Ulepszanie człowieka – czy świat zaleją cyborgi?

Cyborg to istota ludzka ulepszona dzięki różnego rodzaju implantom. Czy jednak naprawdę chcielibyśmy zobaczyć takich ludzi na naszych ulicach?

Temat ulepszania człowieka za pomocą implantów, a nawet neuroprotez i sztucznych organów, jest poruszany przez różne dzieła fantastyki naukowej, zwłaszcza w konwencji cyberpunk. Należą do nich m.in. powieść Neuromancer Williama Gibsona, filmy Robocop, Johnny Mnemonic czy cała trylogia Matrix, serial Czarne lustro, a także gry komputerowe takie jak seria Deus Ex.

W oryginalnej grze Deus Ex z 2000 roku bohater, który jest agentem specjalnym nowej generacji, rozpoczyna służbę z wszczepami takimi jak latarka w oczach. Jednak w trakcie gry może wszczepić sobie nanotechnologiczne ulepszenia ramion, nóg, torsu, oczu, mózgu czy ulepszenia podskórne. W grze występują także postacie mające ulepszenia starszego typu, przez co wyglądają jak klasyczne cyborgi, siejąc trwogę wśród ludności. Ale JC Denton i jego brat Paul dzięki ulepszeniom nanotechnologicznym przypominają zwykłych ludzi.

Czy tak właśnie będzie wyglądać nasza przyszłość? Na razie wszelkie badania koncentrują się na pomaganiu osobom niewidomym, głuchym lub sparaliżowanym. Nietrudno jednak wyobrazić sobie przyszłość, w której tego rodzaju zaawansowane modyfikacje ciała stają się czymś normalnym. Jakich korzyści i kłopotów możemy zatem oczekiwać?

Technologie przyszłości a istota ludzka

Robert H. Latiff w książce Wojna przyszłości wymienia szereg dziedzin technologicznych, które są obecnie rozwijane, jeśli chodzi o żołnierzy przyszłości¹. Należą do nich m.in. technologie informacyjne i informatyczne, takie jak sztuczna inteligencja, systemy autonomiczne, robotyka, broń cybernetyczna czy wreszcie zaawansowane protezy. Oprócz tego niezwykle ważne jest gromadzenie wszelkich możliwych danych i stała łączność między urządzeniami, w tymi tymi, których zwykle nie kojarzymy z Internetem. Chodzi o tzw. Internet rzeczy. Jeszcze innym ważnym polem jest nowoczesna kryptografia, która może doznać wstrząsu, gdy do służby wejdą komputery kwantowe.

Neuronauka i jej potencjalne zastosowania

Kolejną ważną dziedziną (oprócz biologii syntetycznej i edycji genów, co do których także istnieją uzasadnione obawy) jest neuronauka. Jest to dziedzina interdyscyplinarna zajmująca się badaniem układu nerwowego, a która łączy w sobie dużą liczbę dyscyplin, włącznie z informatyką. Z jednej strony pomaga ona ludziom, zwłaszcza żołnierzom, odzyskać sprawność i zdrowie po bardzo ciężkich urazach, włącznie z urazami mózgu. Ale z drugiej strony rozwijane są również technologie, które mogą wspomóc żołnierza w jego efektywności, zwłaszcza na polu bitwy.

Od półtora roku wiemy o pierwszym człowieku na świecie, który dał sobie wszczepić implant określany jako interfejs mózg-komputer. Dokonała tego cywilna firma Neuralink, której prezesem jest Elon Musk². A skoro sektor cywilny dokonuje takich osiągnięć, to tym bardziej możemy się ich spodziewać w sektorze wojskowym. Badania amerykańskiej agencji wojskowej DARPA wykazały, że mikroprocesory na powierzchni mózgu mogą odbierać z niego sygnały, a także zwracać je do mózgu. Osiągnięcia te dotyczą zarówno pamięci, jak i komunikacji między poszczególnymi jednostkami, nawet na ogromne odległości.

Zastosowań tych odkryć może być znacznie więcej: od monitorowania danych biologicznych człowieka, przez zdalne odbieranie obrazów i dźwięków, które on odbiera, aż po wysyłanie mu wiadomości audiowizualnych, a nawet podłączenie do większej sieci, która byłaby niejako nowego rodzaju burzą mózgów. Oczywiście należy zaznaczyć, że wiąże się z tym ryzyko naruszania prywatności, a w przypadku słyszenia wielu głosów naraz może pojawić się ryzyko jakiejś formy psychozy. Dlatego będą potrzebne odpowiednie regulacje i procedury, aby nie dopuścić do nadmiernego dyskomfortu psychicznego żołnierza.

Protezy, egzoszkielety, rozszerzona rzeczywistość…

Wspomniane wcześniej zostały także zaawansowane protezy. Przy czym nie chodzi już tylko o implanty słuchowe czy wzrokowe. Dzięki osiągnięciom w neuronauce będzie można zastąpić utraconą rękę sztuczną protezą, którą będzie można z grubsza używać jak normalnej dłoni. Takie protezy mogą też pozwolić człowiekowi na osiąganie niebagatelnych wyników. Równolegle do neuroprotez naukowcy rozwijają tzw. egzoszkielety. Egzoszkielet (pancerz wspomagany) to zewnętrzna powłoka zakładana przez człowieka i podłączana do jego obwodowego układu nerwowego, wspomagająca jego osiągi fizyczne.

Wreszcie ważną dziedziną może okazać się tzw. rzeczywistość rozszerzona (ang. augmented reality). Jest to system wiążący wirtualną rzeczywistość z odbiorem przez człowieka świata rzeczywistego. Tego rodzaju eksperymentalne systemy są już instalowane w różnych urządzeniach, włącznie z dedykowanymi okularami. Istnieją także odpowiednie aplikacje na smartfony. Jednak prawdziwą rewolucją może stać się rzeczywistość rozszerzona instalowana we wspomnianych wyżej implantach mózgowych, przez co człowiek będzie widział odpowiednie markery identyfikujące ludzi i przedmioty we własnych oczach.

Czy świat zaleją prawdziwe cyborgi?

Jak łatwo się domyślić, pewne technologie korzystne dla społeczeństwa są często najpierw opracowywane przez wojsko, zanim zostaną udostępnione sektorowi cywilnemu. Tak było chociażby z Internetem. Podobnie może być z możliwościami ulepszania człowieka, choć sektor cywilny już teraz powoli rozwija własne możliwości. Możliwe, że w najbliższej przyszłości przynajmniej niektórzy agenci służb specjalnych lub żołnierze (zwłaszcza po ciężkich urazach) staną się prawdziwymi cyborgami. Z czasem jednak takie technologie mogą zostać wprowadzone na rynek dla każdego, kto byłby w stanie odpowiednio zapłacić.

Czy zatem nasz świat zaleją cyborgi? Transhumaniści bardzo chętnie widzieliby, jak ludzie ulepszają swoje ciała, aby dokonywać jeszcze większych i wspanialszych czynów. Ale po wprowadzeniu takiego implantu do ciała staje się on częścią nas. Innymi słowy, dana korporacja staje się fizycznie częścią nas. W ten sposób uzależniamy się od korporacji i sami wręcz fizycznie zamieniamy się w produkt. Istnieją także obawy o pogłębienie przepaści między bogatymi cyborgami a biednymi, którzy nie mogą sobie pozwolić na implanty. Również systemy totalitarne będą mogły w ten sposób łatwiej kontrolować ludzi, zwłaszcza przez implanty mózgowe. Nie wspominając o wszelkich naruszeniach, przestępstwach i zbrodniach, których można byłoby dokonywać przy ich użyciu.

Dylematy moralne i etyczne

Warto nadmienić, że Zachód podchodzi do tego tematu inaczej niż Wschód. Cywilizacja zachodnia znajduje się pod wpływem chrześcijaństwa i filozofii indywidualizmu. Skoro człowiek stanowi szczyt Bożego stworzenia, to nie należy dokonywać w jego istocie sztucznych zmian. Wschód jednak znajduje się pod wpływem innego rodzaju filozofii i religii, w tym buddyzmu głoszącego, że człowiek sam może stać się kimś w rodzaju boga. I choć filozofie te podkreślają wymiar duchowy, to odpowiednio wykorzystana technologia mogłaby rzekomo pomóc osiągnąć tę wyższą formę istnienia³. Nic zatem dziwnego, że totalitarne Chiny mają mniej skrupułów, aby ulepszać człowieka, niż liberalno-demokratyczny Zachód. I pod względem zaawansowania technicznego szybko nas doganiają. A więc trwa wyścig.

Istnieją także inne poważne dylematy moralne, etyczne i filozoficzne. Na przykład, czy taki cyborg (zwłaszcza żołnierz, ale nie tylko) wciąż będzie miał wolną wolę? Czy taki żołnierz będzie mógł być w ogóle zwolniony ze służby? Czy on właściwie dalej będzie człowiekiem? Z biblijnego punktu widzenia chorego człowieka należy uleczyć, a osobom kalekim należy pomagać. To dotyczy także wszelkiego rodzaju protez. Skoro zatem trwają badania nad neuroprotezami, dzięki którym niepełnosprawny człowiek może odzyskać większość sprawności sprzed utraty danej kończyny, to jest to w granicach etyki biblijnej⁴.

Nieco inaczej jest jednak z protezami i implantami, których praktycznie nie potrzebujemy. Po co mielibyśmy bowiem amputować sobie nogi w celu instalacji protez, które pomogą nam biec szybciej lub skakać wyżej? Po co nam implant mózgowy, jeśli możemy normalnie ruszać ustami lub palcami? Albo dlaczego mielibyśmy sobie instalować w naszym ciele jakikolwiek przedmiot typu latarka czy kompas, skoro przedmioty te są normalnie dostępne? W przypadku tych wszczepów wyszłaby na jaw jedynie nasza próżność. Tymczasem Biblia mówi: Nie szukajmy próżnej chwały, jedni drugich drażniąc i wzajemnie sobie zazdroszcząc⁵.

Zakończenie

Czy więc naprawdę pragniemy zobaczyć przyszłość, w której cyborgi rządzą naszymi ulicami? Jeśli nie, to warto zastanowić się nad odpowiednimi regulacjami, które ograniczą niekontrolowane rozprzestrzenianie się technologii wszczepialnych. Warto też pamiętać o ryzyku przedostania się tego rodzaju technologii na czarny rynek, co może tylko pogłębić chaos w społeczeństwie. Jednak nade wszystko powinniśmy we wszystkim pokładać nadzieję w Bogu, który jest źródłem wszelkiej mądrości, ufając, że ostatecznie On sam doprowadzi istotę ludzką do całkowitego odnowienia przy powtórnym przyjściu Chrystusa. Weźmy sobie zatem do serca poniższe słowa napisane przez apostoła Pawła:

To zatem mówię i zaklinam się na Pana, abyście już nie postępowali tak, jak postępują poganie, z ich próżnym myśleniem, umysłem pogrążeni w mroku, obcy dla życia Bożego, na skutek tkwiącej w nich niewiedzy, na skutek zatwardziałości serca. Oni to, doprowadziwszy siebie do nieczułości sumienia, oddali się rozpuście, popełniając zachłannie wszelkiego rodzaju grzechy nieczyste. Wy zaś nie tak nauczyliście się Chrystusa. Słyszeliście przecież o Nim i zostaliście pouczeni w Nim, zgodnie z prawdą, jaka jest w Jezusie, że – co się tyczy poprzedniego sposobu życia – trzeba porzucić dawnego człowieka, który ulega zepsuciu na skutek zwodniczych żądz, odnawiać się duchem w waszym myśleniu i przyoblec się w człowieka nowego, stworzonego na obraz Boga, w sprawiedliwości i prawdziwej świętości⁶.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Implanty neuronowe i ich możliwe skutki
• Implanty, czyli czym są technologie wszczepialne?
• Transhumanizm – niebezpieczna idea?
• Sztuczna inteligencja – czy doprowadzi do końca świata?

Przypisy

1. R. H. Latiff, Wojna przyszłości. W obliczu nowego globalnego pola bitwy, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018, s. 35-78.
2. K. Tangalakis-Lippert, Elon Musk informuje o pierwszym wszczepieniu Neuralink, Business Insider, 30.01.2024, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/elon-musk-informuje-o-pierwszym-wszczepieniu-neuralink/gs5p6jg [dostęp: 04.09.2025].
3. J. Hughes, Buddhism and Our Posthuman Future, „Sophia”, 58(7), 26.10.2018, s. 653–662, https://link.springer.com/article/10.1007/s11841-018-0669-2 [dostęp: 10.09.2025].
4. Do prosthetics challenge divine perfection?, Bible Hub, https://biblehub.com/q/do_prosthetics_challenge_divine_perfection.htm [dostęp: 09.09.2025].
5. List do Galacjan 5,26.
6. List do Efezjan 4,17-24.

Wszelkie fragmenty biblijne pochodzą z Biblii Tysiąclecia.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.