Strzygonia choinówka, sówka choinówka (Panolis flammea) to należący do rodziny sówkowatych (Noctuidae) motyl, szeroko rozpowszechniony w europejskich borach sosnowych. Gatunek występuje od Portugalii aż po zachodnią Syberię, Kaukaz i Azję Mniejszą. Na północy sięga aż za krąg polarny. Na południu spotykany jest m.in. w Ceucie (północna Afryka) oraz południowych Włoszech, w tym na Sycylii i Sardynii.
Charakterystyczne dla strzygonia choinówkowego są przednie skrzydła w ciepłym odcieniu rdzawobrązowym. Zdarzają się także ciemnoszare warianty. Skrzydła te ozdobione są dwiema dużymi, jasnymi plamkami (tzw. stygmatami) oraz delikatnymi, cienkimi kreskami wzdłuż zewnętrznego brzegu. Tylne skrzydła mają barwę brunatną lub niemal czarną. Motyl aktywny jest nocą. Jego obecność łatwo zauważyć w okresie wiosennym, szczególnie w pobliżu lasów sosnowych, które stanowią jego naturalne środowisko.
Jaja składane są zwykle na igłach sosny. Gąsienice żywią się młodymi przyrostami igliwia. Sprawia to, że gatunek ma istotne znaczenie również z punktu widzenia leśników.
Opis
Rozpiętość skrzydeł strzygonia choinówki wynosi od 32 do 40 mm. Przednie skrzydła mają intensywną ceglastopomarańczową barwę z domieszką ochrowych tonów. Żyłki skrzydeł są punktowo zaznaczone na szaro i biało. Linia wewnętrzna oraz zewnętrzna wyróżniają się ciemniejszym, rdzawym kolorem. Skrzydła są ząbkowane i sierpowato wygięte. Ich krawędzie mają jasne obramowanie. Linia podmarginalna jest blada. Poprzedza ją ząbkowany cień w rdzawym odcieniu. Obszar brzeżny skrzydła bywa często jaśniejszy niż reszta. Plamki (stygmaty) są duże i nieregularne. Tak zwana plamka klinowata (claviform) na końcu pokryta jest jasnymi i brunatnymi łuskami. Plamka okrągła (orbicular) i nerkowata (reniform) mają bladą, ceglano-pomarańczową barwę z ciemniejszym środkiem. Orbicular jest spłaszczony i często wydłużony wzdłuż żyłki środkowej. Tworzy smugę łączącą się z dużą, nieregularnie rozbudowaną plamką reniform, której górna część jest kanciasto wyciągnięta na zewnątrz.
Frędzle na końcu skrzydeł są rudo-białe, nieregularnie ubarwione. Tylne skrzydła przybierają brunatny odcień, często z czerwonawym połyskiem.
Wariant barwny ab. griseovariegata opisany przez Goezego charakteryzuje się wyciszeniem ceglastych tonów. Zostały one zastąpione przez szarozielonkawe i brunatne barwy.
Biologia strzygonia choinówki
Strzygonia choinówka jest motylem nocnym. Aktywna jest od marca do maja. Termin lotów może się różnić w zależności od regionu. Dorosłe osobniki są przyciągane przez światło oraz kwiaty wierzb, szczególnie kwitnących kotek.
Gąsienice mają jaskrawozielone ubarwienie z szerokimi, białymi liniami obrzeżonymi ciemniejszą zielenią. Linia przetchlinek (spiracular line) wyróżnia się żółtą obwódką w dolnej części. Larwy żerują głównie na igłach sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris) oraz innych gatunków sosen. Zdarza się, że atakują również inne drzewa iglaste i liściaste. W przypadku masowego pojawu mogą stanowić poważne zagrożenie dla lasów, prowadząc do znacznych szkód w drzewostanie.
Zimowanie odbywa się w postaci poczwarki. Pozwala to przetrwać niekorzystne warunki i rozpocząć nowy cykl życiowy wczesną wiosną.
Strzygonia choinówka – występowanie
Strzygonia choinówka w północnej części zasięgu dociera aż za koło podbiegunowe. Na południu notowana jest m.in. w Ceucie w Afryce Północnej oraz w południowych Włoszech, w tym na Sycylii i Sardynii. W wielu regionach pojawia się masowo, osiągając liczebność mogącą prowadzić do lokalnych gradacji. W Polsce należy do gatunków pospolitych. Występuje niemal wszędzie, zwłaszcza w borach sosnowych i na terenach leśnych z dominacją drzew iglastych.
Ekologia
Strzygonia choinówka to motyl, którego cykliczne i masowe pojawy są dobrze znane w polskich borach sosnowych. Szczególnie intensywne gradacje obserwuje się w północnych regionach kraju. Szkodnik ten potrafi spowodować tam znaczne uszkodzenia aparatu asymilacyjnego drzew. Zjawiska te najczęściej mają miejsce w ubogich siedliskach – suchych borach pozbawionych runa i podszytu.
W okresach między gradacjami sówka choinówka zachowuje się jak typowy monofag. Żeruje wyłącznie na sośnie zwyczajnej. W warunkach masowego występowania jej gąsienice mogą przenosić się również na inne gatunki sosen – wejmutkę, sosnę czarną i górską – a także na jałowiec, jodłę, daglezję, świerk i modrzew. Najchętniej atakowane są drzewostany średnich klas wieku. Przy deficycie pokarmu gąsienice pojawiają się również na starszych drzewach.
Rójka motyli przypada na okres od początku kwietnia do połowy maja. Aktywność samców i samic można zauważyć tuż po zmierzchu, wysoko w koronach drzew. Samice składają do 25 jaj w podłużnych złożach bezpośrednio na igłach. Łącznie od 100 do 200 sztuk. Rozwój zarodkowy trwa zwykle 9–12 dni. Przy niskich temperaturach może się wydłużyć nawet do miesiąca. Główna fala wylęgu przypada na drugą dekadę maja.
Gąsienice strzygoni łatwo rozpoznać. Mają dużą jasnobrązową głowę z charakterystyczną jasną przepaską oraz od 3 do 5 białych linii wzdłuż grzbietu. Młode larwy poruszają się w charakterystyczny sposób, przypominający miernikowce. Wynika to z niewykształconych przednich par nóg odwłokowych. Początkowo żerują w wierzchołkach koron. Zjadają korę i pączki młodych pędów. W miarę wzrostu przechodzą na zeszłoroczne igły, które ogryzają od boków, a następnie całkowicie zjadają aż do pochewki.
W sprzyjających warunkach pogodowych – ciepłych i suchych latach – żerowanie trwa do końca czerwca. Jeśli jednak lato jest chłodne i deszczowe, okres ten może wydłużyć się aż do sierpnia. Dorosłe larwy osiągają do 4 cm długości. Po zakończeniu żeru schodzą po pniu lub spadają na ziemię. Zagrzebują się w ściółce, gdzie przepoczwarczają się na głębokości kilku centymetrów.
Poczwarki zimują aż do następnej wiosny. Większość z nich lokalizowana jest w strefie przypniowej i środkowej rzutu korony (po około 40%). Jedynie 20% przypada na strefę brzegową. Poczwarka jest łatwa do rozpoznania. Na końcu odwłoka posiada dwa wystające kolce, a na grzbietowej stronie widoczne jest półkoliste wgłębienie otoczone zgrubieniem.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Strumieniówka
- Strojniś nadobny
- Źródła wiary w życie pozagrobowe
- Implanty neuronowe i ich możliwe skutki
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Pine_beauty [dostęp: 04.10.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
