Sieja pospolita (Coregonus lavaretus), znana też jako sieja, głąbiel lub brzona, jest gatunkiem słodkowodnej ryby zaliczanej do rodziny łososiowatych (Salmonidae). Zwierzę należy do rodzaju Coregonus i jest jego typowym reprezentantem.
Badacze z całego świata zajmują odmienne stanowiska co do sposobu wyznaczania granic gatunku Coregonus lavaretus, a także ogólnej liczby gatunków zaliczanych do rodzaju Coregonus.
Sielawa (Lavaret)
W węższym znaczeniu Coregonus lavaretus, czyli sielawę (lavaret), uważa się za endemiczny gatunek występujący jedynie w Jeziorze Bourget i Jeziorze Aiguebelette w dorzeczu rzeki Rodan przepływającej przez Francję. Niegdyś jej obecność stwierdzano też w Jeziorze Genewskim. Zgodnie z tym podejściem w słodkowodnych zbiornikach i ciekach wodnych Europy Środkowej i Północnej występują rozmaite gatunki siei pospolitej.
Sieja europejska (European whitefish, common whitefish)
W szerszym ujęciu zasięg występowania przedstawicieli gatunku Coregonus lavaretus jest bardzo rozległy. Rozciąga się on od Europy Środkowej i północno-zachodniej aż po Syberię. Według tego podejścia sieje są traktowane jako supergatunek, do którego zalicza się przedstawicieli rozmaitych populacji, często występujących na ograniczonym obszarze. Ryby te mogą prowadzić odmienny tryb życia. Może je też różnić sposób odżywiania albo tempo wzrostu młodych osobników.
Rozmieszczenie geograficzne
Brzony spotyka się powszechnie w Polsce. Występują one w rejonie zlewiska Morza Bałtyckiego (przede wszystkim w okolicach Zatoki Gdańskiej). Spotyka się je także w głębokich jeziorach mazurskich i na pojezierzu suwalskim. Sieje pospolite zasiedlają też wody słodkie Wielkiej Brytanii. Obecność licznych populacji tych ryb stwierdza się również w Azji. Tam zasiedlają głównie zlewiska Morza Białego i Morza Barentsa. Sieje żyją także w Ameryce Północnej. Widuje się je w zbiornikach i ciekach wodnych na Alasce i w Kanadzie.
Opis
Reprezentanci różnych populacji głąbieli wykazują się dużym zróżnicowaniem w aspekcie wyglądu. Łączy ich jednak zbliżona budowa ciała. Mają one smukły, wrzecionowaty tułów, a ich górna szczęka jest lekko wysunięta do przodu. Wszystkie te ryby dysponują także charakterystyczną dla łososiowatych płetwą tłuszczową. Ryba ma też krótki spiczasty pysk. Otwór gębowy jest wąsko wycięty. Sięga on przedniej krawędzi oka. Pierwszy łuk skrzelowy pokrywają wyrostki filtracyjne w liczbie od 30 do 34.
Grzbiet brzony wyróżnia niebiesko-zielone lub brązowe ubarwienie. Biały brzuch przechodzi w srebrzyste boki. Płetwy mają natomiast ciemnoszary kolor. Sieje pospolite zazwyczaj osiągają długość od 30 do 50 cm. Ich masa ciała waha się od 1 do 2 kg. Czasem jednak spotyka się osobniki ważące około 6 kg.
Biologia siei pospolitej
Sieje żywią się głównie żyjącymi na dnie cieków wodnych bezkręgowcami oraz zooplanktonem. Większe osobniki często wynurzają się także na powierzchnię wody i stamtąd chwytają latające w pobliżu owady. Nierzadko także polują na narybek innych ryb.
Głąbiele z reguły zasiedlaja chłodne, głebokie i rozległe jeziora. Często uznaje się je za wskaźnik czystości wód. Wykazują one bowiem niską tolerancję na zanieczyszczenia. Są też bardzo wrażliwe na wahania temperatury wody oraz zawartość rozpuszczonego w niej tlenu.
Sieja ostropyska (Houting)
Sieja ostropyska (Coregonus oxyrhinchus) jest gatunkiem ryby zaliczanej do rodziny łososiowatych. Gatunek ten przez jakiś czas uznawano za całkowicie wymarły. Ryba ta różniła się od innych reprezentantów rodzaju Coregonus długim spiczastym pyskiem oraz odmienną ilością wyrostków skrzelowych. Żyła ona w estuariach i rzekach uchodzących do Morza Północnego. Najczęściej jej obecność stwierdzano na terenie Niemiec, Francji, Anglii, a także krajów Beneluksu. Na podstawie przeprowadzonych w 2023 roku badań wykazano, że sieje ostropyskie tak naprawdę nie wyginęły. Mają one bowiem takie samo DNA jak brzony.
Sieja pospolita – rozród
Sieje pospolite zazwyczaj odbywają tarło w okresie jesienno-zimowym. Zwykle przypada ono na czas od połowy listopada do końca stycznia. Na ostateczny czas jego rozpoczęcia wpływa przede wszystkim temperatura wody. Przedstawiciele różnych populacji siei mogą rozmnażać się w różnych okresach (nawet jeśli żyją w tym samym akwenie). Niektóre głąbiele odbywają gody bezpośrednio w jeziorze. Inne w celu wydania na świat potomstwa podejmują wędrówkę w górę rzek.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Rzepołuch – makolągwa żółtodzioba
- Rzekotka żabia – ropuchorzekotka żywiczna
- Największy ssak na świecie – płetwal błękitny
- Planeta K2-18 b – czy naukowcy znaleźli tam ślady życia?
- Planety w kosmosie – dlaczego Bóg stworzył ich tak wiele?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Coregonus_lavaretus [dostęp: 27.08.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Iduns kokbok. Licencja: domena publiczna.
