Implanty neuronowe i ich możliwe skutki

Implanty neuronowe to wszelkie sztuczne wszczepy, które w ten czy inny sposób wspomagają mózg człowieka. Jakie mogą być skutki tej technologii?

Klaus Schwab, były prezes zarządu Światowego Forum Ekonomicznego, powiedział, że czwarta rewolucja przemysłowa jest wyjątkowa na tle pozostałych. Wszak polega ona nie tylko na rozwinięciu kolejnych środków mechanicznych (pierwsza rewolucja przemysłowa), elektrycznych (druga rewolucja przemysłowa) czy cyfrowych (trzecia rewolucja przemysłowa). Chodzi o coś znacznie więcej. Jak Schwab napisał we wstępie do swojej książki Czwarta rewolucja przemysłowa (2016, pol. 2018):

Czwarta rewolucja przemysłowa nie dotyczy jednak wyłącznie inteligentnych i sprzężonych ze sobą maszyn i systemów. Jej zakres jest znacznie szerszy. Wyzwala fale kolejnych przełomów w różnych obszarach – od sekwencjonowania genów do nanotechnologii, od recyklingu do komputerów kwantowych. Fuzje tych technologii oraz wywołane przez nie interakcje w sferach fizycznych, cyfrowych i biologicznych sprawiają, że czwarta rewolucja przemysłowa fundamentalnie różni się od swych poprzedniczek¹.

Być może wspomniane wyżej interakcje między światem biologicznym, fizycznym i cyfrowym nie są bardziej dostrzegalne niż w technologii implantów mózgowych i neuroprotez. Implanty mózgowe to po prostu urządzenia elektryczne lub elektroniczne, które są podłączone do mózgu, przy usunięciu części czaszki. Są one umieszczane na powierzchni mózgu, czyli na jego korze. Mogą mieć bardzo szerokie zastosowanie wynikające właśnie z tego, że wiążą wspomniane trzy elementy naszej rzeczywistości: biologiczny (mózg), fizyczny (implant, impulsy elektryczne) i cyfrowy (połączenie implantu z siecią zewnętrzną).

Implanty neuronowe: neuroprotezy

Tak naprawdę pierwszymi urządzeniami tego typu stały się tzw. neuroprotezy. Ich rola polega przede wszystkim na przywróceniu sprawności zmysłów u pacjentów. Dotyczy to zwłaszcza zmysłów słuchu i wzroku. Jeśli chodzi o słuch, to od kilkudziesięciu lat istnieją tzw. implanty ślimakowe, zwane również sztucznymi uszami. Implant ślimakowy składa się z zewnętrznego procesora dźwiękowego, umieszczanego zwykle za małżowiną uszną, i implantu właściwego umieszczanego wewnątrz ucha, aby stymulować ślimaka. Jest on wszczepiany osobom z obustronną głuchotą lub niedosłuchem. Dzięki niemu pacjent może normalnie słyszeć.

Z kolei, gdy chodzi o wzrok, to powstały tzw. protezy wzroku, zwane także bionicznymi oczami. Nie zostały one jednak jeszcze wprowadzone do powszechnego użytku, gdyż znajdują się w stadium eksperymentalnym i rozwojowym. Dzieje się tak, ponieważ napotykają one szereg wyzwań, nad którymi nadal trwają prace. Najbardziej zaawansowanym urządzeniem tego typu jest proteza siatkówki Argus II wyprodukowana przez amerykańską firmę Second Sight w 2014 roku. W 2020 roku firma wstrzymała wsparcie techniczne dla protezy, ale w 2023 roku zobowiązała się wznowić je².

Implanty neuronowe: interfejs mózg-komputer

Oprócz tego trwają prace nad implantami określanymi jako interfejs mózg-komputer. Jest to wszczep pozwalający na bezpośrednią komunikację między mózgiem a podłączonym do niego urządzeniem cyfrowym, takim jak komputer czy smartfon. W ten sposób pacjent jest w stanie używać danego urządzenia za pomocą samych myśli.

W dniu 28 stycznia 2024 roku firma technologiczna Neuralink należąca do Elona Muska ogłosiła pierwsze udane wszczepienie implantu mózgowego pozwalającego na sterowanie zewnętrznymi urządzeniami elektronicznymi poprzez samo myślenie. Tak oto ów pacjent stał się pierwszym człowiekiem na świecie, który korzysta z interfejsu mózg-maszyna. Implant ten nosi nazwę Telepathy i w pierwszej kolejności jest przeznaczony dla osób, które utraciły władzę w kończynach³.

Wszczepy pamięci i tworzące nowe zmysły

Innym rodzajem wszczepów neuronowych są implanty wspomagające pamięć człowieka. Mogłyby być skuteczne w przypadku pacjentów z chorobą Alzheimera, demencją i innymi chorobami neurodegeneracyjnymi czy z mechanicznymi uszkodzeniami mózgu. Takie implanty pomagałyby w przywoływaniu pamięci, uczeniu się, przyswajaniu i zapamiętywaniu faktów, co zwiększyłoby produktywność ich nosicieli⁴.

Warto wspomnieć również o pewnych interesujących wszczepach, które poszerzają możliwości sensoryczne człowieka. Działają one na zasadzie substytucji sensorycznej, dzięki czemu pozwalają na zastąpienie utraconego zmysłu innym, a nawet swoiste dodawanie zmysłów. Dzięki takim cyborgicznym implantom można np. słyszeć kolory, słyszeć Wi-Fi, odczuwać drgania odległych trzęsień ziemi, a także odczuwać magnetyczną północ. Ten ostatni wynalazek nosi nazwę NorthSense i został wydany przez brytyjską firmę CyborgNest. Tego typu wynalazki mają często charakter artystyczny⁵.

Od aplikacji medycznej do ulepszenia człowieka?

To wszystko rodzi jednak interesujące pytania o przyszłość naszej cywilizacji. Większość z wymienionych wyżej urządzeń wszczepialnych zostało stworzonych w celach medycznych, aby wspomóc osoby, które utraciły określone zmysły i zdolności. W tym sensie są one tylko bardziej zaawansowanymi odpowiednikami znanych nam protez części ciała, które pozwalają okaleczonym ludziom żyć normalnie. I rozwój technologiczny w ramach czwartej rewolucji przemysłowej może sprawić, że neuroprotezy i implanty neuronowe staną się tańsze.

Jednak z taką technologią wiążą się również konkretne konsekwencje. Z jednej strony taki implant może ulec awarii, powodując ponowną utratę zmysłów, a czasem także nieprzyjemne doznania i inne rodzaje dyskomfortu. W przypadku implantów pamięci może dojść do całkowitej utraty danych. Oprócz tego istnieje ryzyko infekcji w miejscu, gdzie znajduje się implant, zwłaszcza podczas operacji chirurgicznej⁶.

Z drugiej strony, jeśli będziemy mieli łatwiejszy dostęp do implantów neuronowych, a ich instalacja w ludzkim ciele stanie się łatwiejsza, może pojawić się na nie zapotrzebowanie od ludzi zdrowych, którzy będą chcieli ulepszyć swoje ciała. Tego rodzaju wszczepem jest wspomniany wyżej implant NorthSense, który rozszerza zdolności człowieka. Takie podejście rodzi jednak dylematy etyczne związane zarówno z celowym modyfikowaniem ciała, jak i ze zmianami społecznymi, jakie mogą nas czekać. Ponadto może pojawić się poważny sprzeciw ze strony środowisk religijnych.

Zakończenie

W Piśmie Świętym znajdujemy takie oto słowa: Czyż nie wiecie, że ciało wasze jest przybytkiem Ducha Świętego, który w was jest, a którego macie od Boga, i że już nie należycie do samych siebie?⁷ Dla Boga ważne jest, jak traktujemy nasze ciało. Dlatego z jednej strony nie powinniśmy go zaniedbywać, jesteśmy powołani do tego, aby dbać o nasze zdrowie i higienę. A z drugiej strony powinniśmy uważać, jakie modyfikacje ciała chcemy przyjąć oraz dlaczego chcemy to zrobić.

Ulepszyć ciało za pomocą protezy mechanicznej czy nawet elektrycznej, aby móc normalnie funkcjonować, to jedno. Ale czym innym jest ulepszenie typu latarka w czole, interfejs mózg-komputer, gdy nasze ciało pozostaje sprawne, czy taka drastyczna zmiana, jak celowa amputacja nóg, aby zainstalować sobie zaawansowane technicznie protezy, aby biegać szybciej i skakać wyżej. Stąd istnieje potrzeba etycznych i prawnych regulacji takich technologii, zanim nasz świat zaleje fala prawdziwych cyborgów.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Implanty, czyli czym są technologie wszczepialne?
• Czwarta rewolucja przemysłowa a nasze człowieczeństwo – część 1
• Transhumanizm – niebezpieczna idea?
• W poszukiwaniu superinteligencji

Przypisy

1. K. Schwab, Czwarta rewolucja przemysłowa, Studio Emka, tłum. A.D. Kamińska, Wyd. Studio Emka, 2018, s. 24.
2. M. Harris, Second Sight’s Implant Technology Gets a Second Chance, IEEE Spectrum, 15.08.2023, https://spectrum.ieee.org/bionic-eye [dostęp: 04.09.2025].
3. K. Tangalakis-Lippert, Elon Musk informuje o pierwszym wszczepieniu Neuralink, Business Insider, 30.01.2024, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/elon-musk-informuje-o-pierwszym-wszczepieniu-neuralink/gs5p6jg [dostęp: 04.09.2025].
4. G.A. Fowler, How Brain Implants for Memory Will Change Everything, Medium, 14.08.2024, https://gafowler.medium.com/how-brain-implants-for-memory-will-change-everything-aac74cf3b880 [dostęp: 04.09.2025].
5. Meet the cyborgs: Five people who have modified their bodies with tech, BBC, https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/1g2gNvk4Gc4MwYqhtQ8KNlf/meet-the-cyborgs-five-people-who-have-modified-their-bodies-with-tech [dostęp: 04.09.2025].
6. A.N. Dalrymple et al., Overcoming failure: improving acceptance and success of implanted neural interfaces, „Bioelectronic Medicine”, 14.03.2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11907899/ [dostęp: 04.09.2025].
7. I List do Koryntian 6,19.

Wszelkie fragmenty biblijne pochodzą z Biblii Tysiąclecia.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.