Rewolucje przemysłowe – jak zmieniły nasze życie?

Jak to się stało, że współcześnie żyjemy na wysokim poziomie materialnym? Aby odpowiedzieć na to pytanie, zastanówmy się, czym są rewolucje przemysłowe.

Żyjemy w naprawdę wyjątkowych czasach. Mieszkamy w komfortowych warunkach domowych: w apartamentach, blokach, kamienicach lub pięknie urządzonych domach jednorodzinnych. Zarabiamy pieniądze, dzięki którym kupujemy niezbędne produkty żywnościowe, opłacamy rachunki lub oszczędzamy na wakacje czy inne większe wydatki. Dbamy o najwyższej klasy higienę i zdrowie, także dzięki osiągnięciom współczesnej medycyny i dietetyki. Używamy samochodów lub innych środków transportu, dzięki którym możemy dostać się tam, gdzie chcemy i odwiedzić odległe miejsca na świecie. Korzystamy z szeregu mediów elektronicznych (telewizji, Internetu, smartfonów) zarówno w celach zawodowych, jak i prywatnych lub rozrywkowych.

Życie przedindustrialne

Ale dawniej życie człowieka wyglądało zupełnie inaczej. Zwykły człowiek musiał ciężko pracować na roli lub w hodowli, a razem z nim pracowała cała jego rodzina, także dzieci. A kobiety rodziły ich mnóstwo. Po pierwsze, bo dzieci często szybko umierały, i po drugie, bo każde kolejne dziecko to nowy pracownik rodzinny. Niektórzy ludzie uprawiali również handel lub jakieś rzemiosło. Bardzo ważne było życie religijne, ponieważ w obliczu ciężkich i niewygodnych warunków życia dawała ona nadzieję na lepsze jutro. Pomińmy już jednak to, jak żyły dawne elity społeczne: dwór królewski, szlachta, administracja czy duchowieństwo.

Spróbujmy sobie wyobrazić życie bez wygód takich jak samochód, Internet, elektryczność, muszla klozetowa, rezonans magnetyczny itd. A takie właśnie życie wiedli nasi przodkowie. I wtedy nadeszły tzw. rewolucje przemysłowe, począwszy od II połowy XVIII wieku. Za swoisty początek tych rewolucji można uznać wielkie trzęsienie ziemi w Lizbonie 1 listopada 1755 roku, we Wszystkich Świętych. Wydarzenie to odbiło się szerokim echem wśród filozofów oświeceniowych i sprawiło, że zaczęto myśleć o ludzkim losie i Bożej opiece inaczej niż dotychczas¹. A zaraz potem nastąpiła pierwsza rewolucja przemysłowa.

Załóżmy, że cywilizacja ludzka trwa jakieś 6000 lat², od około 4000 roku p.n.e. Od 1 listopada 1755 roku minęło 270 lat. Jest to więc zaledwie 4,5% historii cywilizacji ludzkiej! Pierwsza lodówka pojawiła się w 1913 roku, istnieje zatem tylko przez 1,8% historii naszej cywilizacji. Z kolei pierwsza strona internetowa WWW powstała w 1989 roku – to już tylko 0,6%! Przez niemal całą historię cywilizacji ludzkiej nie mieliśmy tak łatwego dostępu do zbierania i przechowywania żywności, do łatwych podróży, ani do informacji lub rozrywki (duża część świata nadal żyje w warunkach przedindustrialnych, korzystając ze współczesnych technologii w ograniczonym zakresie, a niektóre części świata niemal wcale).

Rewolucje przemysłowe

Prześledźmy zatem wszystkie rewolucje przemysłowe, jakie miały miejsce lub nadal mają miejsce dzisiaj, oraz zmiany, jakie przyniosły w życiu codziennym. Przy czym należy pamiętać, że nie są to rewolucje gwałtowne, a trwające wiele dziesięcioleci.

Pierwsza rewolucja przemysłowa

Pierwsza rewolucja przemysłowa rozpoczęła się w Wielkiej Brytanii w latach 60. XVIII wieku i trwała do lat 40. XIX wieku. W latach 1763-1776 prace Jamesa Watta doprowadziły do powstania współczesnego silnika parowego³. Z kolei w 1785 roku Edmund Cartwright opatentował krosno mechaniczne oparte na sile pary wodnej. W ten sposób powstały pierwsze fabryki włókiennicze usprawniające wcześniejszą pracę manufakturową. Ponadto powstały pierwsze nowoczesne kanały żeglugowe – pierwszym był Sankey Canal otwarty jeszcze w 1757 roku. Korzystały z nich nowego rodzaju statki, czyli statki parowe.

Rewolucja trwała do XIX wieku. Powstanie silnika parowego doprowadziło do zbudowania pierwszej lokomotywy parowej w 1804 roku. Z kolei w 1830 roku między Liverpoolem i Manchesterem otwarto pierwszą linię kolejową, która korzystała wyłącznie z lokomotyw parowych (wcześniej korzystano też ze zwierząt pociągowych). Wreszcie w 1837 roku wynaleziono telegraf elektromagnetyczny, znany później po prostu jako telegraf.

Druga rewolucja przemysłowa

Druga rewolucja przemysłowa, nazywana też rewolucją technologiczną, jest zwykle datowana na lata 1870-1914 i pokrywa się z okresem znanym jako belle époque (z fr. piękna epoka)⁴. W dużej mierze to, co osiągnęła pierwsza rewolucja przemysłowa, druga rewolucja rozwinęła. Dotyczy to w szczególności rozwoju linii kolejowych i telegraficznych. Jednak najważniejszym osiągnięciem tej epoki było ujarzmienie elektryczności na większą skalę. Pod koniec lat 70. pojawiła się żarówka, a następnie Thomas Edison w 1882 roku zbudował pierwszą elektrownię zasilającą Londyn.

Jednak wynalazków było znacznie więcej: telefon, odkurzacz, radio, maszyna do szycia, maszyna do pisania, aparat fotograficzny czy kinematografia. Pojawiły się również pierwsze pojazdy, takie jak rower, samochód (spalinowy, a nawet elektryczny), motocykl, tramwaj i samolot. W przemyśle natomiast pojawiła się linia montażowa, która usprawniła produkcję przemysłową, czego symbolem stał się słynny samochód Ford T.

Trzecia rewolucja przemysłowa

Trzecia rewolucja przemysłowa, zwana też rewolucją naukowo-techniczną, rewolucją cyfrową lub erą informacji⁵, rozpoczęłą się w połowie XX wieku i większość uczonych przyjmuje, że trwa ona do dzisiaj. Wiąże się ją z wynalezieniem komputerów elektronicznych jeszcze podczas II wojny światowej, w tym amerykańskiego ENIAC zbudowanego w 1945 roku. Innym ważnym wynalazkiem był skonstruowany w 1947 roku tranzystor, który usprawnił m.in. radio i telewizję (wynalezioną w 1928 roku). Wreszcie ważną innowacją był ARPANET powstały w 1969 roku. Był on prekursorem dzisiejszego Internetu z jego stronami WWW, które pojawiły się w 1989 roku i zostały upublicznione 4 lata później.

Ponadto w latach 70. XX wieku powstały pierwsze komputery osobiste, które z czasem rozwinęły się do postaci znanej nam dzisiaj. Wszystkie te wynalazki doprowadziły do automatyzacji produkcji przemysłowej dzięki robotom przemysłowym. Pojawiły się też technopolia, obszary tworzące i sprzedające high-tech, z których najbardziej znanym jest Dolina Krzemowa. Należy wreszcie wspomnieć o narodzinach przemysłu kosmicznego.

Czwarta rewolucja przemysłowa?

Wspomniane klastry high-tech, w których znajdują się współczesne giganty technologiczne jak Alphabet (właściciel Google), Meta (właściciel Facebooka) czy Apple, odpowiadają za coś, co Klaus Schwab, były prezes Światowego Forum Ekonomicznego, określił jako czwarta rewolucja przemysłowa⁶. To, czy już się ona rozpoczęła, czy nadal żyjemy w trzeciej (choć trzecia rewolucja przemysłowa trwałaby już długo w porównaniu do drugiej), czy jesteśmy w trakcie obu rewolucji jednocześnie, pozostaje kwestią sporną.

Ważnym punktem zwrotnym był na pewno 2007 rok, kiedy Apple stworzył iPhone’a pierwszego smartfona z nowoczesnym interfejsem. Od tego czasu smartfony stały się standardowym wyposażeniem każdego konsumenta. Natomiast w 2008 roku narodził się tzw. Internet rzeczy. Innym interesującym wynalazkiem jest druk przestrzenny (druk 3D), który obecnie rewolucjonizuje produkcję przemysłową. Ale czwarta rewolucja przemysłowa jest znana najbardziej z rozwoju sztucznej inteligencji i opartych na niej systemów autonomicznych. Innymi zastosowaniami są inteligentne domy, a nawet inteligentne miasta.

Dokąd zmierzamy?

Nasze życie zmieniło się więc diametralnie w porównaniu do czasów przedindustrialnych. Możemy kupić niemal wszystko co chcemy, bo jest to gotowe w sklepie, wystarczy się tylko wybrać do niego samochodem. A teraz już nawet to nie jest konieczne, bo wystarczy zamówić dostawę do domu. Możemy też podróżować praktycznie dokąd chcemy.

Ale to nie koniec. Bodaj najciekawszym stwierdzeniem wygłoszonym przez Klausa Schwaba jest to, że czwarta rewolucja przemysłowa prowadzi do konwergencji lub fuzji świata fizycznego, biologicznego i cyfrowego⁷. Istnieją już protezy bioniczne, dzięki którym osoby, które utraciły kończyny, mogą częściowo odzyskać sprawność życiową. Trwają też prace nad implantami mózgowymi typu Neuralink, dzięki którym sparaliżowany człowiek może sterować podłączonym urządzeniem za pomocą samych myśli. Czy w niedalekiej przyszłości technologie te znajdą również zastosowania pozamedyczne?

A nie wspomniałem jeszcze o przełomach w dziedzinie genetyki (zwłaszcza CRISPR) czy nanotechnologii. Ponadto już teraz trwają prace nad komputerami kwantowymi i energią fuzji jądrowej, które mogą gwałtownie zrewolucjonizować naszą cywilizację.

Bogowie czy Bóg?

Na podstawie powyższych osiągnięć niektórzy myśliciele, jak Michio Kaku⁸ czy Yuval Noah Harari⁹, wieszczą nadejście tzw. Homo deus, czyli człowieka boskiego, lub postczłowieka. Jest to idea rozpropagowana przez ruch znany jako transhumanizm. Obecna cywilizacja jest na drodze, aby próbować zastąpić Boga, jakiego znamy z Biblii. W wyniku dotychczasowych rewolucji przemysłowych ludzie teraz czują, że mogą skutecznie troszczyć się o samych siebie. To często zabija w nich potrzebę odczuwania bliskości i opieki Bożej.

Ale mimo powszechnego zeświecczenia wielu współczesnych ludzi odczuwa głęboką pustkę i nie są oni w stanie jej niczym wypełnić. A Bóg wciąż troszczy się o nas, nawet pomimo naszej rzekomej samowystarczalności we współczesnym świecie. Wielu ludzi nadal modli się do Niego, nawet pomimo łatwości, z jaką zaspokajamy nasze podstawowe potrzeby. Ludzie, nawet gdyby mieli stać się bogami, nie byliby w stanie odnaleźć prawdziwego sensu istnienia. Wciąż potrzebujemy naszego Stwórcy, który nam ten sens nadał. Dlatego niezależnie gdzie teraz jesteś, spróbuj otworzyć Biblię i nawiązać z Nim kontakt, gdyż Pan jest blisko skruszonych w sercu i wybawia złamanych na duchu¹⁰.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Utopia przyszłości – czy transhumanizm podrobi biblijny raj?
• Czwarta rewolucja przemysłowa a nasze człowieczeństwo – część 1
• Zwierzęta modyfikowane genetycznie, transgeniczne, a nawet syntetyczne?
• Big data – od demokracji do technokracji?

Przypisy

1. M. Gil, God or Nature? Catastrophes and Modernity from Lisbon to Valparaíso, International Journal of Mass Emergencies & Disasters, 35(3), 01.11.2017, https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/028072701703500301 [dostęp: 01.07.2026].
2. R. Sanders, Humans began altering natural world 6,000 years ago, UC Berkeley News, 16.12.2015, https://news.berkeley.edu/2015/12/16/humans-began-altering-natural-world-6000-years-ago/ [dostęp: 01.07.2026].
3. S. S. Smith, James Watt’s Engine Powered The Industrial Revolution, Investor’s Business Daily, 03.02.2026, https://www.investors.com/news/management/leaders-and-success/james-watts-engine-powered-the-industrial-revolution/ [dostęp: 02.07.2026].
4. R. Longley, Overview of the Second Industrial Revolution, Thought Co., 26.04.2021, https://www.thoughtco.com/second-industrial-revolution-overview-5180514 [dostęp: 02.07.2026].
5. N. Dave, H. Vyas, Digital Revolution: An Overview, Journal of Commerce, Economics & Computer Science, 06(04), 10-12.2020, s. 138-140, https://www.inspirajournals.com/uploads/Issues/946986003.pdf [dostęp: 02.07.2026].
6. K. Schwab, Czwarta rewolucja przemysłowa, tłum. A.D. Kamińska, Wyd. Studio Emka, 2018.
7. Ibid., s. 24.
8. M. Kaku, Przyszłość fizyki, Prószyński i S-ka, Warszawa 2021.
9. Y. N. Harari, Homo deus. Krótka historia jutra, Wydawnictwo Literackie, 2018.
10. Psalm 34,19.

Wszystkie fragmenty biblijne pochodzą z Biblii Tysiąclecia.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.