Cotygodniowy dzień odpoczynku i jego pochodzenie

Niektóre religie zachowują dzień odpoczynku, zwłaszcza żydzi i chrześcijanie. Skąd się wzięła idea poświęcenia jednego dnia tygodnia na odpoczynek?

Żyjemy w mocno zapracowanym świecie. Tymczasem człowiek (i właściwie każda żywa istota) potrzebuje odpocząć, zarówno fizycznie, jak i umysłowo. Niestety w dzisiejszych czasach potrzeba odpoczynku jest postrzegana jako słabość lub nawet jako lenistwo. Ale chociaż musimy pracować, aby przeżyć, to odpoczynek jest równie ważny. Nie tylko po to, aby się nie przemęczyć i zregenerować przed powrotem do pracy – również po to, aby w tej regeneracji zatrzymać się na chwilę i dostrzec inne ważne rzeczy, których z reguły nie zauważamy, gdy jesteśmy zapracowani. I choć dzisiejsze prawodawstwo państwowe zapewnia pracownikom prawo do odpoczynku, to ono istniało już w starożytności.

Pierwszy przykład odpoczynku

A dokładniej w Biblii. Albowiem to już w tej świętej księdze znajdujemy wzmiankę o tym, co Bóg uczynił po stworzeniu świata. W Księdze Rodzaju czytamy następujące słowa:

W ten sposób zostały ukończone niebo i ziemia oraz wszystkie zastępy jej stworzeń. A gdy ukończył w dniu szóstym swe dzieło, nad którym pracował, odpoczął dnia siódmego po całym swym trudzie, jaki podjął. Wtedy Bóg pobłogosławił ów siódmy dzień i uczynił go świętym; w tym bowiem dniu odpoczął po całej swej pracy, którą wykonał, stwarzając¹.

Autor (najprawdopodobniej sam Mojżesz) napisał, że Bóg stworzył cały Wszechświat w sześć dni. Jednak po stworzeniu wszystkich elementów tego Wszechświata, czyli wszystkich ciał niebieskich, Ziemi i życia na niej, zakończył On wszelkie dzieło stwarzania. Właśnie dzień siódmy Bóg przeznaczył na odpoczynek po stworzeniu wszystkiego. W tradycji judeochrześcijańskiej tym dniem jest sobota. O nieprzerywalności praktyki szabatu świadczy ciągłość instytucji tygodnia trwającej w Ziemi Świętej co najmniej od V wieku p.n.e., a najprawdopodobniej znacznie dłużej, sprzed niewoli babilońskiej.

Historia biblijna sugeruje, że Bóg nie odpoczywał sam. Adam i Ewa zostali stworzeni dnia szóstego, nie dostali więc dużo czasu na pracę przed dniem siódmym. Dość krótko po stworzeniu ich nastał dzień sobotni, dzięki czemu mogli odpocząć razem z samym Bogiem. I na ten fakt, że Bóg Jahwe ustanowił szabat nie tylko dla samego siebie, wskazał w I wieku n.e. Jezus Chrystus: To szabat został ustanowiony dla człowieka, a nie człowiek dla szabatu².

Ramy czasowe biblijnego dnia odpoczynku

W starożytnym Izraelu dzień nie był liczony od północy do północy, jak to czynimy dzisiaj. Zamiast tego dni liczono na podstawie zachodów Słońca, czyli od zachodu do zachodu. Słońce było w starożytności bardzo ważnym ciałem niebieskim dla odmierzania czasu. Świadczy o tym starożytny wynalazek znany jako zegar słoneczny wykorzystujący gnomon, czyli wskazówkę odmierzającą pozycję i długość cienia, jaki tworzą promienie słoneczne. Ale nawet bez tego można było obserwować zachody Słońca sygnalizujące nastanie nowej doby. Tak też właśnie Izraelici witali nadejście dnia siódmego. Świadczą o tym następujące wersety biblijne:

• […] od wieczora do wieczora, będziecie obchodzić wasz szabat³;
• Wydałem więc zarządzenie, że gdy w przeddzień sabatu będzie się ściemniać wokół bram jeruzalemskich, ma się zamknąć wrota […]⁴;
• Z nastaniem wieczora, gdy słońce zaszło, przynosili do Niego wszystkich chorych i opętanych⁵.

Szabat pojawił się więc, aby człowiek mógł odpocząć po tygodniu pracy. Nie chodziło jednak tylko o odpoczynek. Jezus Chrystus, który sam siebie nazwał Panem szabatu⁶, czynił tego dnia dobro. Na przykład pewnego razu Jezus uzdrowił w szabat człowieka i w dyskusji z faryzeuszami przypomniał im, że w szabat należy ratować także zwierzęta⁷. Postawa Jezusa stanowi więc dobry przykład dla nas, jak właściwie korzystać z dnia odpoczynku.

Dzień odpoczynku a budowanie więzi

A zatem sobotni dzień odpoczynku nie ma polegać na jakimś bezwzględnym przestrzeganiu zakazów. To przede wszystkim zaproszenie do wolności od pracy i wielu obowiązków dnia powszedniego, aby rozkoszować się odpoczynkiem, czynieniem dobra oraz więzią z naszymi najbliższymi. O tej sobotniej rozkoszy pisał prorok Izajasz:

Jeśli powściągniesz nogi od przekraczania szabatu, żeby w dzień mój święty spraw swych nie załatwiać, jeśli nazwiesz szabat rozkoszą, a święty dzień Pana – czcigodnym, jeśli go uszanujesz przez unikanie podróży, tak by nie przeprowadzać swej woli ani nie omawiać spraw swoich, wtedy znajdziesz rozkosz w Panu […]⁸.

Aby więc w pełni korzystać z daru szabatu, należy unikać wszelkich rozpraszaczy uwagi, takich jak praca, przeglądanie wiadomości czy świecka rozrywka. Dziś zbyt wiele rzeczy wypełnia nasze umysły i ciężko się od nich uwolnić, co powoduje przebodźcowanie. Dlatego warto chociaż raz w tygodniu pozbyć się tego całego szumu wokół nas i dać odpocząć naszym zmysłom.

Dlaczego warto pamiętać o szabacie

W Piśmie Świętym przykazanie o święceniu szabatu zostało umieszczone obok takich przykazań, jak Nie będziesz zabijał⁹ lub Nie będziesz kradł¹⁰. Oto cała treść tego przykazania:

Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić. Sześć dni będziesz się trudził i wykonywał wszystkie swoje zajęcia. Dzień zaś siódmy jest szabatem Pana, Boga twego. Nie będziesz przeto w dniu tym wykonywał żadnej pracy ani ty sam, ani syn twój, ani twoja córka, ani twój niewolnik, ani twoja niewolnica, ani twoje bydło, ani przybysz, który przebywa w twoich bramach. W sześć dni bowiem uczynił Pan niebo, ziemię, morze oraz wszystko, co jest w nich, siódmego zaś dnia odpoczął. Dlatego pobłogosławił Pan dzień szabatu i uznał go za święty¹¹.

Widać tu kilka ważnych prawd. Po pierwsze, Bóg rozpoczyna treść przykazania od słowa Pamiętaj. Żadne inne przykazanie Dekalogu nie zaczyna się w ten sposób. Wielu z nas praktycznie zapomniało o cotygodniowym odpoczynku. Tymczasem dobrze jest poświęcić jeden dzień w tygodniu na odseparowanie się od wszelkich czynników stresogennych. I dlatego, według Biblii, Bóg wyznaczył taki dzień, a nawet go pobłogosławił i poświęcił.

Jeden cotygodniowy dzień odpoczynku dla każdego

Po drugie, z przykazania możemy wyczytać, że odpoczynek i regeneracja należy się dosłownie każdemu człowiekowi – niezależnie od naszego statusu materialnego czy społecznego oraz niezależnie od naszych stosunków rodzinnych, towarzyskich czy zawodowych. Należy się więc zarówno mężowi, jak i żonie, a także dzieciom. Należy się zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi. Ponadto należy się nawet zwierzętom pracującym na roli.

Po trzecie, Bóg uczynił świętym konkretnie siódmy dzień tygodnia, a nie jakikolwiek co siódmy dzień tygodnia. Tym dniem jest więc sobota, nie wtorek czy czwartek. Jeden i ten sam dzień w tygodniu wolny dla wszystkich ludzi oznacza bowiem wolność w spędzaniu czasu z kimkolwiek, kogo kochamy czy lubimy. Nie ma wtedy sytuacji, że jeden członek rodziny ma szabat jednego dnia, a jego żona innego dnia. To samo dotyczy naszych przyjaciół.

Cotygodniowy dzień odpoczynku – podsumowanie

A zatem szabat jest niezwykle ważny dla naszego fizycznego, psychicznego, społecznego i duchowego dobrostanu. Jest to wspaniały dar, którego nie powinniśmy bagatelizować. Również badania naukowe dowodzą, że osoby, które regularnie poświęcają co siódmy dzień na całkowity odpoczynek, doświadczają redukcji stresu oraz cieszą się lepszym zdrowiem fizycznym i psychicznym, a także wyższą produktywnością w pozostałe dni tygodnia¹². I skorzystać z tego mogą osoby zarówno wierzące, jak i niewierzące!

Na koniec pewien interesujący fakt. Biblia mówi, że to Bóg ustanowił sobotni dzień odpoczynku. Co ciekawe, żadna starożytna religia politeistyczna (egipska, babilońska czy grecka) nie ustanowiła takiego cyklu kilku dni roboczych regularnie przeplatanych jednym dniem odpoczynku od wszelkiej pracy. Cała tradycja odpoczywania w jednym dniu tygodnia, która rozpowszechniła się po świecie, została zapoczątkowana przez Izraelitów. A zatem już w starożytności wiedziano, że szabat przynosi człowiekowi liczne korzyści. I te korzyści są jak najbardziej dostępne również dla człowieka w XXI wieku.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Tydzień i szabat – wynalazek babiloński czy żydowski?
• Przykazania Boże – zmienne czy niezmienne?
• Dlaczego tydzień liczy siedem dni?
• Pracowniku, zadbaj o (właściwy) odpoczynek!

Przypisy

1. Księga Rodzaju 2,1-3.
2. Ewangelia według Marka 2,27.
3. Księga Kapłańska 23,32.
4. Księga Nehemiasza 13,19a; Biblia Warszawska.
5. Ewangelia według Marka 1,32; był to wieczór kończący szabat, zob. w. 21.
6. Ewangelia według Marka 2,28; ten fakt dowodzi również całkowitej boskości Jezusa Chrystusa.
7. Ewangelia według Łukasza 14,1-6.
8. Księga Izajasza 58,13-14.
9. Księga Wyjścia 20,13; bardziej poprawnym tłumaczeniem byłoby Nie będziesz mordował.
10. Księga Wyjścia 20,15.
11. Księga Wyjścia 20,8-11.
12. Y. Benvenisti, Neuroscience research finds a great reason to observe Shabbat, Y Net Global, 28.09.2025, https://www.ynetnews.com/health_science/article/hjpofql3xe [dostęp: 26.01.2026].

Wszystkie fragmenty biblijne pochodzą z Biblii Tysiąclecia.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.