Mszyca jabłoniowa (aphis pomi) to pluskwiak z rodziny mszycowatych (Aphididae). Występuje na młodych pędach jabłoni oraz innych roślin należących do rodziny różowatych. Odżywia się, wysysając sok roślinny. Rozmnaża się głównie partenogenetycznie. Samice, bez udziału samców, rodzą żywe młode osobniki.
Opis
Bezskrzydłe samice mszycy jabłoniowej mają gruszkowaty, jaskrawozielony lub żółtawozielony odwłok, pozbawiony woskowego nalotu. Dorastają maksymalnie do około 2,2 mm długości. Odwłok zakończony jest czarną wyrostkowatą strukturą zwaną ogonkiem. Syfony również są czarne. Czułki i odnóża mają barwę jasną z brązowymi końcówkami. Samice uskrzydlone wyróżniają się czarnym tułowiem oraz zielonym odwłokiem. Na jego trzech przednich segmentach często widoczne są trzy pary czarniawych plamek, a także ciemne półkoliste plamy przed i za syfonami.
Zasięg występowania mszycy jabłoniowej
Mszyca jabłoniowa występuje powszechnie w Europie, zachodniej Azji – aż po Indie i Pakistan – w Afryce Północnej oraz Ameryce Północnej. W Izraelu oraz we wschodnich Stanach Zjednoczonych częściej niż mszyca jabłoniowa spotykana jest mszyca Aphis spiraecola. Gatunek ten ma znacznie szerszy zakres roślin żywicielskich i rozmnaża się szybciej niż Aphis pomi, zwłaszcza w wysokich temperaturach.
Ekologia
Oprócz jabłoni (Malus domestica), mszyca jabłoniowa zasiedla także inne rośliny z rodziny różowatych, w tym gruszę pospolitą (Pyrus communis), głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna), nieszpułkę zwyczajną (Mespilus germanica), pigwę pospolitą (Cydonia oblonga), jarząb pospolity (Sorbus aucuparia), róże (Rosa) oraz tawuły (Spiraea). Jest gatunkiem jednożywicielowym. Oznacza to, że cały cykl życiowy odbywa na jednej roślinie żywicielskiej.
Zimujące jaja mszyc wylęgają się wiosną. Larwy kolonizują wówczas wierzchołki młodych pędów, powodując zawijanie się brzegów liści. Początkowo populację tworzą wyłącznie żyworodne samice, które partenogenetycznie rodzą kolejne bezskrzydłe osobniki. W czerwcu pojawiają się uskrzydlone samice. Przemieszczają się one na inne pędy lub drzewa. Prowadzi to do powstawania dużych skupisk mszyc pod koniec lata. W ciągu sezonu może rozwinąć się od dziesięciu do piętnastu pokoleń. Uskrzydlone formy są przenoszone przez wiatr nawet na wiele kilometrów.
Jesienią pojawiają się formy płciowe: uskrzydlone samice składające jaja oraz bezskrzydłe samce. Po kopulacji samice składają jaja w pobliżu wierzchołków pędów, często w dużych złożach. Początkowo jaja są zielone. Wkrótce ciemnieją i stają się czarne.
W koloniach mszyc często obecne są mrówki, które żywią się spadzią wydzielaną przez mszyce. Obecność mrówek jest korzystna dla szkodników. Dlaczego? Owady te odstraszają lub eliminują drapieżniki polujące na mszyce, takie jak larwy muchówki Aphidoletes aphidimyza czy pasożytnicze błonkówki składające jaja w ciałach nimf mszyc. Wysokie nasilenie występowania mszyc może prowadzić do zahamowania wzrostu pędów, zniekształceń owoców, przedwczesnego opadania liści, zwłaszcza u młodych drzew, a także do rozwoju sadzaków na nadmiernie wydzielanej spadzi.
Mszyca jabłoniowa – cykl rozwojowy
Formą zimującą mszycy jabłoniowej są jaja. Samice składają je na powierzchni jednorocznych pędów. Masowy wyląg larw następuje w czasie pękania pąków kwiatowych. Sprzyja to szybkiemu zasiedleniu młodych, delikatnych części roślin. W sadach jabłoniowych mszyca potrafi w ciągu sezonu wytworzyć od 9 do 15 pokoleń. Płodność założycielki kolonii sięga nawet 91 larw. U uskrzydlonych dzieworódek wynosi około 30 larw, a u bezskrzydłych samic może przekraczać 70. Od końca września samice zaczynają składać po dwa jaja na powierzchni młodych pędów, tak zwanych wilków lub na odrostach korzeniowych. Przygotowują tym samym populację do przezimowania.
Objawy żerowania
Wczesną wiosną, tuż po wylęgu z jaj, mszyce jabłoniowe zaczynają żerować na rozwijających się, wierzchołkowych liściach. Skupiają się głównie na ogonkach liściowych oraz na nerwie głównym. W miarę wzrostu rośliny przenoszą się na młode pędy, gdzie tworzą liczne kolonie. Ich żerowanie prowadzi do zwijania się liści i deformacji pędów. Skutkiem tych uszkodzeń bywa pękanie kory, zasychanie młodych przyrostów, które stają się też bardziej podatne na przemarznięcie zimą. Na pędach pojawiają się charakterystyczne zniekształcenia przypominające pętelki. Z kolei zimujące jaja, składane na powierzchni młodych pędów, nadają im ciemny, jakby osmalony wygląd, przypominający pokrycie sadzą.
Profilaktyka i zwalczanie
Zwalczanie mszycy jabłoniowej jest szczególnie istotne w szkółkach oraz w młodych nasadzeniach, gdzie szkody wyrządzane przez tego szkodnika mogą poważnie wpłynąć na rozwój drzew. Pierwszy zabieg wykonuje się jeszcze w okresie bezlistnym. Stosuje się preparaty olejowe w mieszaninie z pyretroidami. Oprócz miodówki ograniczają one również kolonie mszycy. Walkę ze szkodnikiem należy kontynuować, gdy zostanie przekroczony próg zagrożenia. Po kwitnieniu przeprowadza się kolejne opryski – oczywiście tylko w razie potrzeby, na podstawie wcześniejszych lustracji – zazwyczaj pod koniec czerwca oraz w lipcu. Kluczowe znaczenie ma ochrona naturalnych wrogów mszyc, przede wszystkim biedronkowatych, które skutecznie redukują ich liczebność w okresie letnim. Konieczne jest przestrzeganie okresów prewencji i karencji. Środki ochrony roślin należy dobierać zgodnie z aktualnym programem ochrony sadów.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Mrównik afrykański – mrównik – prosię ziemne
- Mrówka rudnica
- Największa ćma w Polsce – zmierzchnica trupia główka
- Miłość Boża poddana ciężkiej próbie – cz. 4: podbój Kanaanu
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Aphis_pomi [dostęp: 12.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: R. E. Snodgrass. CC0 1.0.
