Lis rudy – lis pospolity

Zobacz również

Lis rudy, lis pospolity (Vulpes vulpes) to największy przedstawiciel lisów właściwych i jeden z najbardziej rozpowszechnionych drapieżników na świecie. Występuje w całej północnej półkuli. Spotkać go można od Ameryki Północnej, przez Europę i Azję, po północną Afrykę. Gatunek uznany został za najmniejszej troski w Czerwonej Księdze IUCN. Jego zasięg zwiększył się wraz z ekspansją człowieka. Został introdukowany do Australii, gdzie wyrządza poważne szkody wśród rodzimych gryzoni i torbaczy średniej i małej wielkości. Trafił tam na listę „100 najgroźniejszych gatunków inwazyjnych świata”.

Wśród lisów właściwych wyróżnia się bardziej drapieżnym charakterem oraz niezwykłą zdolnością adaptacji do nowych warunków środowiskowych. Choć jego nazwa sugeruje ognistą sierść, w naturze spotyka się również osobniki o ubarwieniu białym (leucystyczne) czy niemal czarnym (melanistyczne). Obecnie wyróżnia się 45 podgatunków lisa rudego, podzielonych na dwie grupy: większe lisy północne oraz mniejsze, pierwotne lisy szare z pustyń Azji i Afryki Północnej.

Zwierzęta najczęściej żyją w parach lub niewielkich grupach rodzinnych. Młode pomagają rodzicom w opiece nad kolejnym potomstwem. Podstawą diety są małe gryzonie. Lisy polują jednak także na króliki, wiewiórki, ptaki łowne, gady, bezkręgowce czy młode ssaki kopytne. Nie stronią przy tym od owoców i pokarmu roślinnego. Lis pospolity często pada ofiarą większych drapieżników – wilków, kojotów, szakali złocistych, dużych ptaków drapieżnych jak orzeł przedni czy puchacz europejski, a także średnich i dużych kotowatych.

Od wieków lis rudy pozostaje silnie związany z człowiekiem. Był intensywnie tępiony jako szkodnik i ceniony jako zwierzę futerkowe, a jednocześnie głęboko zakorzenił się w ludzkiej kulturze, folklorze i mitologii. Jako jeden z najważniejszych gatunków łownych dla przemysłu futrzarskiego, dziś świetnie odnajduje się w pobliżu ludzkich siedlisk. Zasiedla coraz częściej tereny podmiejskie i miejskie. W Rosji trwają prace nad udomowieniem lisa rudego. Ich efektem jest m.in. tzw. lis srebrny, hodowany jako zwierzę domowe.

Terminologia

Samce lisa rudego nazywa się „tods” lub „dogs”. Samice określa się mianem „vixens”. Młode występują pod nazwą „cubs” lub „kits”. Choć lis polarny występuje w niewielkiej, rodzimej populacji w północnej Skandynawii, a zasięg lisa korsaka sięga europejskiej części Rosji, to właśnie lis rudy jest jedynym lisem rodzimym dla Europy Zachodniej. Z tego powodu w potocznej angielszczyźnie brytyjskiej często mówi się o nim po prostu „the fox”, czyli „lis”.

Etymologia lisa rudego

Słowo „fox” pochodzi ze staroangielskiego i wywodzi się z pragermańskiego *fuhsaz. Ma ono swoje odpowiedniki w innych językach germańskich, takich jak fryzyjski zachodni foks, niderlandzki vos czy niemiecki Fuchs. Źródłosłów sięga jednak jeszcze głębiej – do praindoeuropejskiego rdzenia puḱ–, oznaczającego „gęstowłosy” lub „ogon”. Pokrewne słowa znajdziemy choćby w hindi pū̃ch („ogon”), tocharskim B päkā („ogon, wachlarz z włosia”) czy litewskim pūkas („puch, futro”). Charakterystyczny puszysty ogon stał się też podstawą walijskiej nazwy lisa – llwynog. Dosłownie znaczy to „krzaczasty”, od llwyn oznaczającego krzew lub zarośla. Podobne związki znaczeniowe występują w językach takich jak portugalski, gdzie raposa wywodzi się od słowa rabo („ogon”), litewski uodẽgis od uodegà („ogon”) czy ojibwa waagosh, w którym waa odnosi się do ruchów w górę i w dół, przypominających migotanie lub podrygiwanie ogona zwierzęcia. Z kolei nazwa naukowa vulpes pochodzi od łacińskiego słowa oznaczającego lisa. Dała początek przymiotnikom vulpine oraz vulpecular, odnoszącym się do lisów.

Opis

Lis rudy ma smukłe, wydłużone ciało i stosunkowo krótkie kończyny. Jego puszysty ogon, stanowiący aż 70 procent długości głowy i tułowia, sięga ziemi. Oczy mają owalne, pionowo ustawione źrenice. Trzecia powieka – czyli błona migawkowa – porusza się wyłącznie przy zamkniętych oczach. Na przednich łapach lis ma pięć palców, a na tylnych cztery – przy czym brak na nich wilczych pazurów. Zwierzę to jest niezwykle zwinne. Potrafi przeskoczyć płot o wysokości ponad dwóch metrów, a także dobrze pływa. Samice zazwyczaj mają cztery pary sutków. Zdarzają się lisice z siedmioma, dziewięcioma, a nawet dziesięcioma sutkami. Samce mają stosunkowo mniejsze jądra niż lisy polarne.

Czaszki lisów rudych są wąskie i wydłużone, z niewielką puszką mózgową i stosunkowo długimi kłami. U tego gatunku występuje wyraźny dymorfizm płciowy w budowie czaszki. Lisice mają mniejsze czaszki od samców, za to szersze partie nosowe, twardsze podniebienia i większe kły. Czaszki lisów różnią się od czaszek psów m.in. węższym pyskiem, luźniej rozmieszczonymi przedtrzonowcami, delikatniejszymi kłami oraz wklęsłym, a nie wypukłym profilem.

Lis rudy jest największym przedstawicielem rodzaju Vulpes. Jego kości kończyn są aż o 30 procent lżejsze, niż wynikałoby to z porównania do podobnie dużych psów. Wielkość lisa rudego podlega dużym wahaniom indywidualnym, płciowym, wiekowym i geograficznym. Dorosłe osobniki osiągają 35–50 cm wysokości w kłębie oraz 45–90 cm długości ciała. Ogon mierzy 30–55,5 cm. Uszy mają długość 7,7–12,5 cm, a tylne łapy 12–18,5 cm. Masa ciała waha się od 2,2 do 14 kg. Lisice są przeciętnie o 15–20 procent lżejsze od samców. Długość czaszek dorosłych lisów wynosi 129–167 mm. U lisic mieści się w granicach 128–159 mm. Odcisk przedniej łapy ma 60 mm długości i 45 mm szerokości, a tylnej – odpowiednio 55 mm i 38 mm. Lisy poruszają się kłusem z prędkością 6–13 km/h. Osiągają maksymalnie 50 km/h. Spokojnie maszerując, wykonują kroki długości 25–35 cm. 

Zimowe futro lisa rudego jest gęste, miękkie, jedwabiste i stosunkowo długie. Wyróżnia się trzy główne odmiany barwne: rudą, srebrno-czarną oraz krzyżówkę obu tych form. W klasycznej odmianie rudej sierść ma intensywnie rdzawo-ceglasty kolor z żółtawym odcieniem. Wzdłuż grzbietu biegnie pasek z rozproszonym wzorem brązowo-kasztanowych włosów, od którego odchodzą dwa pasy na łopatkach, tworząc razem charakterystyczny wzór przypominający krzyż. Dolna część grzbietu bywa srebrzysto nakrapiana. Boki ciała są jaśniejsze, a podbródek, dolna warga, gardło i przednia część klatki piersiowej są białe. Reszta dolnej strony ciała jest ciemna, brązowa lub rdzawa. W okresie laktacji futro na brzuchu samic może przybierać ceglastoczerwony odcień. Górne partie kończyn są rude, natomiast łapy czarne. Przód pyska i górna część szyi mają intensywnie brązowo-ceglastą barwę. Górna warga jest biała. Tyły uszu są czarne lub brązowo-rude, a ich wnętrze białawe. Górna strona ogona ma brązowo-rudy kolor, jaśniejszy niż grzbiet i boki. Spód ogona jest szarawy z odcieniem słomkowym. U nasady ogona często znajduje się czarna plama, czyli miejsce gruczołu nadogonowego. Koniec ogona jest biały.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:


Źródło:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Red_fox [dostęp: 29.06.2025]

Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Joanne Redwood. CC0.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły