Strzebla błotna, strzebla przekopowa (Rhynchocypris percnurus) to słodkowodna ryba promieniopłetwa z rodziny karpiowatych (Leuciscidae), do której należą także jelce, klenie i inne właściwe strzeble. Gatunek występuje w rozproszonych populacjach na rozległym obszarze. Spotkać go można od Europy (m.in. Polska, Białoruś, Czechy, Niemcy, Litwa, Rosja i Ukraina) po Azję (Syberia, północne Chiny, Korea i Japonia). Dorosłe osobniki mogą osiągać długość do 18,5 cm.
Opis
Strzebla błotna to drobna ryba o charakterystycznej, wrzecionowatej sylwetce, spłaszczonej bocznie. Ciało pokrywają drobne, cykloidalne łuski. Cała powierzchnia jest usiana ciemnymi plamkami. Ubarwienie bywa zmienne. Grzbiet zazwyczaj przybiera ciemnobrązowy odcień z zielonkawym połyskiem. Boki mają barwę jasnożółtozłotą. Brzuch pozostaje jasny, kremowy. Wzdłuż boków ciągnie się szaro-fioletowa smuga. Jest to charakterystyczny element wyglądu gatunku.
Oczy są duże, a otwór gębowy końcowy i skośny. Linia boczna jest pełna i dobrze widoczna. Płetwy – krótkie i zaokrąglone – mają barwę cielistą lub są niemal przezroczyste. Płetwa grzbietowa osadzona jest za płetwami brzusznymi. Płetwa ogonowa ma delikatne wcięcie i krótki trzon.
Dymorfizm płciowy jest słabo zaznaczony. Samice odznaczają się nieco większą głową, a samce – dłuższymi płetwami parzystymi. W okresie godowym u samców pojawia się subtelna wysypka perłowa.
Nazwa systematyczna i klasyfikacja strzelby błotnej
Strzebla błotna została po raz pierwszy opisana przez Petera Simona Pallasa w 1811 roku (publikacja ukazała się w 1814) jako Cyprinus percnurus. Okazy pochodziły z jezior położonych wzdłuż rzeki Leny w Rosji. Na przestrzeni lat gatunek przenoszono do różnych rodzajów, m.in. Moroco, Eupallasella i Phoxinus. Epitet gatunkowy zapisywano niekiedy błędnie jako perenurus.
W 2005 roku Bogutskaya i współpracownicy przeprowadzili rewizję systematyczną. Potwierdzili, że forma perenurus to jedynie błąd typograficzny. Za poprawną nazwę uznali Phoxinus percnurus (Pallas, 1814). W literaturze polskiej wciąż można spotkać obie wersje zapisu, choć tylko jedna jest zgodna z zasadami nomenklatury zoologicznej.
Od 2007 roku ichtiolodzy powszechnie zaliczają strzeblę błotną do rodzaju Rhynchocypris. Wcześniejsze propozycje, takie jak Eupallasella, zostały ostatecznie odrzucone. Aktualnie obowiązującą nazwą gatunkową jest Rhynchocypris percnurus (Pallas, 1814).
Występowanie i środowisko życia
Strzebla błotna zasiedla rozległe obszary Eurazji. Jej zasięg ma charakter wyspowy. W Polsce występuje głównie w dorzeczach Odry i Wisły. W Rosji spotykana jest w dorzeczach Dźwiny, Peczory i Wołgi, a także na terenach przyległych do zlewisk Oceanu Arktycznego, Morza Beringa, Morza Ochockiego i Morza Japońskiego. Obecna jest również na Sachalinie oraz japońskiej wyspie Hokkaido.
Ryba prowadzi stadny tryb życia. Preferuje silnie zarośnięte, niewielkie zbiorniki wodne – zazwyczaj płytkie, o głębokości sięgającej co najwyżej kilkudziesięciu centymetrów. Optymalny dla niej odczyn pH wody mieści się w przedziale 5,5–7,0. Strzebla błotna jest dobrze przystosowana do warunków niskiej zawartości tlenu. Zasiedla zbiorniki z zamulonym dnem, które dla wielu innych gatunków są nieprzyjazne.
Strzelba błotna – biologia i tryb życia
Strzebla błotna zasiedla niewielkie zbiorniki wodne – jeziorka, stawy, starorzecza i torfianki. Często bywa jedynym gatunkiem ryby występującym w danym akwenie. Preferuje wody silnie zarośnięte, płytkie i ciepłe. Prowadzi stadny tryb życia.
Tarło odbywa od maja do lipca, w temperaturze wody od 11 do 20°C. Samica składa od 500 do 1500 kleistych jaj. Przytwierdzają się one do roślinności wodnej. Tarło ma charakter porcyjny. Ikra składana jest zwykle w trzech turach. Średnica kremowych jaj wynosi 1 mm, a po napęcznieniu około 1,5 mm. Wylęg larw następuje po 5–15 dniach. Młode osobniki mierzą po wykluciu około 4 mm.
Dojrzałość płciową ryba osiąga w wieku od dwóch do trzech lat, przy długości około 7 cm. Odżywia się planktonem, drobnymi owadami, mięczakami, a także ikrą innych ryb. To gatunek krótkowieczny. Żyje zaledwie pięć do sześciu lat.
Choć na liście IUCN ma status najmniejszej troski (LC), w Polsce objęta jest ścisłą ochroną gatunkową ze względu na zagrożenia wynikające z zaniku jej naturalnych siedlisk.
Status ochronny i zagrożenia
W Polsce strzebla błotna od 1983 roku objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. Wymaga aktywnych działań ochronnych. Dla tego gatunku nie przewiduje się żadnych odstępstw od zakazów. Została również wpisana do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt jako gatunek wysokiego ryzyka – silnie zagrożony wyginięciem.
Do najpoważniejszych zagrożeń należą: zanik niewielkich zbiorników wodnych (w tym ich zasypywanie), obniżanie się poziomu wód gruntowych, zarybianie siedlisk gatunkami drapieżnymi oraz introdukcja inwazyjnych ryb obcych. Strzebla błotna, jako ryba wrażliwa na zmiany środowiskowe, jest szczególnie narażona na skutki przekształcania i degradacji naturalnych ekosystemów wodnych.
Strzelba błotna w Wielkopolsce
Strzebla błotna to niewielka przedstawicielka rodziny karpiowatych. Dorosłe osobniki osiągają zaledwie 6–8 cm długości. Ważą nie więcej niż 7 gramów. Choć drobna i niepozorna, jej obecność ma ogromne znaczenie. To jeden z nielicznych gatunków ryb uznanych przez Unię Europejską za priorytetowe.
Jedno z cennych stanowisk ryby znajduje się w województwie wielkopolskim, na terenie Nadleśnictwa Grodzisk, w granicach obszaru Natura 2000 „Barłożnia Wolsztyńska”. To jedyne znane miejsce występowania strzebli błotnej w tym regionie i jedno z nielicznych w Europie. Jej siedliskiem są trzy niewielkie, połączone zbiorniki wodne, powstałe po eksploatacji torfu.
Funkcjonowanie tego delikatnego ekosystemu zależy bezpośrednio od opadów atmosferycznych. Szczególnie istotna jest ilość deszczu latem. To ona decyduje o poziomie wody i stopniu uwodnienia torfowiska, a tym samym o przetrwaniu całej populacji. W warunkach zmieniającego się klimatu i postępującej suszy, każde lato może być dla tego gatunku walką o przetrwanie.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Lake_minnow [dostęp: 04.10.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: opencage. Licencja: CC BY-SA 3.0.
