Sikora lazurowa (Cyanistes cyanus) to ptak z rzędu wróblowych. Należy do rodziny sikorowatych (Paridae). Występuje powszechnie i licznie w całej Rosji. Spotkać ją można w Azji Centralnej, północno-zachodnich Chinach, Mandżurii oraz Pakistanie. Jest gatunkiem osiadłym.
Zamieszkuje lasy liściaste i mieszane w strefie umiarkowanej i subarktycznej. Zasiedla zarośla oraz tereny podmokłe. Buduje gniazda w dziuplach drzew. Samica składa około 10 jaj. Jest gatunkiem blisko siedzącym przy gnieździe. W sytuacji zagrożenia wykazuje zachowania obronne. Dieta obejmuje głównie owady, nasiona, drobne bezkręgowce, larwy owadów oraz jaja.
Ptak osiąga 12–13 cm długości. Wyróżnia się charakterystycznym ubarwieniem. Głowa, końce ogona, paski skrzydeł i spód ciała są białe, a grzbiet niebieski. Przez oko przebiega wyraźna ciemna linia. Sikora lazurowa jest wschodnim odpowiednikiem pospolitej sikory modrej (Cyanistes caeruleus). Może krzyżować się z tym gatunkiem. Potomstwo zwykle ma niebieską czapeczkę zamiast białej. Odgłosy przypominają sikorę modrą – dee, dee, dee lub skarżące „churr”. Śpiew natomiast brzmi tsi-tsi-tshurr-tsi-tsi-tshurr. Jest pośredni między śpiewem sikory modrej a sikory sosnówki.
W Europie notowano pojedyncze obserwacje sikory lazurowej m.in. w Finlandii, Szwecji, Polsce i Austrii.
Taksonomia
Przez wiele lat sikora lazurowa była klasyfikowana jako Parus cyanus. W 2005 roku analiza sekwencji mtDNA cytochromu b wykazała, że rodzaj Cyanistes wyodrębnił się wcześnie z linii innych sikor i powinien być traktowany jako odrębny rodzaj, a nie podrodzaj Parus.
Na zachodzie Rosji sikora lazurowa dość często krzyżuje się z sikorą modrą. Powstałe w wyniku tego krzyżowania ptaki określa się mianem sikory Pleskego (Cyanistes × pleskei). Dawniej uważano je za odrębny gatunek.
Populacja z Azji Środkowej, określana jako sikora żółtopierśna (C. c. flavipectus lub Parus flavipectus), bywa czasem zaliczana do podgatunków sikory lazurowej.
Podgatunki i zasięg występowania sikory lazurowej
Sikora lazurowa obejmuje kilka podgatunków, zróżnicowanych geograficznie:
- Sikora lazurowa (C. c. cyanus) występuje na Białorusi oraz w zachodniej i środkowej części europejskiej Rosji. Spotkać ją można aż do środkowego Uralu.
- C. c. hyperrhiphaeus zamieszkuje południowo-zachodni Ural, południowo-zachodnią Syberię i północny Kazachstan.
- C. c. yenisseensis spotykana jest w południowo-środkowej i wschodniej Syberii, północnej Mongolii oraz północno-wschodnich Chinach.
- C. c. tianschanicus występuje w górach południowo-wschodniego Kazachstanu, Kirgistanu oraz południowo-zachodnich Chin.
- C. c. koktalensis zamieszkuje niziny południowo-wschodniego Kazachstanu.
- C. c. carruthersi spotykana jest od Kirgistanu po północny Tadżykistan.
- Sikora żółtopierśna (C. c. flavipectus) zasięgiem obejmuje południowy Kirgistan do północnego Afganistanu. Takson ten bywa często traktowany jako odrębny gatunek.
- Sikora jasna (C. c. berezowskii) występuje w północno-środkowych Chinach.
Każdy podgatunek zajmuje odrębny fragment zasięgu, od zachodniej Europy po Azję Środkową i wschodnie Chiny. Odzwierciedla to adaptację do różnych środowisk – od nizin po górskie tereny Azji Środkowej.
Ekologia i zachowanie
Biotop
Sikora lazurowa zamieszkuje lasy liściaste i mieszane w strefie umiarkowanej i subarktycznej. Poszukuje miejsc bogatych w pożywienie i bezpiecznych dla gniazdowania.
Gniazdo
Gniazda buduje podobnie jak inne sikory – w niewielkich dziuplach drzew lub szczelinach budynków. Wnętrze wyścieła włóczkami, piórami, trawami, drobnymi roślinami i nitkami, tworząc ciepłe i przytulne miejsce dla potomstwa.
Jaja i pisklęta
Samica składa około 10 jaj. Charakteryzują się one ciemnym i gęstym plamkowaniem. Wysiadywanie trwa 13–14 dni. Pisklęta są liczne, jednak rzadko wszystkie przeżywają. Rodzice karmią młode przez około 30 dni. Po 17–20 dniach od wyklucia pisklęta są już w pełni opierzone.
Pożywienie
Dieta sikorki lazurowej obejmuje przede wszystkim owady i inne bezkręgowce. Zimą ptak przestawia się na nasiona, orzechy i jagody. Dostosowuje się w ten sposób do sezonowej dostępności pokarmu.
Zwyczaje
Dieta sikory lazurowej jest podobna do innych sikor . Obejmuje drobne bezkręgowce, takie jak pluskwiaki, sieciarki, mszyce, motyle, mrówki, muchy, prostoskrzydłe, pszczoły, pająki oraz chrząszcze, a także ich jaja i larwy. Poza tym ptak zjada nasiona i owoce, np. świerka, kruszyny czy róży, oraz części brzozy. Sikory lazurowe żerują w koronach drzew, zaroślach i na ziemi, często w grupach mieszanych z innymi sikorami, kowalikami, mysikrólikami czy świstunkami.
Zwykle występują w parach. Późnym latem i jesienią tworzą grupy liczące do 15 osobników. Ze względu na dużą ruchliwość i nieustanne przemieszczanie się, obserwacja i fotografowanie tego gatunku są utrudnione.
Lęgi odbywają się od kwietnia do czerwca. Pary formują się już późną zimą. Podczas toków samce przelatują z gałęzi na gałąź, śpiewając. Po wylądowaniu wprawiają skrzydła w drżenie. Gniazda ptaki zakładają w dziuplach drzew o miękkim drewnie, 2–4 m nad ziemią, czasem w szczelinach skalnych lub słupach energetycznych. Samica buduje je z mchu, suchej trawy, sierści lub wełny. Otwór wejściowy ma zwykle 2,5–3 cm średnicy. Składa 7–12 białych jaj z czerwonobrązowymi plamkami. Wysiaduje je sama przez 13–14 dni. Pisklęta karmione są przez oboje rodziców głównie gąsienicami przez około 16 dni.
Większość populacji w obrębie zasięgu lęgowego jest osiadła. Górskie populacje, zwłaszcza z Ałtaju, Tien-Szan i Kun Lun, schodzą po lęgach w niżej położone tereny. W tym czasie, we wrześniu i październiku, można obserwować setki, a nawet tysiące osobników przemieszczających się na południowy zachód. Takie migracje sprzyjają kolonizacji nowych obszarów. W XIX wieku sikory lazurowe skolonizowały duże połacie europejskiej części Rosji, a w latach 1961–1979 po raz pierwszy stwierdzono lęgi w Finlandii (1973).
Sikora lazurowa – status i ochrona
Sikora lazurowa jest uznawana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Według szacunków BirdLife International z 2015 roku, populacja europejska liczyła od 7 800 do 31 700 dorosłych osobników. Mimo stosunkowo licznej populacji, globalny trend liczebności uznawany jest za spadkowy.
W Polsce sikora lazurowa podlega ścisłej ochronie gatunkowej. Ma to na celu zabezpieczenie jego nielicznych obserwacji i zachowanie naturalnych siedlisk.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Dinozaury roślinożerne – przegląd najciekawszych gatunków
- Czubatka europejska – sikora czubatka – sikora czubata
- Ropa naftowa i inne produkty – jak długo powstawały?
- Gdzie się podziały fulguryty sprzed milionów lat?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Azure_tit [dostęp: 26.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
