Królik europejski

Zobacz również

Królik europejski (Oryctolagus cuniculus) to gatunek pochodzący z Półwyspu Iberyjskiego, obejmującego Hiszpanię, Portugalię oraz Andorę, a także z południowo-zachodniej Francji. To jedyny dziś żyjący przedstawiciel rodzaju Oryctolagus. W swoim naturalnym zasięgu przeżywa poważny spadek liczebności populacji, głównie przez myksomatozę, wirusową krwotoczną chorobę królików (RHD), nadmierne polowania i utratę siedlisk. Poza ojczyzną uchodzi za gatunek inwazyjny. Został zawleczony niemal na wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy, często wywołując katastrofalne skutki dla lokalnej bioróżnorodności z powodu braku naturalnych drapieżników.

Dorosły królik europejski osiąga średnio 40 cm długości. Waży od 1,2 do 2,0 kg. Wielkość i masa ciała zależą jednak od środowiska i dostępnego pokarmu. Charakterystyczne uszy mogą mierzyć od 6,5 do 7,5 cm długości, licząc od potylicy. W wyniku udomowienia, selektywnej hodowli i introdukcji na nowe tereny, dzikie króliki europejskie na całym świecie wykazują dziś ogromną różnorodność w wyglądzie.

Królik europejski znany jest z budowania rozbudowanej sieci nor. Spędza tam większość czasu, jeśli akurat nie żeruje. To gatunek towarzyski. Żyje w grupach społecznych skupionych wokół terytorialnych samic. Króliki tworzące stałą kolonię rzadko oddalają się daleko od nor. Samice opuszczają je głównie po to, by budować gniazda, w których wychowują młode.

W przeciwieństwie do zajęcy (Lepus), króliki rodzą się ślepe. Wymagają opieki matki aż do opuszczenia gniazda po 18 dniach życia. Współczesne badania nad zachowaniem dzikich królików prowadzone były intensywnie w latach 60. XX wieku w dwóch ośrodkach. Jeden z nich założył przyrodnik Ronald Lockley, który w Orielton w walijskim Pembrokeshire utrzymywał duże wybiegi dla kolonii dzikich królików, umożliwiając ich obserwację. Wyniki badań publikował w pracach naukowych oraz w książce The Private Life of the Rabbit. Richard Adams przyznał, że ta lektura pomogła mu poznać „zwyczaje i sposób życia królików” i stała się inspiracją do powieści Wodnikowe Wzgórze. Drugim ośrodkiem było Australijskie Wspólnotowe Centrum Badań Naukowych i Przemysłowych (CSIRO). Prowadzono tam liczne analizy zachowań społecznych dzikich królików. Od czasu pojawienia się myksomatozy i spadku znaczenia królika jako szkodnika rolniczego, brakuje szeroko zakrojonych badań, przez co wiele aspektów jego zachowania wciąż pozostaje słabo poznanych.

Nazewnictwo i etymologia

Ze względu na niebrytyjskie pochodzenie królik nie doczekał się rodzimych nazw w języku angielskim ani celtyckim. Słowa „coney” i „rabbit” to zapożyczenia. „Rabbit” w różnych regionach Anglii przybiera lokalne wymowy, takie jak rabbidge, rabbert w północnym Devonie czy rappit w Cheshire i Lancashire. W dawnych wiekach pisano je także jako rabbette (XV–XVI w.), rabet (XV–XVII w.), rabbet (XVI–XVIII w.), rabatte (XVI w.), rabytt (XVII w.) oraz rabit (XVIII w.). Rdzeń tego słowa pochodzi z języka walońskiego, od wyrazu rabett, niegdyś popularnego w Liège, wywodzącego się z niderlandzkiego średniowiecznego robbe, z dodanym przyrostkiem -ett.

Termin „cony” pojawił się wcześniej niż „rabbit”. W XIII wieku odnosił się do skóry zwierzęcia. Z czasem „cony” zaczęto używać na określenie dorosłego osobnika, a „rabbit” – młodego. Rdzeń słowa „cony” wywodzi się ze starofrancuskiego connil lub counil. W odmianie normańskiej brzmiał conin, w liczbie mnogiej coniz lub conis. Connil pochodzi z łacińskiego cuniculus, które z kolei wywodzi się z greckiego κόνικλος (kóniklos). Dokładne pochodzenie greckiego określenia pozostaje niejasne. Elian, żyjący w III wieku, wiązał je z językiem celtyberyjskim. Późniejsi autorzy łączyli je z baskijskim słowem unchi. Waro i Pliniusz z kolei wskazywali na łacińskie cuneus, czyli klin. Miało to nawiązywać do zdolności królika do kopania. Późniejsze badania etymologii słowa cuniculus sugerują, że wywodzi się ono od zdrobniałej lub przymiotnikowej formy rdzenia oznaczającego „psa” (cun-) w języku celtyberyjskim.

Miejsca zamieszkania królików określa się w języku angielskim jako warren albo cony-garth. Słowo warren pochodzi od staroangielskiego wareine, wywodzącego się ze starofrancuskiego warennne, varenne lub garenne. Rdzeń tego słowa to niska łacina warenna. Pierwotnie oznaczała ogrodzony teren łowiecki. Z czasem zaczęła oznaczać specjalne zagrody dla królików i zajęcy. Z kolei cony-garth wywodzi się ze średnioangielskiego conygerthe, będącego prawdopodobnie złożeniem słów connynge (królik) i erthe (ziemia). Termin ten ma źródło we francuskim conniniere lub coninyere, później conilliere. Jego łaciński rdzeń to cunicularia, żeńska forma przymiotnika cunicularius, który odnosi się do królika, podobnie jak nazwa gatunkowa cuniculus.

Nazwa rodzajowa Oryctolagus pochodzi z greki starożytnej. Oznacza dosłownie „kopiącego zająca” – od słów ὀρυκτός (oryktos, „kopiący, drążący”) i λαγώς (lagōs, „zając”).

Taksonomia i podgatunki królika europejskiego

Początkowo królik europejski został przypisany do rodzaju Lepus przez Karola Linneusza w 1758 roku. Jednak już w 1874 roku wyodrębniono go do osobnego rodzaju Oryctolagus. Co o tym zadecydowało? Gniazdowny charakter młodych, zwyczaje związane z kopaniem nor oraz liczne cechy szkieletu. Choć z wyglądu królik europejski przypomina północnoamerykańskie królaki z rodzaju Sylvilagus – które także rodzą się ślepe i nagie, mają jasne mięso i niewielki dymorfizm płciowy – oba te zwierzęta różnią się budową czaszki. Co istotne, królaki nie kopią własnych nor, w przeciwieństwie do królika europejskiego. Najbliższymi krewniakami królika europejskiego są: assamczak szczeniasty (Caprolagus hispidus), zajęczak buszmeński (Bunolagus monticularis) oraz Pentalagus furnessi.

Podgatunki

Jeszcze w 2005 roku w bazie Mammal Species of the World wyróżniano sześć podgatunków królika europejskiego:

  • O. c. cuniculus,
  • O. c. algirus,
  • O. c. huxleyi,
  • O. c. cnossius,
  • O. c. brachyotus,
  • O. c. habetensis.

Badania genetyczne z 2008 roku wykazały, że faktycznie istnieją tylko dwa współczesne podgatunki: O. c. algirus i O. c. cuniculus. Zasiedlają odpowiednio południowo-zachodnią i północno-wschodnią część Półwyspu Iberyjskiego, spotykając się naturalnie w strefie rozciągającej się z północnego zachodu na południowy wschód.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:


Źródło:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/European_rabbit [dostęp: 28.06.2025]

Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: ScottishFinnishRadish. CC BY-SA 4.0.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również
Poprzedni artykuł
Następny artykuł

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły