunkach niedoboru tlenu.
W naturalnym środowisku sum rekini zamieszkuje głębokie, szerokie rzeki. Jest to ryba wędrowna. W dorzeczu Mekongu odbywa sezonowe migracje. Wędrują w górę rzeki między majem a lipcem, by odbyć tarło. Następnie wraca w dół od września do grudnia. W regionie poniżej wodospadów Khone ryby przemieszczają się w górę rzeki między październikiem a lutym, z kulminacją w listopadzie i grudniu. Migrację wywołuje cofająca się woda po porze deszczowej. Miejscem rozrodu populacji z południowego Mekongu jest odcinek rzeki między Khone a Kratie w Kambodży.
W 2015 roku opinia publiczna została zaalarmowana po tym, jak ekologiczna organizacja w kolumbijskim Santander potwierdziła obecność sumów rekinich w dopływie rzeki Magdalena. Okazało się, że ryby przedostały się tam przypadkowo z nielegalnych hodowli. Dla lokalnych naukowców i urzędników to powód do niepokoju. Rzeka Magdalena to siedlisko ponad 200 rodzimych gatunków ryb, z których 35 jest zagrożonych wyginięciem.
Populacje sumów rekinich w Azji są narażone na wiele fizycznych zagrożeń, takich jak zmienne ciśnienie, uderzenia łopat turbin czy gwałtowne zawirowania wody. Wszystkie te czynniki – często związane z budową elektrowni wodnych – mogą prowadzić do zwiększonej śmiertelności i urazów u ryb.
Poza Tajlandią i Wietnamem, sum rekini jest chętnie hodowany i spożywany także w Malezji, Singapurze, Indonezji i Mjanmie. Znany jest tam jako ikan patin. W kuchni malajskiej przyrządza się go z dodatkiem fermentowanego duriana (tempoyak) lub w formie curry.
W Tajlandii sumy rekinie pływają stadami w rzekach i kanałach przy świątyniach buddyjskich. Ryby są tam dokarmiane – najczęściej chlebem. Nikt ich tam nie łowi. Sprawia to, że tworzą trwały element lokalnego krajobrazu.
Ryba konsumpcyjna
Sum rekini, sprzedawany w Europie pod nazwą handlową pangi lub swai, pochodzi głównie z intensywnych hodowli prowadzonych w delcie Mekongu w Wietnamie. Choć jego mięso trafiło na stoły ze względu na niską cenę i łagodny smak, długotrwałe spożywanie tej ryby może szkodzić zdrowiu – szczególnie kobietom w ciąży. Do stymulowania rozrodu w warunkach sztucznych hodowcy stosują hormony, takie jak gonadotropina kosmówkowa czy preparat Ovaprim. Wywołuje to kontrowersje wśród lekarzy i specjalistów ds. żywienia.
Według analizy Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA, wartość odżywcza mięsa suma rekiniego pozostawia wiele do życzenia. Zwraca się uwagę na niski poziom niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (EPA i DHA), niewielką zawartość witaminy E oraz ogólny brak składników cenionych w diecie – zwłaszcza w porównaniu z rybami morskimi, pstrągiem czy karpiem. Dodatkowo, jakość surowca obniżają warunki hodowlane: przegęszczone zbiorniki, często zanieczyszczone oraz stosowanie antybiotyków, środków bakteriobójczych i substancji hormonalnych. Eksperci zauważają, że spadek cen filetów suma rekiniego wiąże się bezpośrednio z pogorszeniem jakości oferowanego produktu.
Dla porównania – 100 gramów mięsa suma rekiniego zawiera zaledwie 0,05 g kwasów omega-3 oraz 0,11 mg witaminy E na kilogram masy ciała. To wartości kilkukrotnie niższe niż w przypadku większości popularnych ryb o wysokim profilu żywieniowym.
Sum rekini – biologia
Naturalnym środowiskiem życia suma rekiniego są duże, tropikalne rzeki Azji Południowo-Wschodniej. Gatunek prowadzi osiadło-wędrowny tryb życia. W okresie monsunu, gdy wody rzek podnoszą się, ryby migrują w górę biegu. W porze suchej, gdy poziom wody opada, spływają do niższych partii rzek. Sum rekini to ryba stadna. Najlepiej funkcjonuje w większych grupach.
Rozród przypada na miesiące od maja do lipca. Samica może złożyć imponującą liczbę do 2 milionów ziaren ikry. Dojrzałość płciową ryby osiąga między drugim a czwartym rokiem życia. Dorastają do około 60 cm długości. Osiągają masę 3,5 kg. Gatunek cechuje się długowiecznością. W sprzyjających warunkach może żyć nawet 20 lat.
Sum rekini to wszystkożerca. Dieta obejmuje zarówno mniejsze ryby i skorupiaki, jak i różnego rodzaju pokarm roślinny.
Intensywne połowy, degradacja naturalnych siedlisk oraz silne zanieczyszczenie wód doprowadziły do poważnego spadku liczebności dzikich populacji. Obecnie sum rekini znajduje się na Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych IUCN w kategorii EN (endangered). Oznacza to, że grozi mu wyginięcie. Choć masowa hodowla wciąż zapewnia obecność gatunku w gospodarce i akwarystyce, jego los w środowisku naturalnym pozostaje niepewny.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Stynka
- Sum afrykański – tawada – stawada
- Człowieczeństwo, czyli jak pozostać człowiekiem?
- Zaćmienie Słońca – dlaczego to takie wyjątkowe zjawisko?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Iridescent_shark [dostęp: 05.10.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
