Salamandra olbrzymia chińska (Andrias davidianus) to jeden z największych płazów na świecie. Gatunek ten występuje endemicznie w górskich strumieniach i jeziorach w dorzeczu Jangcy w centralnych Chinach. Został również wprowadzony do prefektury Kioto w Japonii, a być może także na Tajwan. Salamandra ta jest krytycznie zagrożona wyginięciem w środowisku naturalnym. Główne zagrożenia to utrata siedlisk i zanieczyszczenie wód. Mimo ochrony prawnej i wpisania na listę CITES w Załączniku I jej populacja w naturze zmniejszyła się od lat 50. XX wieku o ponad 80%.
Salamandra olbrzymia często nazywana jest „żywą skamieniałością”. Badania sugerują, że zamiast jednego gatunku może obejmować co najmniej pięć gatunków kryptycznych, co dodatkowo utrudnia ich ochronę. W 2008 roku uznano ją za jeden z dziesięciu najważniejszych gatunków priorytetowych w ramach projektu Evolutionarily Distinct and Globally Endangered.
Opis
Salamandra olbrzymia chińska wyróżnia się dużą głową, małymi oczami i ciemną, pomarszczoną skórą. Pysk jest szeroki i okrągły. Oczy nie mają powiek, a parzyste guzki ciągną się wokół głowy i gardła. Płaz ten zwykle przyjmuje ciemnobrązowe ubarwienie z nakrapianym lub cętkowanym wzorem. Zdarzają się jednak także osobniki czarne lub ciemnoczerwone. Zarejestrowano również albinosy – białe lub pomarańczowe. Wszystkie gatunki salamander olbrzymich wytwarzają lepką, białą wydzielinę skórną, która odstrasza drapieżniki.
Przeciętny dorosły osobnik waży od 25 do 30 kg. Osiąga długość około 1,15 m. Rekordowe okazy mogą jednak ważyć nawet 50 kg i mierzyć do 1,8 m. Sprawia to, że gatunek ten jest drugim co do wielkości płazem na świecie, ustępującym jedynie Andrias sligoi. W 2007 roku na farmie w Zhangjiajie udokumentowano osobnika o długości 1,8 m, a w 2015 roku w jaskini w Chongqing znaleziono salamandrę ważącą 59 kg i mierzącą 1,4 m.
Salamandra olbrzymia chińska jest znana ze swoich zdolności wokalizacyjnych. Wydaje odgłosy przypominające szczekanie, skomlenie, syczenie lub płacz. Niektóre dźwięki do złudzenia przypominają płacz małego dziecka. Spowodowało to, że Chińczycy nadali jej przydomek „ryba niemowlęca” (娃娃鱼 / 鲵 – Wáwáyú/ ní).
Dieta
Chińska salamandra olbrzymia odżywia się zarówno organizmami wodnymi, jak i lądowymi. Poluje na owady, wije, nicienie włosowate, płazy (żaby i inne salamandry), kraby słodkowodne, krewetki, ryby (np. Saurogobio i Cobitis) oraz ryjówki. W żołądkach tych płazów znajdowano także materiały roślinne i żwir. Kanibalizm jest niezwykle powszechny wśród tego gatunku. Badanie 79 osobników z obszaru Qinling–Dabashan wykazało, że w żołądkach pięciu z nich obecne były resztki innych salamander olbrzymich, stanowiące aż 28% masy wszystkich analizowanych pokarmów. Badanie, o którym mowa wykazało także, że najczęściej spożywanym pokarmem są kraby słodkowodne, obecne u 19 osobników.
Salamandra olbrzymia chińska ma niezwykle słaby wzrok i dlatego polega głównie na specjalnych węzłach sensorycznych biegnących wzdłuż ciała – od głowy do ogona. Pozwalają jej one wykrywać nawet najmniejsze wibracje w otoczeniu. Badania przeprowadzone w warunkach hodowlanych wykazały, że zwierzę to jest najbardziej aktywne w późnych godzinach wieczornych i nocą. Przestaje żerować w temperaturze wody powyżej 20 °C, a przy 28 °C niemal całkowicie zaprzestaje jedzenia. Temperatury powyżej 35 °C są dla niej śmiertelne.
Salamandra olbrzymia wykorzystuje zaawansowaną technikę dwukierunkowego ssania pokarmu pod wodą. Powoli zbliża się do ofiary, po czym gwałtownie otwiera pysk, co powoduje przyspieszenie przepływu wody i wciągnięcie zdobyczy wraz z nią. Następnie zamyka pysk, pozostawiając niewielką szczelinę, przez którą nadmiar wody może swobodnie odpłynąć. Na lądzie natomiast stosuje asymetryczne ugryzienie, które pozwala skupić maksymalną siłę nacisku w przedniej części pyska, zapewniając skuteczność w chwytaniu i obezwładnianiu zdobyczy.
Przełyk salamandry składa się z czterech warstw, w tym mocnej tkanki mięśniowej, która pomaga przesuwać pokarm do żołądka. Zewnętrzna warstwa zawiera komórki urzęsione, które rozprowadzają śluz, zmniejszając tarcie przy przełykaniu dużych zdobyczy, takich jak np. całe kraby.
Chińska salamandra olbrzymia potrafi przetrwać bez jedzenia przez kilka lat, wykorzystując rezerwy metaboliczne oraz zdolność wątroby do regulowania białek w zależności od długości głodówki. Dzięki temu jest w stanie dostosować się do trudnych warunków środowiskowych.
Rozmnażanie i cykl życia
Zarówno samiec, jak i samica chińskiej salamandry olbrzymiej utrzymują swoje terytoria, których średnia wielkość wynosi 40 m³ u samców i 30 m³ u samic. Cykl rozrodczy rozpoczyna się, gdy temperatura wody osiąga 20 °C. Okres godowy przypada na miesiące od lipca do września. Samice składają od 400 do 500 jaj w podwodnych jamach lęgowych. Samce pilnują jaj aż do momentu wyklucia się larw, co następuje po 50–60 dniach.
Zachowania godowe salamander są różnorodne i obejmują takie gesty, jak stukanie brzuchami, kołysanie się na boki, wspinanie się na siebie, ustawianie pysków naprzeciwko, gonitwy, przewracanie się, zapraszanie do zabawy oraz wspólne mieszkanie. Świeżo złożone jaja mają średnicę 7–8 mm. Szybko podwajają swoją wielkość, absorbując wodę. Larwy, które wykluwają się z jaj, mierzą około 3 cm. Zachowują zewnętrzne skrzela aż do momentu, gdy osiągną długości około 20 cm. Następuje to w wieku 3 lat. Proces zanikania skrzeli rozpoczyna się między 9. a 16. miesiącem życia i zależy od poziomu tlenu w wodzie, gęstości zaludnienia, temperatury wody oraz indywidualnych różnic.
Dojrzałość płciową salamandry osiągają w wieku 5–6 lat. Naukowcy nie znają maksymalnej długości życia tego gatunku. W warunkach hodowlanych zwierzęta dożywały 60 lat. Pojawiają się doniesienia o salamandrach żyjących nawet 200 lat, jednak informacje te uznawane są za niewiarygodne.
Zasięg występowania
Chińska salamandra olbrzymia tworzy kompleks gatunkowy składający się z pięciu kladów. Naturalne zasięgi tych kładów są zróżnicowane, jednak wypuszczanie osobników z hodowli znacznie zaburzyło obraz ich pierwotnego występowania.
W przeszłości salamandra była szeroko rozpowszechniona w centralnych, południowo-zachodnich i południowych Chinach. Obecnie jej zasięg jest silnie fragmentaryczny. Obejmuje regiony od Qinghai na wschód do Jiangsu i na południe do Syczuanu, Guangxi i Guangdong, w tym dorzecza rzek Jangcy, Żółtej i Perłowej. Jeden klad pochodzi z dorzecza Rzeki Perłowej, dwa z dorzecza Żółtej Rzeki, jeden z dorzecza Jangcy, a ostatni z dorzecza Qiantang. Dwa dodatkowe klady są znane jedynie z hodowli, a ich naturalny zasięg pozostaje nieznany. Naukowcy nie przebadali jeszcze genetycznie populacji na Wyżynie Tybetańskiej.
Chińska salamandra olbrzymia wprowadzono także do prefektury Kioto w Japonii. Niestety okazało się, że stanowi ona zagrożenie dla rodzimej salamandry japońskiej (A. japonicus). Oba gatunki mogą się krzyżować.
Salamandra olbrzymia prowadzi w pełni wodny tryb życia. Zamieszkuje skaliste strumienia i jeziora z czystą wodą. Często ukrywa się w ciemnych szczelinach lub pod kamieniami wzdłuż brzegów. Występuje w zalesionych regionach na wysokościach od 100 do 1 500 m n.p.m.
Preferowanym środowiskiem salamandry są wąskie i płytkie strumienie o szybkim przepływie. Jaskinie lęgowe, w których samice składają jaja, zwykle znajdują się w miejscach z wolniejszym przepływem wody. Dno strumieni jest często skaliste, pełne żwiru, niewielkich kamieni i roślinności. W niektórych regionach Chin salamandry przetrwały jedynie w podziemnych rzekach, gdzie są mniej narażone na kłusownictwo, które zdziesiątkowało populacje żyjące w rzekach i jeziorach powierzchniowych.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Zimorodek malachitowy
- Wąż królewski – wąż królewski mleczny – lancetogłów mleczny
- Homo erectus – małpolud czy człowiek?
- Co jest większe – Bóg czy wszechświat?
- Pokłady węgla w głębinach morskich potwierdzeniem potopu
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Chinese_giant_salamander [20.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Petr Hamerník. Licencja: CC BY-SA 4.0.
