World Calendar – czy zastąpi kalendarz gregoriański?

World Calendar to propozycja reorganizacji kalendarza, która spotkała się z ogromnym sprzeciwem społecznym. Ale na jak długo?

Czym jest World Calendar (pol. „Kalendarz Światowy”)? Jest to propozycja kalendarza wieloletniego (ang. perennial calendar), który mógł zostać wprowadzony w XX wieku. Jego celem jest przypisanie każdego dnia tygodnia każdej dacie roku, aby nie było potrzeby tworzenia nowych rocznych kalendarzy każdego nowego roku. Zanim jednak napiszę, z czym to się wiąże, przedstawię kilka faktów na temat obecnie obowiązujących kalendarzy.

Kalendarz gregoriański i inne kalendarze świata

Cały świat operuje według kalendarza gregoriańskiego. Dla nas na Zachodzie i w innych krajach chrześcijańskich jest on tak oczywisty, że trudno sobie wyobrazić funkcjonowanie innego kalendarza. Ale w innych częściach świata nie jest to już takie oczywiste. Prawosławni używają również kalendarza juliańskiego (z którego wywodzi się kalendarz gregoriański). Żydzi używają kalendarza żydowskiego. Muzułmanie używają kalendarza muzułmańskiego, a w Iranie dodatkowo kalendarza perskiego. Indie stosują narodowy kalendarz indyjski i sami Hindusi też mają własne kalendarze. Z kolei w Chinach używa się tradycyjnego kalendarza chińskiego. Te dodatkowe kalendarze są stosowane przede wszystkim w celu wyznaczania świąt, takich jak prawosławna Wielkanoc, żydowska Pascha, islamski Ramadan, perski Nowruz (Nowy Rok), hinduistyczne święto Holi czy chiński Nowy Rok.

Jednak to właśnie kalendarz gregoriański dominuje na świecie. A wraz z nim i z innymi kalendarzami wywodzącymi się z religii abrahamicznych dominuje również siedmiodniowy tydzień. Oryginalnie był on liczony od niedzieli do soboty i tak też zostało w tradycji judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. I to pomimo faktu, że jedne wyznania święcą sobotę (judaizm, niektórzy chrześcijanie), inne niedzielę (większość chrześcijan), a muzułmanie spotykają się na piątkowe modlitwy. Jednak z powodu dominacji święcenia niedzieli Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ang. International Organization for Standardization, ISO) uznaje tydzień trwający od poniedziałku do niedzieli (ISO 8601).

Dawne kalendarze

Oczywiście siedmiodniowy tydzień nie obowiązywał zawsze i wszędzie. W starożytności kalendarze różnych cywilizacji różnie grupowały dni. Jedne miały 10 dni, inne 8 dni, inne 5 dni¹. Wszystkie one zostały z czasem zastąpione 7-dniowym tygodniem i to niezależnie od dominacji religii abrahamicznych w danym kraju². W historii najnowszej podjęto także dwie próby modyfikacji tygodnia. Podczas rewolucji francuskiej stworzono kalendarz rewolucyjny z dekanami liczącymi 10 dni, który przetrwał tylko kilka lat. Podobnie było we wczesnym Związku Radzieckim, kiedy tydzień liczył 5 dni, a potem 6 dni. Oba eksperymenty się nie udały i stosunkowo szybko przywrócono tydzień z 7 dniami.

Co ciekawe, spośród starożytnych kalendarzy tylko jeden kalendarz obok żydowskiego prawdopodobnie również uznawał 7-dniowy tydzień. Był to kalendarz babiloński. Jednak naturalny miesiąc liczy 29 lub 30 dni, a liczby te nie są podzielne przez 7. A więc w kalendarzu babilońskim każdy miesiąc liczył trzy 7-dniowe tygodnie i ostatni tydzień liczący 8 lub 9 dni³. Stąd z początkiem każdego miesiąca tydzień przesuwał się o jeden lub dwa dni do przodu w stosunku do kalendarza żydowskiego. I w XX wieku coś podobnego zaproponowali właśnie twórcy World Calendar i jego poprzednicy, w tym International Fixed Calendar.

Pierwsze propozycje zmiany kalendarza

Pierwsza tego typu propozycja pojawiła się już w XVIII wieku. Jej autorem był niejaki wielebny Hugh Jones używający pseudonimu Hirossa Ap-Iccim. Zaproponował on kalendarz zwany Georgian Calendar (od imienia króla Wielkiej Brytanii Jerzego II), który dzieli rok na 13 miesięcy po 28 dni każdy. W sumie jest to 364 dni. Każdy miesiąc zaczynałby się niedzielą, a kończył sobotą. Jones zaproponował, aby ostatni, 365. dzień roku był wyjęty z rachuby miesięcy i tygodni. Bardzo podobna propozycja pojawiła się w 1849 roku. Był to tzw. kalendarz pozytywistyczny (ang. Positivist Calendar), sporządzony przez Auguste’a Comte’a⁴.

Potem pojawił się International Fixed Calendar, zaproponował go Moses Bruines Cotsworth w 1902 roku. On także podzielił rok na 13 równych miesięcy, gdzie 365. dzień roku byłby wydzielony z rachuby tygodni. Tak samo byłoby z dniem przestępnym co cztery lata, który przypadałby na gregoriański 17 czerwca (przed dodatkowym 28-dniowym miesiącem między czerwcem a lipcem, który Cotsworth nazwał sol). Stąd każdego roku mielibyśmy jeden pusty dzień, a co cztery lata dwa puste dni nieprzypisane do żadnego miesiąca ani tygodnia.

W 1923 roku Liga Narodów, poprzednik Organizacji Narodów Zjednoczonych, uznała ten kalendarz za najlepszy spośród 130 propozycji. Zaraz potem powstała liga promująca ten kalendarz, a George Eastman wprowadził go w założonej przez siebie firmie fotograficznej Kodak. Jednak Żydzi tacy jak rabin Joseph Hertz skrytykowali propozycję, ponieważ tradycyjny szabat wypadałby wtedy w różne dni tygodnia nowego kalendarza w zależności od roku⁵. Ponadto żydzi, chrześcijanie i muzułmanie nigdy nie zgodziliby się, aby sobota, niedziela lub piątek według nowego kalendarza wypadały w różne tradycyjne dni tygodnia. Stąd w 1937 roku Liga Narodów odrzuciła nowy kalendarz.

Czym jest World Calendar?

Inną propozycją rozważaną przez Ligę Narodów był właśnie World Calendar. Został on sporządzony przez Elizabeth Achelis w 1930 roku jako przeciwwaga dla International Fixed Calendar, który uznała za zbyt rygorystyczny. Achelis w tym samym roku założyła własne stowarzyszenie w celu promocji kalendarza.

Kalendarz Achelis różni się od kalendarza Cotswortha tym, że liczy 12 miesięcy tak jak kalendarz gregoriański. Miesiące zaczynają się więc i kończą w różne dni tygodnia, ale są one takie same rok do roku dla danego miesiąca (np. luty każdego roku zaczynałby się środą, a kończył czwartkiem). Również cały rok zaczyna się niedzielą, a kończy sobotą. Pierwsze miesiące czterech kwartałów roku (styczeń, kwiecień, lipiec, październik) liczą 31 dni, natomiast pozostałe 30 dni. Ostatni, 365. dzień roku, czyli nasz 31 grudnia, jest wyłączony z miesięcy i tygodni i nazwany Worldsday. Dla lat przestępnych dodano kolejny pusty dzień po 30 czerwca, zwany Leapyear Day⁶.

Po II wojnie światowej Achelis rozpromowała swój kalendarz, aby zyskać dla niego ogólnoświatowe poparcie w Organizacji Narodów Zjednoczonych. Jednak w 1955 roku ONZ bezterminowo odroczyło jego wprowadzenie, dopóki nie zyska on zdecydowanego poparcia wśród Amerykanów. Stąd w następnym roku Elizabeth Achelis oficjalnie zlikwidowała swoje stowarzyszenie w Ameryce. Jednak istnieje ono nieformalnie nawet do dzisiaj jako stowarzyszenie międzynarodowe, od 2005 roku znane jako The World Calendar Association – International. W 2013 roku zorganizowano nawet kampanię na rzecz wprowadzenia World Calendar w 2017 roku lub w 2023 roku, kiedy rok zaczyna się od niedzieli⁷. Dziś propozycja znajduje się w stanie permanentnego zawieszenia.

World Calendar – zalety i wady

Zwolennicy World Calendar argumentują, że jest on prostszy niż kalendarz gregoriański. Gdyby został wprowadzony globalnie, nie trzeba byłoby się martwić o tworzenie nowych kalendarzy każdego roku. A wszystko dzięki wyciągnięciu jednego lub dwóch dni z rachuby miesięcy i tygodni. Ale w tym też tkwi największa słabość tego i podobnych kalendarzy.

Żydzi, chrześcijanie i muzułmanie, a przynajmniej ich konserwatywne nurty, nigdy nie zgodzą się na takie zmiany. Człowiek po prostu nie może zmieniać tego, co ustanowił sam Bóg przy stworzeniu świata. Siedmiodniowy tydzień i jego nieprzerwana ciągłość, bez dodatkowych dni, które nie są ani sobotą, ani niedzielą, ani wtorkiem, są nienaruszalne. Z tego powodu jakiekolwiek propozycje naruszające ten porządek tygodni zawsze spali na panewce.

World Calendar w przyszłości?

Oczywiście powstało też kilka innych propozycji. Zwłaszcza ciekawe są te, które godzą wieloletność kalendarza z wymaganiami religii. Kalendarze te zamiast dodawać jeden lub dwa dni między dwa tygodnie, dodają cały tydzień na końcu roku w odpowiednie lata przestępne. Najbardziej znane to kalendarz Pax i bardziej współczesny kalendarz Symmetry454. Mają one jednak własne wady, które uniemożliwiają ich wprowadzenie.

To wszystko oznacza, że podobne próby wprowadzenia kalendarza wieloletniego mogą być podejmowane w przyszłości. W 2013 roku z powodu wspomnianej kampanii odżyły teorie spiskowe, że globalne elity chcą wprowadzić ten kalendarz w ONZ i na całym świecie. I choć teoria spiskowa teorią spiskową, to nie można wykluczyć, że w odpowiednich warunkach globalnych może dojść do takiej próby. Zwłaszcza, że World Calendar kusi prostotą i wydajnością. Może on więc zostać wprowadzony przez elity technokratyczne, którym zależy głównie na wydajności społeczeństwa, bez oglądania się na religie. Najbliższym terminem mógłby być 2029 rok, zaczynający się od poniedziałku (jeśli przełamać tradycję rozpoczynania roku od niedzieli). Sądzę jednak, że w ostateczności, tak jak poprzednie kalendarze rewolucyjne (francuski i radziecki), tego rodzaju kalendarz nie przetrwa próby czasu.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Dlaczego tydzień liczy siedem dni?
• Tydzień i szabat – wynalazek babiloński czy żydowski?
• Big data – od demokracji do technokracji?
• Chaos na świecie – co będzie dalej?

Przypisy

1. E. Zerubavel, The Seven Day Circle: The History and Meaning of the Week, The Free Press, Chicago, 1989, s. 44-48.
2. K. Heineman, Why Are There Seven Days in a Week?, Colorado State University, 13.01.2020, https://source.colostate.edu/why-are-there-seven-days-in-a-week/ [dostęp: 07.05.2026].
3. Ibid.
4. L. Holford-Strevens, The History of Time. A Very Short Introduction, wersja PDF, Oxford University Press, Nowy Jork, 2005, s. 74-79.
5. Ibid.
6. S. Khalid Shaukat, Evolution of Calendars, MoonSighting.com, https://www.moonsighting.com/evolution.html [dostęp: 07.05.2026].
7. Zob. https://web.archive.org/web/20140104092433/http://theworldcalendarin2017.org/ [dostęp: 07.05.2026].

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.