Mól włosienniczek

Mól włosienniczek (Tineola bisselliella) należy do rodziny molowatych (Tineidae), podrodziny Tineinae. To gatunek typowy dla rodzaju Tineola. Po raz pierwszy opisany został w 1823 roku przez szwedzkiego entomologa Arvida Davida Hummela. Wraz z kilkoma blisko spokrewnionymi gatunkami tworzy grupę tzw. moli odzieżowych uchodzących za jedne z najbardziej uciążliwych szkodników gospodarstw domowych. Nazwa gatunkowa bywa często błędnie zapisywana jako „biselliella”. Taki błąd popełnił choćby G. A. W. Herrich-Schäffer, kiedy w 1853 roku ustanawiał rodzaj Tineola.

Szczególnie groźne są larwy tego owada, czyli gąsienice. Potrafią czerpać pożywienie z tkanin, zwłaszcza wełnianych. Atakują również inne naturalne włókna. Podobnie jak inne spokrewnione gatunki, mogą też żerować na produktach spożywczych, takich jak ziarna zbóż. Czyni je to jeszcze większym zagrożeniem w domach i magazynach.

Opis

Mól włosienniczek to niewielki motyl o długości ciała wynoszącej 6–7 mm i rozpiętości skrzydeł sięgającej od 9 do 16 mm. Najczęściej spotykane osobniki mają skrzydła o rozpiętości 12–14 mm. Głowa jest jasnordzawobrązowa, czasem z brązowawym odcieniem. Przednie skrzydła przybierają bladożółtawy, ochrowy kolor, przy czym u nasady kostki widoczny jest ciemniejszy, brunatny fragment. Tylne skrzydła mają odcień szarawo-ochrowo-białawy. Gatunek ten można łatwo odróżnić od podobnych moli dzięki charakterystycznemu żółtobrązowemu lub ochrowemu ubarwieniu oraz rudopomarańczowej kępce włosków na głowie.

Cykl życiowy – mola włosienniczka

Samice składają jaja w skupiskach liczących od 30 do 200 sztuk. Przyklejają się one do powierzchni za pomocą żelowej substancji. Po upływie od czterech do dziesięciu dni wykluwają się z nich niemal mikroskopijne, białe gąsienice, które natychmiast rozpoczynają żerowanie. Tworzą przy tym swoiste maty. Pozostają pod nimi ukryte. Wychodzą nocą lub w ciemności, by zdobyć pożywienie. Larwy przechodzą od pięciu do 45 stadiów rozwojowych. Owad jest w stanie osiągnąć stadium poczwarki w trakcie miesiąca, ale proces ten równie dobrze może trwać nawet dwa lata. Gąsienice przędą kokony. Spędzają w nich kolejne 10–50 dni, przeobrażając się w dorosłe osobniki.

Po zakończeniu przepoczwarczenia dorosłe mole wyłaniają się i natychmiast rozpoczynają poszukiwania partnera. Samice są mniej ruchliwe od samców. Obie płcie preferują chodzenie po powierzchniach zamiast lotu. Część osobników dorosłych nie lata wcale. Życie dorosłego mola trwa zwykle od 15 do 30 dni, po czym owad ginie. U samców śmierć następuje krótko po kopulacji. U samic – po złożeniu jaj. Cykl życiowy może zamknąć się nawet w ciągu jednego miesiąca w sprzyjających warunkach, czyli przy temperaturze około 24°C i wilgotności 70–75%. Często jednak trwa to znacznie dłużej. Przy niższych temperaturach i wilgotności rozwój spowalnia. Larwy potrafią rosnąć nawet w 10°C i wytrzymują temperatury do 33°C.

W odróżnieniu od larw dorosłe mole nie pobierają pokarmu. Wszystkie niezbędne składniki odżywcze i wodę gromadzą w stadium gąsienicy. Po wykluciu z kokonów ich jedynym celem jest rozmnażanie. Części gębowe dorosłych osobników są szczątkowe. Nie nadają się do żerowania na tkaninach czy ubraniach. Wszystkie szkody wyrządzają wyłącznie larwy. W środowisku naturalnym mole odzieżowe wykazują sezonowość. W ogrzewanych budynkach mogą jednak rozwijać się przez cały rok. Zwykle pełny cykl życiowy – od jaja do kolejnego jaja – trwa 4–6 miesięcy. Pozwala to na wykształcenie dwóch pokoleń rocznie.

Zasięg i ekologia

Naturalny zasięg występowania mola włosienniczka obejmuje zachodnią część strefy palearktycznej. Człowieka zawlókł jednak gatunek także do innych rejonów świata i dziś występuje on m.in. w Australii. Nie odnotowano go dotąd natomiast we Francji, Grecji, Słowenii i Szwajcarii. Prawdopodobnie wynika to raczej z braku danych niż rzeczywistej nieobecności. Mól włosienniczek znany jest z upodobania do odzieży i włókien naturalnych. Potrafi trawić białko keratynę zawarte w wełnie i jedwabiu. Samice chętnie składają jaja na tkaninach zabrudzonych. Przyciąga je zwłaszcza odzież czy dywany nasiąknięte ludzkim potem albo innymi substancjami organicznymi. Brud dostarcza larwom cennych składników odżywczych, a wilgoć sprzyja rozwojowi owadów, choć nie potrzebują one wody w postaci ciekłej.

Larwy żywią się lnem, jedwabiem i wełną, ale także futrami. Młode mole potrafią przegryzać włókna syntetyczne i bawełniane, zwłaszcza jeśli są one zmieszane z wełną. Bawełnę wykorzystują często do budowy kokonów. Bywały znajdowane również na zrzuconych piórach i sierści, otrębach, kaszy mannie, mące (najchętniej pszennej), herbatnikach, kazeinie czy nawet na eksponatach entomologicznych w muzeach. Zdarzył się przypadek, w którym żywe gąsienice odnaleziono w soli kuchennej. Prawdopodobnie zabłąkały się tam przypadkowo. Chlorek sodu nie ma bowiem dla nich wartości odżywczych, a wręcz działa silnie wysuszająco. Świadczy to jednak o ich niezwykłej odporności.

Zarówno dorosłe mole, jak i larwy, unikają światła. W przeciwieństwie do wielu innych molowatych mól włosienniczek preferuje ciemne lub półmroczne miejsca. Jeśli larwy znajdą się w dobrze oświetlonym pomieszczeniu, instynktownie przenoszą się pod meble albo pod krawędzie dywanów. Ręcznie tkane dywany to dla nich szczególna atrakcja. Łatwo im wpełznąć pod nie i wyrządzać szkody. Owad często kryje się także pod listwami przypodłogowymi, gdzie gromadzą się włókna i kurz stanowiące doskonałe źródło pokarmu. Zdarza się również, że larwy zachowują się jak szkodniki książkowe, przegryzając papier. Sam papier nie stanowi dla nich pożywienia. Ich celem są kleje w oprawach lub kolonie pleśni, które mogą im dostarczać składników odżywczych.