Ryjówka aksamitna (Sorex araneus) to gatunek niewielkiego ssaka zaliczanego do rodziny ryjówkowatych (Soricidae), zwanych też niekiedy sorkami. Zwierzę to jest pospolitym gryzoniem, którego zasięg występowania rozciąga się na niemal całą północną Europę.. Zasiedla Wyspy Brytyjskie. Nie zamieszkuje jednak Irlandii.
Opis
Dojrzałe ryjówki aksamitne zwykle mierzą od 55 do 82 mm długości. Ich waga oscyluje natomiast na poziomie od 5 do 12 g. Grzbiet gryzonia pokrywa ciemnobrązowe futro, które jest, miękkie i aksamitne w dotyku. Brzuch zwierzęcia ma natomiastbiałe ubarwienie.. Młode osobniki można poznać po jaśniejszym umaszczeniu, które zmienia się jednak w niedługim czasie. Ryjówki mają niewielkie oczy oraz wydłużony, ruchliwy ryjek. Ich zęby wieńczą końcówki o czerwonawym zabarwieniu. Gryzonie żyją średnio około 14 miesięcy. To jedne z nielicznych jadowitych ssaków.
Terytorium ryjówki aksamitnej
Ryjówki aksamitne zamieszkują dużą część Europy kontynentalnej oraz Wielkiej Brytanii. Najchętniej przebywają w lasach oraz gęstych zaroślach. To zwierzęta terytorialne. Rewir każdego osobnika ma powierzchnię od 370 do 630 m². W sezonie rozrodczym samce wykazują tendencje do przemieszczania się na dalsze odległości w celu znalezienia partnerki. Ryjówki aksamitne cechuje ogromne przywiązanie do swojego terytorium. W razie potrzeby bronią go przed intruzami. Ich gniazda zazwyczaj znajdują się w zaroślach lub pod ziemią.
Dieta
Ryjówki aksamitne zalicza się do zwierząt drapieżnych. Do ich przysmaków należą przede wszystkim owady, ślimaki, pająki, dżdżownice, płazy oraz niewielkie, mniejsze od nich gryzonie. Zwierzęta te cechuje żarłoczność. Do swojego przetrwania potrzebują codziennego spożywania pokarmu o masie trzykrotnie przekraczającej wagę ich ciała. Zwykle żerują co 2-3 godziny. Gryzonie nie zapadają w stan hibernacji. Dzieje się tak głównie ze względu na ich niemożność do zgromadzenia wystarczających zapasów tkanki tłuszczowej.
W przetrwaniu zimy ryjówkom pomaga nietypowa strategia przystosowawcza. Przed nastaniem pierwszych chłodów masa ciała zwierząt zmniejsza się o około 18%. Redukcji ulega między innymi wielkość czaszki i mózgu, a także kręgosłupa. To pozwala gryzoniom znacząco zredukować zapotrzebowanie na energię w okresie zimowym. Wraz z nadejściem wiosny ryjówka znów rośnie. Jej ciało zaczyna bowiem na nowo odbudowywać utracone wcześniej elementy. Co ciekawe, wśród ryjówek aksamitnych wyróżnia się trzy wyraźne fenotypy sezonowe, które mają odmienną budowę ciała. Łączy je jednak ale mają podobne tempo zużycia tlenu w różnych warunkach środowiskowych.
W szukaniu pożywienia ryjówkom pomaga doskonale rozwinięty węch oraz słuch. Mniejszą rolę odgrywa natomiast wzrok. U tych gryzoni jest on bowiem zbyt słaby.
Rozmnażanie
Okres godowy u ryjówek aksamitnych przypada na czas od kwietnia do września. Największą aktywność rozrodczą zwierzęta te wykazują w lecie. Młode przychodzą na świat po około 3 tygodniach od zapłodnienia. W jednym miocie zwykle jest od 5 do 7 sztuk. W ciągu jednego roku samica może wydać na świat od 2 do 4 miotów. Młode opuszczają gniazdo w wieku około trzech tygodni.
Młode ryjówki wykazują tendencje do tworzenia tzw. karawan. Ustawiają się one wówczas w szeregu jeden za drugim. Osobnik znajdujący się z tyłu trzyma pyszczkiem ogon poprzednika. Tak podążają w ślad za matką.
Ryjówka aksamitna – polimorfizm chromosomowy
Ryjówki aksamitne charakteryzuje duża zmienność kariotypu, czyli liczby chromosomów. W obrębie tego gatunku wyróżnia się zatem rozmaite rasy chromosomowe. W 2002 roku jedną z takich ras uznano nawet za odrębny gatunek – Sorex antinorii. Jest to przykład polimorfizmu chromosomowego. Tym mianem określa się zmienność chromosomową spowodowaną łączeniem się lub rozpadem chromosomów.
Echolokacja
W 2019 roku na Uniwersytecie Nankińskim przeprowadzono badania naukowe. Na ich podstawie odkryto, że ryjówka aksamitna dysponuje umiejętnością korzystania z echolokacji. Doskonale słyszy ona bowiem dźwięki o wysokiej częstotliwości. To pomaga jej w orientacji przestrzennej i lokalizacji potencjalnych ofiar. Podobna zdolność cechuje także nietoperze i delfiny butelkonose.
Ochrona i populacja
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje ryjówkę aksamitną za gatunek najmniejszej troski. To oznacza, że nie grozi mu w najbliższym czasie wyginięcie. Mimo to na terenie Wielkiej Brytanii obowiązuje ochrona prawna tych zwierząt. W ten sposób zabezpiecza się je przed niektórymi sposobami zabijania. Ryjówki mają jednak również naturalnych wrogów. Na te gryzonie polują między innymi koty, sowy, węże, łasice, lisy rude oraz gronostaje.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Poświerka zwyczajna – poświerka szponiasta
- Popielica szara
- Neandertalczycy stosowali fitoterapię
- Koprolity, czyli kupa dowodów!
- Koń utonął, ale w jaki sposób?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Common_shrew [dostęp: 26.08.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
