Głowomłot olbrzymi (Sphyrna mokarran) to największy gatunek rekina młota z rodziny młotowatych. Inna nazwa tej ryby to głowomot wielki.
Dorasta średnio do 4,6 m długości, a maksymalnie do 6,2 m. Występuje w ciepłych wodach tropikalnych i umiarkowanych na całym świecie. Żyje w rejonach przybrzeżnych i na szelfie kontynentalnym.
O głowomłocie olbrzymim
Charakterystyczny „młot” (cefalofil) jest szeroki i ma niemal prostą przednią krawędź. Głowomłot wielki ma także wysoką, sierpowatą pierwszą płetwę grzbietową.
Jest samotnym, silnym drapieżnikiem szczytowym. Żywi się skorupiakami, głowonogami, rybami i innymi rekinami. Obserwacje sugerują, że jego cefalofil pomaga w unieruchamianiu płaszczek, które są jego ulubioną zdobyczą.
Głowomłot olbrzymi rozmnaża się żyworodnie, rodząc do 50 młodych co dwa lata.
Choć może być niebezpieczny, rzadko atakuje ludzi. Czasem wykazuje ciekawość wobec nurków. Jest intensywnie odławiany dla płetw, cenionych w Chinach jako składnik zupy z płetwy rekina.
Populacja tego gatunku drastycznie spada. Od 2019 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje go za krytycznie zagrożonego.
Taksonomia
Po raz pierwszy opisano go w 1837 roku jako Zygaena mokarran. Nazwa pochodzi z arabskiego i oznacza „rogaty”. Później zmieniono ją na Sphyrna mokarran. Przez wiele lat uważano, że właściwa nazwa to Sphyrna tudes, jednak w 1950 roku odkryto, że dotyczyła ona innego gatunku.
Występowanie i siedlisko
Głowomłot wielki żyje w tropikalnych wodach na świecie, między 40°N a 37°S. Występuje wzdłuż wybrzeży Atlantyku, od Karoliny Północnej po Urugwaj oraz od Maroka po Senegal. Można go spotkać także w Morzu Śródziemnym, Oceanie Indyjskim i w rejonie Pacyfiku – od Wysp Riukiu po Australię i Nową Kaledonię.
Zamieszkuje wody o głębokości od 1 do 80 m. Preferuje rafy koralowe, ale występuje też na szelfie kontynentalnym i w lagunach. Jest gatunkiem migrującym. W lecie populacje z Florydy i Morza Południowochińskiego przemieszczają się w stronę biegunów.
Głowomłot olbrzymi – wygląd
Ciało ma opływowy kształt, typowy dla głowomłotów. Cefalofil jest szeroki, z prostą przednią krawędzią i wyraźnymi wcięciami. Stanowi 23–27% długości ciała głowomłota. Zęby są trójkątne, ostro ząbkowane, bardziej pochylone na bokach szczęki.
Pierwsza płetwa grzbietowa jest wysoka i sierpowata. Druga płetwa grzbietowa i płetwa odbytowa są duże, z głębokimi wcięciami. Płetwy brzuszne mają sierpowaty kształt. Skóra pokryta jest drobnymi łuskami dermalnymi. Kolor ciała waha się od ciemnobrązowego po oliwkowy, z białym brzuchem.
Dorosły osobnik ma średnio 3,5 m długości i waży ponad 230 kg. Największy zmierzony głowomłot olbrzymi miał 6,1 m długości. Najcięższy zarejestrowany głowomłot wielki był samicą i ważył 580 kg. Samica ta była w ciąży z 55 młodymi. Przypuszcza się, że niektóre osobniki mogą ważyć nawet 900 kg.
Biologia i ekologia
Głowomłot wielki jest samotnym drapieżnikiem. Inne rekiny rafowe unikają konfrontacji z nim. W razie zagrożenia przybiera postawę obronną, opuszczając płetwy piersiowe i poruszając się sztywno.
Młode padają ofiarą większych rekinów, takich jak żarłacz tępogłowy (Carcharhinus leucas). Dorosłe osobniki nie mają naturalnych wrogów poza orkami, które mogą polować na nie w każdym wieku.
Odżywianie
Dieta tego głowomłota obejmuje skorupiaki, głowonogi, ryby kostnoszkieletowe i inne rekiny. Jest znany z kanibalizmu. Jego ulubioną zdobyczą są płaszczki, zwłaszcza te z rodzaju Dasyatis.
Ma wysoce rozwinięty zmysł elektrorecepcji. Potrafi wykrywać ukryte w piasku płaszczki, a następnie unieruchamiać je za pomocą cefalofilu.
Reprodukcja głowomłota olbrzymiego
Samce dojrzewają przy długości 2,3–2,8 m, a samice przy 2,5–3,0 m. Żyją 20–30 lat, ale niektóre mogą osiągać 40–50 lat. Jest gatunkiem żyworodnym. Samice rodzą co dwa lata, zazwyczaj od późnej wiosny do lata. Ciąża trwa 11 miesięcy. Mioty liczą od 6 do 55 młodych.
Noworodki mają 50–70 cm długości.
Relacje z ludźmi
Mimo dużych rozmiarów głowomłot olbrzymi rzadko atakuje ludzi. Ma reputację agresywnego, ale nurkowie często opisują go jako płochliwego lub niezainteresowanego ludźmi.
Jest masowo poławiany dla płetw, które są cennym surowcem w Azji. Mięso jest rzadko spożywane, ale skóra, olej wątrobowy i reszta ciała są wykorzystywane w różnych produktach.
Populacja tego gatunku dramatycznie spada. W północno-zachodnim Atlantyku i Zatoce Meksykańskiej liczba osobników zmniejszyła się o 50% od lat 90. XX wieku. Na zachodnim wybrzeżu Afryki populacja spadła o 80% w ciągu 25 lat.
Ochrona
Głowomłot wielki jest krytycznie zagrożony według IUCN. Nie ma żadnych globalnych regulacji chroniących ten gatunek. Zakaz odcinania płetw rekinom wprowadzony przez USA, Australię i UE może pomóc zmniejszyć presję połowową.
Badania z 2021 roku wykazały, że liczba rekinów i płaszczek na otwartych wodach spadła o 71% w ciągu 50 lat. Głowomłot olbrzymi jest jednym z najbardziej zagrożonych gatunków wśród nich.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Koza domowa
- Sikorki – rodzaje, które warto znać i obserwować
- Czy kukurydza to zboże, czy warzywo, a może owoc?
- Religijność, która szkodzi – wymiary religijności niekorzystne rokowniczo
- Jak rodzicielstwo wpływa na priorytety życiowe, relacje i zdrowie psychiczne
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Great_hammerhead (dostęp: 28.03.2025).
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
