Rzepołuch (Linaria flavirostris), znany też jako makolągwa żółtodzioba, jest gatunkiem niewielkiego ptaka należącego do rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). To częściowo wędrowny ptak, który występuje w różnych regionach świata. Najczęściej można go zobaczyć w północnej Europie oraz w górzystych rejonach Azji. Gniazduje na terenach od wschodniej Turcji aż po Nepal, zachodnie Chiny i Mongolię. Żywi się głównie drobnymi nasionami. Czasem zjada także owady.
Taksonomia
Pierwszy naukowy opis rzepołucha powstał w 1758 roku. Stworzył go szwedzki przyrodnik Karol Linneusz, który umieścił przygotowaną charakterystykę w dziesiątym tomie dzieła Systema Naturae. Badacz określił ptaka łacińskim terminem Fringilla flavirostris. Niegdyś jednak zaliczano go do rodzaju Carduelis. Było to spowodowane jego bliskim pokrewieństwem z makolągwą. Po przeprowadzonej w 2012 roku analizie filogenetycznej mitochondrialnego i jądrowego DNA rzepołucha przeniesiono do rodzaju Linaria opisanego na początku XIX wieku przez niemieckiego przyrodnika Johannna Matthäusa Bechsteina.
Obecnie wyodrębnia się dziewięć podgatunków makolągwy żółtodziobej. Są to:
- Linaria flavirostris pipilans (znany też jako Linaria flavirostris bensonorum)– zasiedla północną Irlandię i północną Wielką Brytanię;
- Linaria flavirostris flavirostris – podgatunek nominatywny występujący w północnej Skandynawii i północno-zachodniej Rosji;
- Linaria flavirostris brevirostris – zamieszkujący Turcję, Kaukaz i północny Iran;
- Linaria flavirostris kirghizorum – pochodzący z północnego i środkowego Kazachstanu;
- Linaria flavirostris korejevi – spotykany w północno-wschodnim Kazachstanie aż do północno-zachodnich rejonów Chin;
- Linaria flavirostris altaica – zasiedlający południowo-zachodnią Syberię oraz północną i zachodnią Mongolię;
- Linaria flavirostris montanella ( znany też jako Linaria flavirostris pamirensis) – występujący w Kirgistanie, Tadżykistanie, północnym Afganistanie i północno-zachodnim Pakistanie aż po północno-zachodnie Chiny;
- Linaria flavirostris miniakensis – zamieszkujący wschodni Tybet i zachodnie Chiny;
- Linaria flavirostris rufostrigata – pochodzący z zachodniego i południowego Tybetu, północnych Indii i północnego Nepalu.
Opis rzepołucha
Rzepołuch swoim wyglądem przypomina makolągwę. Różni się od niej jednak brakiem czerwonej plamy na głowie i klatce piersiowej. Przeciętny osobnik mierzy od 13,5 do 15,5 cm długości. Grzbiet pokrywają brązowe, prążkowane pióra. Brzuch zdobi białe upierzenie z brązowymi kreskami. Ubarwienie stożkowatego dzioba zależy od pory roku. Zimą jest on żółty, a latem szary. U makolągw żółtodziobych stwierdza się wyraźny dymorfizm płciowy. Samce można rozpoznać po różowym kuprze, a samice i młode osobniki po brązowym.
Rzepołuchy wydają charakterystyczne dźwięki przypominające trele i ćwierki. Ptaki te chętnie przebywają na łąkach i wybrzeżach. Poza sezonem rozrodczym grupują się w duże stada, niekiedy złożone z przedstawicieli innych łuszczakowatych.
Podgatunki poza miejscem występowania różnią się też intensywnością ubarwienia. Najciemniejsze umaszczenie cechuje Linaria flavirostris pipilans pochodzącego z wilgotnego klimatu oceanicznego Wielkiej Brytanii i Irlandii. Nieco jaśniejszy jest nominatywny Linaria flavirostris flavirostris zamieszkujący Skandynawię. Najjaśniejsze upierzenie to natomiast cecha rozpoznawcza ptaków pochodzących z Azji.
Rozmieszczenie i siedlisko
Makolągwy żółtodziobe budują gniazda w północnej Europie i na obszarze Palearktyki aż po Syberię i Chiny. Najchętniej przebywają w niskich zaroślach. Przedstawiciele europejskich populacji gniazdują zazwyczaj na terenach nizinnych. Azjatyckie rzepołuchy natomiast na ogół mają swoje siedliska w górach. Ich pisklęta przychodzą na świat na wysokości nawet około 5000 metrów nad poziomem morza.
Makolągwa żółtodzioba prowadzi częściowo osiadły tryb życia. Część osobników przed nastaniem zimy wędruje w kierunku południowym lub przenoszą się w okolice wybrzeży. Populacje ptaków w niektórych krajach – np. w Irlandii – na przestrzeni ostatnich kilku lat znacząco się zmniejszyły.
Rzepołuch – rozród
Samice rzepołuchów budują gniazda na ziemi lub w niższych partiach krzewów. Jednorazowo składają one od 3 do 6 jaj. Robią to w odstępach jednodniowych. Czas inkubacji jaj wynosi około 2 tygodni. W tym czasie wysiaduje je matka. Po upływie tego okresu wykluwają się młode. Karmieniem i opieką nad pisklętami zajmują się oboje rodzice. Młode opuszczają gniazdo w wieku około 12 dni. Przez następne kilkanaście dni nadal jednak dokarmiają je rodzice.
U makolągw żółtodziobych miejsce gniazdowania wpływa też na wybór zimowisk. Ptaki z Wielkiej Brytanii przed nastaniem chłodniejszych dni z reguły migrują w inne rejony niż przedstawiciele kontynentalnych populacji.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Ryjówka aksamitna
- Przekrasek mróweczka
- Czy astronomowie znaleźli sfery Dysona?
- Kosmiczne śmieci – co to? Jak powstają? Czy mogą być niebezpieczne?
- Jakie dinozaury żyły w Polsce?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Twite [dostęp: 26.08.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: peterichman. Licencja: CC BY-SA 2.0.
