Mrównik afrykański – mrównik – prosię ziemne

Zobacz również
Strona głównaEncyklopedia zwierzątSsakiMrównik afrykański – mrównik - prosię ziemne

Mrównik afrykański, mrównik, prosię ziemne (Orycteropus afer) to średniej wielkości ssak. Prowadzi nocny tryb życia. Występuje na terenie znacznej części Afryki, z wyłączeniem obszarów skalistych. Te kopiące zwierzęta są jedynymi żyjącymi przedstawicielami rodziny Orycteropodidae oraz rzędu rurowców (Tubulidentata). Charakterystyczny dla nich jest długi ryjek, przypominający ryj świni. Służy on do wyszukiwania pożywienia. Mrówkojady afrykańskie należą do grupy afroterów, do której zalicza się również słonie, manaty i góralki. Żywią się głównie mrówkami i termitami. Wydobywają je z kopców za pomocą ostrych pazurów i silnych kończyn. Wykopują także nory, w których mieszkają i wychowują młode.

Nazewnictwo i taksonomia

Nazewnictwo

Mrówkojad afrykański bywa potocznie nazywany „afrykańskim niedźwiedziem mrówkowym”, „mrówkojadem” – choć nie należy go mylić z południowoamerykańskimi mrówkojadami – lub „kapskim mrówkojadem”, nawiązując do Przylądka Dobrej Nadziei. Nazwa „aardvark” pochodzi z języka afrikaans (wym. [ˈɑːrtfark]). Wywodzi się od wcześniejszej formy „erdvark”. Oznacza dosłownie „ziemną świnię” lub „świnię ziemną” (aarde: „ziemia”, vark: „świnia, prosię”). Odnosi się to do zwyczaju rycia nor przez te zwierzęta. Nazwa rodzajowa Orycteropus oznacza „ryjąca stopa”. Określenie afer wskazuje na Afrykę. Nazwa rzędu Tubulidentata z kolei odnosi się do charakterystycznej budowy zębów mrówników o rurkowatej strukturze.

Taksonomia

Mrówkojad afrykański nie jest blisko spokrewniony ze świnią, choć jego nazwa mogłaby to sugerować. To jedyny żyjący przedstawiciel tajemniczego rzędu ssaków rurowców (Tubulidentata), w którym zazwyczaj uznaje się go za jeden, zmienny gatunek z rodzaju Orycteropus – jedynego zachowanego dziś rodzaju w rodzinie Orycteropodidae. Choć z wyglądu i trybu życia przypomina południowoamerykańskie mrówkojady, nie łączy go z nimi bliskie pokrewieństwo. Najbliższymi żyjącymi krewnymi mrównika są ryjoskoczki, tenrekowate oraz złotokrety. Wraz z syrenami, góralkami, słoniami i ich wymarłymi krewniakami tworzy nadrząd afroterów. Badania nad mózgiem tego zwierzęcia wykazały podobieństwa do Condylarthra – wymarłej grupy ssaków łożyskowych.

Opis mrówkojada afrykańskiego

Mrówkojad afrykański wyglądem nieco przypomina świnię. Ma masywne ciało o wyraźnie wygiętym grzbiecie, pokryte rzadkimi, szorstkimi włosami. Kończyny są średniej długości. Tylne nogi są dłuższe od przednich. Przednie łapy pozbawione są kciuka. Sprawia to, że mają cztery palce, podczas gdy tylne zachowały pięć. Każdy palec zakończony jest dużym, mocnym pazurem, który jest spłaszczony. Co prawda uznaje się, że mrównik porusza się na palcach, ale niekiedy wygląda, jakby stąpał całą stopą – zwłaszcza gdy przykuca i opiera się na podeszwach. Niezwykłe zdolności do kopania nor zwierzę zawdzięcza specjalnej budowie tkanki kostnej, zwanej kompaktową. Gruba kość beleczkowa (CCCB) zapewnia odporność na duże obciążenia i naprężenia. To dzięki niej ssak potrafi tworzyć rozległe systemy nor, które stają się później schronieniem dla roślin i wielu innych gatunków zwierząt. W kopaniu pomagają mu także wyjątkowo mocne kości przedramienia – łokciowa i promieniowa.

Szkielet mrówkojada afrykańskiego pokazuje, jak masywne jest to zwierzę. Waga waha się zwykle od 60 do 80 kilogramów. Długość ciała wynosi od 105 do 130 centymetrów. Z ogonem, który może mierzyć nawet 70 centymetrów, osiąga długość do 2,2 metra. Wysokość w kłębie sięga 60 centymetrów, a obwód tułowia około metra. Gatunek nie wykazuje dymorfizmu płciowego. Jest największym przedstawicielem proponowanej grupy afroinsektifilii. Ma bladożółtawoszare futro, które często zabarwia się na czerwonobrązowo od ziemi. Jego sierść jest rzadka. Główną ochronę stanowi gruba skóra. Krótkie włosy porastają głowę i ogon. Na nogach są one dłuższe. Większość włosów rośnie w skupiskach po trzy–cztery sztuki. Wokół nozdrzy sierść jest gęsta. Chroni go to przed pyłem podczas kopania. Ogon jest u nasady bardzo gruby, a ku końcowi zwęża się.

Zasięg występowania

Mrówkojady afrykańskie występują w Afryce Subsaharyjskiej, wszędzie tam, gdzie znajdują odpowiednie siedliska – sawanny, tereny trawiaste, zarośla oraz lasy parkowe – i dostęp do pożywienia, czyli mrówek i termitów. Dni spędzają w zaciemnionych norach. Unikają upału. Jedynym środowiskiem, w którym ich nie spotkamy, są bagienne lasy równikowe. Wysoki poziom wód gruntowych uniemożliwia tam im kopanie głębokich nor. Omijają również tereny skaliste, które mogłyby utrudniać drążenie korytarzy. Mrówniki zostały zaobserwowane nawet na wysokości 3200 metrów n.p.m. w Etiopii. Ich zasięg obejmuje niemal całą Afrykę Subsaharyjską. Zwierzęta spotkać można od Etiopii aż po Przylądek Dobrej Nadziei w Republice Południowej Afryki – z nielicznymi wyjątkami, takimi jak nadmorskie rejony Namibii, Wybrzeża Kości Słoniowej czy Ghany. Nie występują na Madagaskarze.

Mrówkojad afrykański – ekologia i zachowanie

Mrówkojady afrykańskie mogą dożyć nawet 23 lat w niewoli. Ich wyjątkowo czuły słuch pozwala im w porę wykryć nadchodzące niebezpieczeństwo. Bez problemu rozpoznają zbliżających się drapieżników, takich jak lwy, lamparty, gepardy, likaony, hieny czy pytony. Zwierzęta te bywają obiektem polowań ze strony ludzi, którzy pozyskują je dla mięsa. W obliczu zagrożenia mrówniki potrafią błyskawicznie kopać lub uciekać zygzakiem, by zmylić przeciwnika. Gdy jednak nie mają wyjścia, bronią się zaciekle. Uderzają pazurami, ogonem czy barkami, a czasem przewracają się na grzbiet i leżą bez ruchu, by nagle zaatakować wszystkimi czterema łapami. Są w stanie poważnie zranić napastnika.

Rozmnażanie

Mrówkojad afrykański prawdopodobnie prowadzi poligamiczny tryb rozrodu. Podczas kopulacji samiec mocno trzyma się grzbietu samicy za pomocą pazurów. Czasami pozostawia to na jej skórze widoczne zadrapania. Samce nie uczestniczą w opiece nad potomstwem. Zwierzęta łączą się w pary wyłącznie w okresie godowym. Po siedmiu miesiącach ciąży samica rodzi jedno młode. Zwykle ma to miejsce między majem a lipcem. Nowo narodzony mrówkojad waży od 1,7 do 1,9 kilograma. Ma wiotkie uszy i wiele fałdek na skórze. Podczas karmienia ssie mleko z każdego sutka po kolei. Po dwóch tygodniach jego skóra wygładza się. Po trzech tygodniach potrafi już trzymać uszy w pionie. W wieku 5–6 tygodni zaczyna rosnąć mu sierść. Po zaledwie dwóch tygodniach jest w stanie opuszczać norę i towarzyszyć matce. W wieku dziewięciu tygodni zaczyna jeść termity. W wieku sześciu miesięcy potrafi samodzielnie kopać nory. Często pozostaje z matką aż do kolejnego sezonu rozrodczego. Dojrzałość płciową osiąga w wieku około dwóch lat.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:


Źródło:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Aardvark [dostęp: 12.07.2025]

Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Kelly Abram. CC BY 4.0.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również
Poprzedni artykuł
Następny artykuł

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły