Korzyści zdrowotne, jakie przynosi dzień odpoczynku

Wszyscy potrzebujemy odpocząć, dlatego tak ważny jest dla nas cotygodniowy dzień odpoczynku. Zwłaszcza że przynosi to bardzo konkretne korzyści zdrowotne.

Biblijny Dekalog zawiera 10 przykazań, z których jedno brzmi następująco:

Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić. Sześć dni będziesz się trudził i wykonywał wszystkie swoje zajęcia. Dzień zaś siódmy jest szabatem Pana, Boga twego. Nie będziesz przeto w dniu tym wykonywał żadnej pracy ani ty sam, ani syn twój, ani twoja córka, ani twój niewolnik, ani twoja niewolnica, ani twoje bydło, ani przybysz, który przebywa w twoich bramach. W sześć dni bowiem uczynił Pan niebo, ziemię, morze oraz wszystko, co jest w nich, siódmego zaś dnia odpoczął. Dlatego pobłogosławił Pan dzień szabatu i uznał go za święty¹.

Można z niego wyczytać bardzo dużo: który dzień tygodnia ma być poświęcony odpoczynkowi, a także kogo on dotyczy. Jak łatwo zgadnąć, przykazanie to dotyczy nas wszystkich. Stąd też pochodzi koncepcja tygodnia, który trwa siedem dni, z których ostatni dzień jest poświęcony na odpoczynek po sześciu dniach pracy. Ten starożytny izraelski system liczenia dni rozpowszechnił się po całym świecie (mimo że inne cywilizacje miały własne rachuby trwające np. 5, 8 czy 10 dni i zawsze bez wyznaczonego dnia na powszechny odpoczynek). Rozpowszechnił się on także niezależnie od samych religii, które go przyjęły, a do których należą przede wszystkim chrześcijaństwo i islam.

I nic dziwnego, gdyż to właśnie system siedmiodniowy z jednym dniem poświęconym na odpoczynek okazuje się najbardziej korzystny dla człowieka. Wykazują to nawet badania naukowe poświęcone osobom regularnie obchodzącym siódmy dzień tygodnia (sobotę), do których należą m.in. żydzi i adwentyści dnia siódmego, lub pierwszy dzień tygodnia w przypadku niektórych innych społeczności chrześcijańskich, gdzie to niedziela jest nazywana szabatem².

Badania nad korzyściami wynikającymi z odpoczynku szabatu

Zwróciła na to uwagę Barbara Baker Speedling, emerytowana naukowiec akademicka z St. Catherine University w St. Paul (stan Minnesota). W artykule Celebrating Sabbath as a Holistic Health Practice: The Transformative Power of a Sanctuary in Time (Obchodzenie szabatu jako holistycznej praktyki zdrowotnej: Przemieniająca moc świątyni w czasie) z 2016 roku³ Speedling zebrała liczne świadectwa naukowe z zakresu zdrowia:

• psychicznego,
• społecznego,
• fizycznego,
• duchowego i kulturowego,
• środowiskowego.

Zdrowie psychiczne

Naukowcy odkryli, że obchodzenie szabatu pozwala człowiekowi przynajmniej na chwilę wrócić myślami do tego, co najważniejsze w życiu. Jeden z naukowców określił to także jako odłączenie się od tego ciągłego „systemu lękowego” związanego z pracą i różnymi obowiązkami. Empiryczne badania dowodzą, że takie szabatowe odseparowanie się jest ściśle związane z licznymi korzyściami dla zdrowia psychicznego. Widać to także w badaniach opartych o statystyczną analizę mediacji. A zatem zasadniczo odpoczynek sobotni poprawia ogólny nastrój człowieka. Od tej zasady jest jednak wyjątek, kiedy ktoś obchodzi szabat tylko po to, aby zadowolić inne osoby, co powiązano ze „słabym zdrowiem psychicznym”.

Zdrowie społeczne

W warstwie społecznej szabat pozwala całkowicie zapomnieć o pracy i obowiązkach, aby skupić się na osobach bliskich. Dzięki szabatowi małżonkowie mogą spędzać czas ze sobą, mogą go też spędzać z dziećmi. Również przyjaciele mogą pielęgnować więzi ze sobą, bez ryzyka, że muszą zajmować się pracą czy innymi obowiązkami. Człowiek obchodzący szabat nie potrzebuje się nigdzie spieszyć, dzięki czemu ma czas na nawiązywanie i pielęgnowanie więzi z rodziną, przyjaciółmi i sąsiadami. Małżonkowie mogą również skorzystać z szabatu jeszcze lepiej, jeśli są zgodni co do tego, jak spędzać ten czas.

Zdrowie fizyczne

W czasach starożytnych ludzie pracowali głównie fizycznie, dlatego przykazanie Boże zostało sformułowane pod potrzeby Izraelitów. I w dużym stopniu szabat dotyczy właśnie zaprzestania pracy fizycznej (ale także umysłowej). Ponadto już samo psychiczne podejście do szabatu, jeśli jest pozytywne, skutkuje także lepszym zdrowiem fizycznym. Osoby zachowujące szabat również lepiej się wysypiają, co wpływa na ich ogólną kondycję psycho-fizyczną. Ale jest też trend odwrotny widoczny głównie u ortodoksyjnych żydów, ponieważ ścisłe obchodzenie szabatu skutkuje u nich zwiększonym ryzykiem otyłości. Bierze się to z silnie świątecznego charakteru szabatu.

Zdrowie duchowe i kulturowe

Według naukowców zajmujących się instytucją szabatu ten czas jest często poświęcony nie tylko odpoczynkowi, ale wręcz przeobrażeniu życia publicznego. Podczas szabatu uwaga człowieka odwraca się od tego, co materialne, a skłania ku temu, co duchowe i ponadczasowe. Zresztą w swoim założeniu żydowski szabat został ustanowiony, aby tego dnia pielęgnować więź z Bogiem. Jest to jednak również czas na służbę społeczeństwu, zwłaszcza osobom zmarginalizowanym, które są bezbronne wobec różnych form ucisku. Wielu badaczy zwróciło uwagę na ten aspekt obchodzenia dnia odpoczynku. Szabat to właśnie czas, aby okazać szczególną łaskę i miłosierdzie ludziom pokrzywdzonym.

Zdrowie środowiskowe

Zgodnie z treścią przykazania dzień odpoczynku został ustanowiony nie tylko dla człowieka, ale także dla zwierząt. Norman Wirzba uważa jednak, że aspekt środowiskowy został w dużym stopniu zaniedbany⁴. A tymczasem różni naukowcy wskazują na ważność szabatu dla środowiska naturalnego. Dzień odpoczynku daje sposobność, aby korzystać z przyrody. To także okazja, aby nauczyć się prostszego życia, możliwie bez używania środków transportu, które zanieczyszczają środowisko. Wirzba uważa, że praktykowanie szabatu powinno pomóc nam:

• nauczyć się, jak nasz styl życia wpływa na przyrodę;
• ograniczyć konsumpcję zasobów naturalnych;
• czynnie szukać sposobów naprawy siedlisk naturalnych.

Wywiady z osobami, które rozpoczęły praktykowanie szabatu

Badania Speedling nie polegały jedynie na przeglądzie literatury. Sama zauważyła bowiem, że niemal wszystkie tego typu badania poza jednym są skoncentrowane na osobach, które od dawna zwyczajowo obchodzą dzień odpoczynku, a do których należą m.in. żydzi i adwentyści dnia siódmego. Pojawiło się zbyt mało badań skupiających uwagę na osobach, które dopiero rozpoczęły swoją przygodę z szabatem. W związku z tym Speedling przeprowadziła własne badania w postaci wywiadów z dziesięcioma kobietami, które zaczęły praktykować szabat.

Były to kobiety w wieku od 20 do 63 lat z różnych części USA, niemal wszystkie mieszkające w środowisku miejskim, różnej narodowości, ale z wyższym wykształceniem. Dwie z nich nawróciły się na judaizm, jedna utożsamiła się z pogaństwem eklektycznym, a pozostałe osoby to chrześcijanki różnych wyznań lub bez konkretnego wyznania. Osoby te miały też różne warunki rodzinne. Co ciekawe, wszystkie te osoby nie należą do społeczności religijnych regularnie praktykujących szabat, a większość z nich ma opory przed ujawnianiem komuś powodów, dla których nie mogą czegoś zrobić w dniu szabatu.

Na co wskazały współbadaczki Speedling?

Z tych wywiadów wyłania się interesujący obraz tego, co sobotni dzień odpoczynku daje osobom, które go praktykują. Speedling wyszczególniła sześć wspólnych motywów:

1. Obchodzenie szabatu wzmacnia samoświadomość. Na przykład dla jednej z kobiet odpoczynek przez cały dzień pozwolił zgłębić wiedzę na temat samej siebie i odnaleźć swoje powołanie życiowe. Dla niektórych szabat pełni ważną rolę w osobistym uzdrowieniu. Wszystkie osoby zauważyły, że szabat jest korzystny dla osobistej refleksji.
2. Obchodzenie szabatu poprawia dbałość o samego siebie. Wszystkie kobiety zauważyły, że cotygodniowy jednodniowy odpoczynek pomaga w walce z wypaleniem zawodowym lub w zapobieganiu mu. Osoby te odczuwały mniej stresu i większą troskę o własne zdrowie. Szabat pozwala również odzyskać kontrolę nad własnym życiem osobistym.
3. Obchodzenie szabatu wzbogaca więzi międzyludzkie. Kobiety zauważyły, że dzięki szabatowi mają lepsze relacje ze swoimi bliskimi, wliczając w to dalszą rodzinę. Ważna była również przerwa od wszelkich mediów elektronicznych. Jedna z kobiet stwierdziła nawet, że w szabat zmieniają się stosunki między np. nauczycielami a studentami.
4. Obchodzenie szabatu rozwija duchowość. Rozmówczynie Speedling stwierdziły, że szabat pozwala im na spędzanie czasu również ze sferą sacrum, na przykład w modlitwie z Bogiem. Cały dzień odpoczynku pozwala również pielęgnować duchowe aspekty naszego życia, w tym wdzięczność względem Boga, pragnąc lepiej poznać Go i lepiej Go zrozumieć.
5. Obchodzenie szabatu wpływa pozytywnie na resztę tygodnia. Jak zauważyły współbadaczki Speedling, szabat pozwala człowiekowi nabrać energii przed kolejnym tygodniem wypełnionym obowiązkami. Jest to również pomocne, gdy człowiek zmaga się z wypaleniem zawodowym. Pomaga nie tylko praktykowanie szabatu, ale również oczekiwanie go.
6. Filozofia i praktykowanie szabatu ewoluują u tych osób. Kobiety zauważyły, że ich praktyki szabatowe zmieniały się w czasie. Najpierw chodziło głównie o odpoczynek od pracy, ale z czasem zaczęły one również aktywnie cieszyć się wolnym czasem oraz więzią z Bogiem i bliskimi. Niektóre osoby pozwoliły sobie na eksperymentowanie z odpoczynkiem⁵.

Dzień odpoczynku a korzyści zdrowotne – podsumowanie

A zatem praktykowanie dnia odpoczynku, jakim jest szabat, stanowi niezwykle cenny dodatek do naszego życia. Pod warunkiem jednak, że czynimy to bez nacisku ze strony innych ludzi i jesteśmy świadomi określonych niuansów. Dlatego – zgodnie z tym, jak zachęca nas (a nawet nakazuje) Pismo Święte – warto poświęcić jeden dzień w tygodniu na pełny reset i odpoczynek od pracy, aby skupić uwagę tylko na tym, co w życiu najważniejsze.

Polecamy również poniższe artykuły:

• Cotygodniowy dzień odpoczynku i jego pochodzenie
• Tydzień i szabat – wynalazek babiloński czy żydowski?
• Dlaczego tydzień liczy siedem dni?
• Pracowniku, zadbaj o (właściwy) odpoczynek!

Przypisy

1. Księga Wyjścia 20,8-11.
2. Pomimo faktu, że Bóg w przykazaniu mówi właśnie o siódmym dniu tygodnia.
3. B. Baker Speedling, Celebrating Sabbath as a Holistic Health Practice: The Transformative Power of a Sanctuary in Time, Journal of Religion & Health, 52(3), 09/2013, https://link.springer.com/article/10.1007/s10943-019-00799-6 [dostęp: 05.02.2026].
4. N. Wirzba, Living the Sabbath: Discovering the rhythms of rest and delight, Grand Rapids, MI: Brazos Press, 2006.
5. B. Baker Speedling, Celebrating Sabbath…, op. cit.

Wszystkie cytaty biblijne pochodzą z Biblii Tysiąclecia.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.