Modraszka (zwyczajna), sikora modra, sikora modraszka (Cyanistes caeruleus) to niewielki ptak wróblowaty z rodziny sikor (Paridae), łatwo rozpoznawalny dzięki jaskrawo niebiesko-żółtemu upierzeniu i małym rozmiarom.
Modraszki zwyczajne to ptaki osiadłe. Rzadko podejmują migracje. Są szeroko rozpowszechnione w europejskich regionach o klimacie umiarkowanym i subarktycznym oraz w zachodniej części Palearktyki. Zwykle zamieszkują lasy liściaste lub mieszane z dużym udziałem dębów. Gniazdują głównie w dziuplach drzew. Chętnie korzystają także z budek lęgowych, gdy jest taka potrzeba. Ich głównym rywalem o gniazda i pożywienie jest większa i liczniejsza bogatka zwyczajna (Parus major).
W diecie modraszki dominują owady i pająki. Poza okresem lęgowym ptaki sięgają także po nasiona i inne pokarmy roślinne. Sikorki modre słyną z akrobatycznych umiejętności. Potrafią utrzymać się na skrajnych gałęziach drzew i krzewów, a nawet zawisać do góry nogami podczas poszukiwania pożywienia.
Systematyka i etymologia
Modraszka zwyczajna została po raz pierwszy opisana zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego przez Karola Linneusza w 1758 roku w 10. edycji Systema Naturae pod nazwą Parus caeruleus. Wówczas zaliczano ją do rodzaju Parus, podobnie jak wszystkie inne sikory. Obecnie do tego rodzaju należy jedynie kilka gatunków, w tym bogatka zwyczajna (Parus major). Sikorę modrą wydzielono do odrębnego rodzaju Cyanistes, obejmującego jeszcze dwa gatunki sikor. Do Polski zalatuje sporadycznie tylko sikora lazurowa (Cyanistes cyanus). Jest ona tak blisko spokrewniona z modraszką, że może tworzyć z nią mieszańce międzygatunkowe, stwierdzane także w kraju. Bliskie pokrewieństwo łączy sikorę modrą także z modraszką kanaryjską (Cyanistes teneriffae). Dawniej oba te ptaki uważano za jeden gatunek.
Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia obecnie dziewięć podgatunków modraszki zwyczajnej:
- C. caeruleus obscurus – Wyspy Brytyjskie
- C. caeruleus caeruleus – północna, środkowa i wschodnia Europa do zachodniej i północnej Anatolii
- C. caeruleus balearicus – Majorka
- C. caeruleus ogliastrae – Półwysep Iberyjski, Korsyka i Sardynia
- C. caeruleus calamensis – południowa Grecja, Cyklady, Kreta i Rodos
- C. caeruleus orientalis – południowo-wschodnia część europejskiej Rosji
- C. caeruleus satunini – Półwysep Krymski, Kaukaz, wschodnia Turcja i północno-zachodni Iran
- C. caeruleus raddei – północny Iran
- C. caeruleus persicus – południowo-zachodni Iran
Epitet gatunkowy caeruleus pochodzi z łaciny. Odnosi się do niebieskiej barwy czapeczki dorosłych ptaków. Znalazło to odzwierciedlenie w polskiej nazwie „sikora modra”. Z kolei nazwa „modraszka” jest zdrobnieniem od „sikory modrej”. Słowo „sikora” wywodzi się ze staropolskiego „sikor”, oznaczającego zator na cieku wodnym. Nazwa dawnego rodzaju Parus pochodzi od łacińskich słów parvus – mały oraz mus – mysz. Nawiązuje do małego, zręcznie poruszającego się ptaka. Niemiecka nazwa sikor – Meise – również odnosi się do myszy.
Wygląd modraszki zwyczajnej
Modraszka zwyczajna osiąga zwykle długość 10,5–12 cm, rozpiętość skrzydeł 17,5–20 cm i masę około 11 g. Ptak wyróżnia się intensywnie niebieską czapeczką na głowie oraz ciemnoniebieską linią przechodzącą przez oko i otaczającą białe policzki aż do podgardla. Czoło oraz poprzeczna pręga na skrzydle są białe. Potylica, skrzydła i ogon są niebieskie. Grzbiet ma odcień żółtozielony. Spód ciała jest głównie siarkowożółty z ciemną linią biegnącą wzdłuż brzucha. Intensywność żółtego koloru zależy od liczby spożytych gąsienic o zielonożółtej barwie, które są bogate w karotenoidy. Dziób jest czarny, nogi niebieskoszare, a tęczówki ciemnobrązowe.
Samce i samice są do siebie bardzo podobne i trudne do odróżnienia gołym okiem. Pod światłem ultrafioletowym samce mają jednak intensywniej niebieską czapeczkę. Młode ptaki są bardziej żółtawe i mniej kontrastowe. Dojrzałego upierzenia nabierają we wrześniu. Niektóre pióra skrzydeł zachowują młodzieńczy wygląd do maja lub czerwca następnego roku. Modraszki potrafią widzieć światło ultrafioletowe. Pozwala im to rozróżniać płeć i wiek innych osobników.
Modraszka zwyczajna – zasięg występowania i liczebność
Populacja modraszki zwyczajnej w Europie szacowana jest na około 20–44 miliony par. Gatunek ten oraz powstające z nim mieszańce uznawane są za rodzimą faunę w rejonach Europy o klimacie umiarkowanym lub śródziemnomorskim oraz w części Bliskiego Wschodu. Obejmuje to m.in. Irlandię, Wielką Brytanię oraz większość krajów Unii Europejskiej i EFTA (z wyjątkiem Malty, gdzie modraszki są okazjonalne, oraz Islandii, gdzie ich nie stwierdzono), a także Albania, Algierię, Andorę, Armenię, Azerbejdżan, Białoruś, Bośnię i Hercegowinę, Gruzję, Iran, Irak, Jordanię, Kazachstan, Liban, Libię, Mołdawię, Czarnogórę, Maroko, Macedonię Północną, Rosję, San Marino, Serbię, Syrię, Tunezję, Turcję, Watykan i Ukrainę.
W Wielkiej Brytanii modraszka występuje w różnorodnych środowiskach – od lasów liściastych, przez parki i ogrody, aż po centra miast. Świadczy to o dużej zdolności adaptacyjnej gatunku.
Odżywianie
Modraszka zwyczajna żywi się głównie owadami, pająkami i innymi małymi bezkręgowcami. Poza okresem lęgowym sięga także po owoce i nasiona. Wśród zwierzęcych składników diety znajdują się skoczogonki (Collembola), pasikoniki i koniki polne (Orthoptera), ważki (Odonata), skorki (Dermaptera), ćmy (Lepidoptera) oraz sieciarki (Neuroptera). Sikory modre często zdobywają pokarm, zwisając do góry nogami i przeszukując pąki roślin lub zdzierając korę leszczyny (Corylus). Rzadko unoszą się w powietrzu podczas żerowania. Tylko sporadycznie szukają pożywienia na ziemi.
Ptaki chętnie odwiedzają karmniki ogrodowe, gdzie pobierają orzeszki, chleb, ser, smalec i różnorodne nasiona, szczególnie słonecznika (Helianthus). Duże nasiona przenoszą na pobliską gałąź, gdzie trzymając je jedną stopą, rozłupują dziobem.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Nornica – jak wygląda i czym różni się od myszy polnej?
- Dinozaury roślinożerne – przegląd najciekawszych gatunków
- Paradoks Fermiego, czyli gdzie oni są?
- Chromosomy kopalne – takiego zastoju jeszcze nie było!
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Eurasian_blue_tit [dostęp: 26.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
