Rak sygnałowy, zwany także szwedzkim lub kalifornijskim (Pacifastacus leniusculus, Dana) to gatunek pochodzący z Ameryki Północnej. W latach 60. XX wieku został wprowadzony do Europy w celu wsparcia rybołówstwa północnoeuropejskiego, które ucierpiało wskutek epidemii dżumy raczej. Okazało się jednak, że to właśnie importowane raki są nosicielami tej choroby. Obecnie rak sygnałowy uznawany jest za gatunek inwazyjny w Europie, Japonii i Kalifornii, gdzie wypiera rodzime gatunki.
Opis i biologia
Rak sygnałowy osiąga długość 6–9 cm, choć zdarzają się osobniki mierzące nawet 16–20 cm. Charakteryzuje się niebieskawobrązowym lub czerwonawobrązowym ubarwieniem oraz dużymi, gładkimi szczypcami. Na ich zgięciu widoczna jest biała lub bladoniebieskozielona plama, przypominająca flagi sygnalizacyjne używane dawniej na kolei.
Cykl życia raka szwedzkiego jest typowy dla rodziny Astacidae. Po jesiennych godach samica składa od 200 do 400 jaj. Nosi je pod odwłokiem do wiosny. Z jaj wylęgają się młode, które przechodzą trzy stadia (dwa linienia), zanim opuszczą matkę. Dojrzałość płciową skorupiaki te osiągają po 2–3 latach. Ich średnia długość życia wynosi 20 lat.
Rak sygnałowy jest wszystkożerny. Głównym składnikiem jego diety jest jednak detrytus. Dorosłe osobniki są bardzo odporne na zmienne warunki środowiskowe, w tym różne stopnie zasolenia, typy podłoża i obecność roślin wodnych. Czyni je to niezwykle wszechstronnymi kolonizatorami.
Zasięg naturalny
Rak sygnałowy jest gatunkiem rodzimym dla Ameryki Północnej. Występuje na terenach położonych na zachód od Gór Skalistych. Można go spotkać w kanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska oraz stanach Waszyngton, Oregon i Idaho (USA). W 1912 roku skorupiak ten został wprowadzony do dorzecza rzeki San Lorenzo w Kalifornii, skąd szybko rozprzestrzenił się na terenie całego stanu. Obecnie jedynym rdzennym gatunkiem raka w Kalifornii jest Pacifastacus fortis, występujący w hrabstwie Shasta. Aby chronić go przed inwazją raka sygnałowego, ekolodzy podejmują działania mające na celu stworzenie barier uniemożliwiających dalsze rozprzestrzenianie się inwazyjnego gatunku.
Na terenie Ameryki Północnej rak szwedzki został wprowadzony do Nevady, a populacje w stanie Utah mogą być efektem podobnych introdukcji. Gatunek ten występuje również na Alasce, gdzie odnotowano go w rzece Buskin i jeziorze Buskin na wyspie Kodiak. Na Czerwonej Liście IUCN figuruje jako gatunek najmniejszej troski.
Wprowadzenie do Europy
W 1907 roku dżuma racza, zakaźna choroba wywoływana przez Aphanomyces astaci, zaczęła wyniszczać populacje raka szlachetnego (Astacus astacus) w Europie. W latach 60. XX wieku, w odpowiedzi na dramatyczny spadek liczebności rodzimych raków, do Szwecji i Finlandii sprowadzono raka sygnałowego. Gatunek ten zajmował podobną niszę ekologiczną w swoim naturalnym środowisku, dlatego uznano, że jest on odpowiedni do odbudowy zasobów. Nie zdawano sobie jednak sprawy, że to między innymi rak kalifornijski jest nosicielem dżumy raczej. Choroba ta, nieszkodliwa dla zdrowych osobników amerykańskich gatunków, zagraża rakom europejskim.
Obecnie rak sygnałowy to najbardziej rozpowszechniony inwazyjny gatunek raka w Europie. Występuje w 25 krajach. Spotkać go można od Finlandii po Wielką Brytanię i od Hiszpanii po Grecję. Do Wielkiej Brytanii trafił w 1976 roku. Szybko rozprzestrzenił się po całej kontynentalnej części kraju, aż po zatokę Moray Firth na północy. Pojawił się także na Wyspie Man. Wciąż nie odnotowano jednak jego obecności w Irlandii, która pozostaje ostatnim europejskim krajem wolnym od obcych gatunków raków.
W Szwecji i Finlandii, gdzie raki są popularnym przysmakiem, połowy raka sygnałowego przewyższają połowy raka szlachetnego. Raki kalifornijskie są sprzedawane za około połowę ceny raka szlachetnego, co dodatkowo wpływa na ich popularność.
Od 2016 roku rak szwedzki znajduje się na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych budzących obawy w całej Unii Europejskiej. Oznacza to zakaz importu, hodowli, transportu, sprzedaży i celowego wprowadzania tego gatunku do środowiska naturalnego na terenie całej UE.
Inwazja raka sygnałowego stała się poważnym problemem, który wywołuje zaniepokojenie zarówno wśród ekologów, jak i wędkarzy. W odpowiedzi prowadzone są liczne badania mające na celu ograniczenie szkód wywołanych obecnością tego skorupiaka. Obejmują one zarówno projekty tworzenia barier uniemożliwiających migrację raka w górę rzek, jak i bardziej radykalne, lecz potencjalnie szkodliwe dla ekosystemów metody, takie jak eradykacja (np. poprzez osuszanie cieków wodnych, stosowanie biocydów) czy kontrola liczebności (intensywne odławianie, elektryczne zwalczanie lub wprowadzanie drapieżnych ryb). Eradykacja okazuje się najbardziej skuteczną metodą, choć jej stosowanie wiąże się z poważnymi konsekwencjami dla lokalnych środowisk.
Znaczenie
Dla środowiska
W środowisku wodnym Ameryki Północnej rak sygnałowy może współistnieć z innymi gatunkami. W Europie uznawany jest jednak za gatunek inwazyjny. Podobnie jak rak pręgowaty, jest nosicielem dżumy raczej – choroby groźnej dla rodzimych gatunków, zwłaszcza dla raka szlachetnego. Badania sugerują, że rak błotny może być w stanie skutecznie konkurować z rakiem sygnałowym, co daje nadzieję na jego większą odporność, wobec tego inwazyjnego gatunku.
Rak sygnałowy został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych. Obecnie znajduje zastosowanie w badaniach nad opracowaniem skutecznego leku przeciwko dżumie raczej. Może to pomóc w ochronie zagrożonych populacji europejskich raków.
Dla gospodarki
Rak sygnałowy głównie jest hodowany z myślą o konsumpcji. Jego cena jest o połowę niższa od ceny raka szlachetnego. W Polsce zainteresowanie tym gatunkiem jest niewielkie, ponieważ potrawy z raków uchodzą za wyjątkowo ekskluzywne. Głównymi odbiorcami tego skorupiaka pozostają więc kraje Europy Zachodniej.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Wąż królewski – wąż królewski mleczny – lancetogłów mleczny
- Papuga karolińska
- Chińskie piktogramy przedstawiają historię z Księgi Rodzaju
- Jak życie zaczęło… żyć?
- O czym rozmawiają rośliny
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Signal_crayfish [20.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Astacoides. Licencja: CC BY-SA 3.0.
