Mroczak posrebrzany, mroczek posrebrzany (Vespertilio murinus) to gatunek nietoperza z rodziny mroczkowatych. Występujący na rozległych obszarach umiarkowanej Eurazji. Można go spotkać od zachodniej i południowej Europy, poprzez Kaukaz i Iran, aż po Mongolię, północno-wschodnie Chiny, Koreę, Afganistan oraz północny Pakistan. Ten niewielki ssak zasiedla różnorodne środowiska. Adaptuje się zarówno do terenów miejskich, jak i bardziej dzikich. Czyni go to jednym z bardziej rozpowszechnionych przedstawicieli swojego rodzaju.
Opis
Mroczak posrebrzany wyróżnia się charakterystycznym, ćwierkającym odgłosem, przypominającym śpiew ptaków. Szczególnie często można go słyszeć jesienią, w okresie godowym. To niewielkie zwierzę osiąga długość ciała od 4,8 do 6,4 centymetra. Rozpiętość skrzydeł wynosi od 26 do 33 centymetrów. Masa ciała waha się między 11 a 24 gramami. Nazwa gatunku nawiązuje do dwubarwnego futerka. Grzbiet przybiera barwy od rudoczerwonej po ciemnobrązową. Pokryty jest srebrzystobiałym nalotem. Spód ciała jest biały lub szary. Uszy, skrzydła oraz pyszczek mają kolor czarny lub ciemnobrązowy. Nietoperz posiada wąskie skrzydła. Uszy są krótkie, szerokie i zaokrąglone. Mroczek posrebrzany może dożyć nawet 12 lat.
Zachowanie mroczka posrebrzanego
Mroczki posrebrzane polują na ofiary, takie jak komary, chruściki czy ćmy, wykorzystując szerokie spektrum ultradźwięków, najczęściej w zakresie 25–27 kHz. Aktywność łowiecką rozpoczynają o zmierzchu. Latają na wysokości około 20–40 metrów nad ziemią. Preferują otwarte przestrzenie, zwłaszcza okolice rzek i jezior, a także tereny nad lasami czy w pobliżu ulicznych latarni. W chłodne dni pozostają w kryjówkach.
Choć mroczek posrebrzany jest zwierzęciem rzadkim, a przez to słabo poznanym wiadomo, że samice tworzą niewielkie kolonie. Zwykle liczą one około 50 ssaków. Samce z kolei w Europie Zachodniej łączą się w grupy liczące około 250 osobników. Nietoperze te spotykane są głównie wiosną i wczesnym latem. Gatunek odbywa dalekie wędrówki. Odnotowano przeloty sięgające 900 kilometrów. Najdłuższa udokumentowana migracja wyniosła aż 1780 kilometrów.
Od października do marca mroczki posrebrzane zapadają w stan hibernacji. Przebywają wtedy samotnie. Ich organizm potrafi wytrzymać temperatury dochodzące nawet do minus 5 stopni Celsjusza.
Rozmnażanie i narodziny
W okresie od maja do lipca samice mroczka posrebrzanego tworzą kolonie rozrodcze, w których najczęściej rodzą bliźnięta. Młode są odstawiane od mleka po niespełna sześciu tygodniach. Po tym czasie samice opuszczają miejsca rozrodu. W zachodniej Europie porody przypadają zwykle na początek czerwca.
Mroczak posrebrzany – zasięg występowania
Mroczek posrebrzany występuje w Europie Środkowej i Zachodniej oraz w Azji. Jego naturalnym środowiskiem są tereny górskie, stepy i obszary leśne. W Europie Zachodniej coraz częściej spotyka się go także w miastach. Gatunek objęty jest ochroną. Zagrażają mu środki owadobójcze oraz zmiany zachodzące w jego siedliskach.
Nazwa zwyczajowa
W dawnej polskiej literaturze zoologicznej gatunek znany był pod nazwą mroczek posrebrzany. W opublikowanym w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk opracowaniu „Polskie nazewnictwo ssaków świata” nadano mu oznaczenie mroczak posrebrzany. Określenie mroczek zarezerwowane zostało wyłącznie dla rodzaju Eptesicus.
Taksonomia mroczaka prosrebrzanego
Gatunek mroczaka posrebrzanego po raz pierwszy opisał zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz. Nadał mu nazwę Vespertilio murinus. Holotyp pochodził najprawdopodobniej z okolic Uppsali, w środkowej Szwecji. Podgatunek ussuriensis został opisany w 1969 roku przez szwedzkiego chiropterologa Larsa Wallina, który nadał mu nazwę Vespertilio murinus ussuriensis. Okaz typowy pochodził z rejonu jeziora Chanka, nad rzeką Odarka, w Kraju Nadmorskim, we wschodniej Syberii, na terenie Rosji. Autorzy „Illustrated Checklist of the Mammals of the World” wyróżniają obecnie dwa podgatunki tego nietoperza.
Etymologia
Nazwa rodzajowa Vespertilio wywodzi się z łaciny. Oznacza „nietoperz”, prawdopodobnie od słowa vespertinus, czyli „wieczorny” lub „zmierzchowy”, od vesper – „wieczór”. Określenie gatunkowe murinus pochodzi z języka nowołacińskiego. Oznacza „mysio-szary” lub „myszowaty”. Wywodzi się od łacińskiego mus, muris – „mysz”. Nazwa podgatunku ussuriensis nawiązuje do Ussurii, czyli Kraju Ussuryjskiego (obecnie Kraj Nadmorski) we wschodniej Syberii.
Ekologia
Siedlisko
Mroczak posrebrzany to gatunek spotykany w różnorodnych środowiskach. Występuje od terenów rolniczych i miejskich, przez lasy, aż po wysokie góry. Latem najczęściej wybiera kryjówki w budynkach. Chowa się w szczelinach ścian czy dachów. Zdarza mu się także zamieszkiwać dziuple drzew, skrzynki dla nietoperzy lub szczeliny skalne. Zimowe schronienia znajduje przeważnie w szczelinach budynków. Obserwacje tego gatunku w jaskiniach należą do rzadkości.
Tryb życia
Mroczak posrebrzany należy do gatunków migrujących. Odbywa regularne wędrówki między miejscami rozrodu a zimowiskami. Aktywny jest nocą. Polska populacja zimuje głównie w zachodniej i południowej Europie. Coraz częściej nietoperze te spędzają zimy również w polskich miastach, m.in. w Warszawie. Przylatują tu także osobniki z obwodu królewieckiego. Potwierdzono to dzięki odnalezieniu samicy z rosyjską obrączką. Najdalsze przeloty tego gatunku sięgają ponad 1000 kilometrów.
Mroczak posrebrzany jest gatunkiem zimnolubnym. Często wybiera miejsca o słabej izolacji cieplnej. Cechuje go duża odporność na niskie temperatury. Potrafi latać nawet przy temperaturze powietrza poniżej zera stopni Celsjusza. Na czas zimowego snu przenosi się do miejsc, gdzie temperatura utrzymuje się kilka stopni powyżej zera. Latem samice tworzą kolonie rozrodcze. Samce tego gatunku również regularnie grupują się w kolonie.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Mól włosienniczek
- Motylica wątrobowa
- Jakie są największe żółwie na świecie?
- Stworzenie świata w Księdze Rodzaju: historia czy poezja?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Parti-coloured_bat [dostęp: 10.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: NenaVrdoljak. CC BY-SA 3.0.
