Sikora jasnoskrzydła (Poecile atricapillus) to niewielki, osiadły ptak wróblowaty. Zamieszkuje lasy liściaste i mieszane w Ameryce Północnej. Należy do rodziny sikor (Paridae). Charakterystyczną cechą jest czarna czapeczka na głowie, czarny podgardle oraz białe policzki. Posiada biały brzuch, jasnobrązowe boki oraz szare skrzydła, grzbiet i ogon. Ptaka wyróżniają także wokalizacje, w tym piosenka „fee-bee” oraz charakterystyczne wołanie „chick-a-dee-dee-dee”.
Sikorka jasnoskrzydła występuje w całej Ameryce Północnej. Spotkać ją można od północnych Stanów Zjednoczonych po południową Kanadę. Żywi się głównie owadami i nasionami. Znana jest z tego, że posiada zdolności do magazynowania pożywienia na zimę. W okresie gromadzenia zapasów rozwija się jej hipokamp. Prawdopodobnie wspomaga to pamięć o lokalizacji zgromadzonych zasobów pokarmowych. Sikorki są ptakami towarzyskimi. W stadach tworzą hierarchie dominacji. Zimą ich stada często łączą się z innymi gatunkami. Ptaki potrafią obniżać temperaturę ciała podczas zimnych nocy. Pozwala im to oszczędzać energię.
Sikorki jasnoskrzydłe zakładają gniazda w dziuplach drzew. Sezon lęgowy trwa od końca kwietnia do końca czerwca. Samica składa średnio 6–8 jaj. Pisklęta wylęgają się po 11–14 dniach. Młode opuszczają gniazdo 12–16 dni po wylęgu.
Populacja sikorki jasnoskrzydłej uznawana jest za rosnącą. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje ją jako gatunek najmniejszej troski. Jest ptakiem stanowym Massachusetts i Maine w USA oraz ptakiem prowincjonalnym Nowego Brunszwiku w Kanadzie.
Taksonomia
W 1760 roku francuski zoolog Mathurin Jacques Brisson opisał sikorkę jasnoskrzydłą w swojej książce Ornithologie na podstawie okazu pozyskanego w Kanadzie. Nadał jej nazwę francuską La mésange à tête noire de Canada oraz łacińską Parus Canadensis Atricapillus. Choć Brisson stosował nazwy łacińskie, nie odpowiadały one zasadom dwuczłonowego nazewnictwa i nie zostały uznane przez Międzynarodową Komisję Nomenklatury Zoologicznej.
W 1766 roku szwedzki przyrodnik Carl Linneusz w 12. edycji Systema Naturae uwzględnił 240 gatunków opisanych wcześniej przez Brissona, w tym sikorkę jasnoskrzydłą. Linneusz sporządził krótki opis gatunku. Nadał mu nazwę binominalną Parus atricapillus. Powołał się na prace Brissona. Epitet gatunkowy atricapillus pochodzi z łaciny. Oznacza „czarnowłosy” (ater – czarny, capillus – włos na głowie).
Początkowo gatunek zaliczano do rodzaju Parus, wraz z większością sikor. Badania sekwencji mtDNA genu cytochromu b oraz analiza morfologii wykazały jednak, że lepiej umieścić go w rodzaju Poecile. Rodzaj ten wprowadził niemiecki przyrodnik Johann Jakob Kaup w 1829 roku. Amerykańskie Towarzystwo Ornitologiczne przeniosło sikorkę jasnoskrzydłą do Poecile w 1998 roku. Badania filogenetyczne wykazały, że jest ona gatunkiem siostrzanym dla sikorki górskiej (Poecile gambeli).
Do końca XX wieku niektórzy autorzy uznawali sikorkę jasnoskrzydłą za ten sam gatunek, co sikorka wierzbowa oraz karolińska. W 1989 roku wykazano, że sikorka wierzbowa i jasnoskrzydła to odrębne gatunki. Rozróżnienie sikorki karolińskiej potwierdzono dopiero w 2005 roku.
Podgatunki
Sikorka jasnoskrzydła dzieli się na dziewięć podgatunków. Różnią się one zasięgiem występowania:
- P. atricapillus turneri – środkowa i południowa Alaska oraz północno-zachodnia Kanada;
- P. atricapillus occidentalis – wybrzeża południowo-zachodniej Kanady i północno-zachodnich Stanów Zjednoczonych;
- P. atricapillus fortuitus – południowo-zachodnia Kanada i północno-zachodnie USA;
- P. atricapillus septentrionalis – zachodnia i środkowa Kanada aż po środkowe Stany Zjednoczone;
- P. atricapillus bartletti – Nowa Fundlandia;
- P. atricapillus atricapillus – wschodnia Kanada oraz środkowe i północno-wschodnie USA;
- P. atricapillus garrinus – zachodnio-środkowe Stany Zjednoczone;
- P. atricapillus nevadensis – zachodnie USA.
Podgatunki te odzwierciedlają regionalne przystosowania i różnice w ubarwieniu oraz zachowaniach.
Opis sikorki jasnoskrzydłej
Sikorka jasnoskrzydła wyróżnia się czarną czapeczką i podgardlem oraz białymi policzkami. Spód ciała jest biały z jasnobrązowymi bokami, grzbiet jednolicie zielonkawo-szary. Skrzydła i ogon mają odcień łupkowej szarości. Dziób i nogi są czarne, a tęczówki ciemnobrązowe. Samce i samice są do siebie podobne. Samce mają jednak większe podgardle. Rozróżnienie płci możliwe jest także na podstawie kombinacji wagi i długości ogona. Długość stopy nie odgrywa istotnej roli. Samce mają skrzydło długości 63,5–67,5 mm, ogon 58–63 mm, dziób 8–9,5 mm i stopę 16–17 mm. Samice są nieco mniejsze: skrzydło 60,5–66,5 mm, ogon 56,3–63 mm, dziób 9–9,5 mm, stopa 16–17 mm. Masa ciała obu płci wynosi 10–14 g. Młode ptaki przypominają dorosłe. Mają bardziej puszyste upierzenie.
Sikorka jasnoskrzydła jest bardzo podobna do sikorki karolińskiej. Jej skrzydła mają jednak nieco jaśniejsze krawędzie, a granica podgardla jest mniej wyraźna. Najpewniejszym sposobem rozróżnienia tych gatunków są wokalizacje. Sikorka jasnoskrzydła wydaje wolniejszą, chrapliwą, dwuczłonową pieśń. Sikorka karolińska natomiast śpiewa w trzech częściach.
Sikorka jasnoskrzydła bywa też mylona z sikorką górską i bogatką. Sikorka górska ma jednak wyraźny biały pasek nad oczami, a bogatka posiada brązową czapeczkę, w odróżnieniu od czarnej czapeczki jasnoskrzydłej.
Zasięg występowania
Sikorka jasnoskrzydła jest ptakiem osiadłym. Występuje na dużym obszarze Ameryki Północnej. Jej zasięg obejmuje zachodnią Alaskę, południowy Jukon oraz niemal wszystkie prowincje Kanady. Spotkać ją można od Kolumbii Brytyjskiej na zachodzie po region Maritimes i Nową Fundlandię na wschodzie. W Stanach Zjednoczonych jej terytorium sięga północnej Kalifornii na południowym zachodzie, przez Nevadę i Nowy Meksyk, a następnie przez regiony środkowo-zachodnie do New Jersey. Ptaki występują także w wyższych partiach Appalachów. W Kolumbii Brytyjskiej nie spotyka się ich na Wyspie Vancouver, Wyspach Zatoki, Haida Gwaii oraz na części Sunshine Coast. Ich miejsce zajmuje tam sikorka brunatna. Sikorki jasnoskrzydłe najczęściej spotykane są na wysokościach poniżej 750 m.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Siewka złota
- Sieweczka obrożna – lądowiec
- Czubatka europejska – sikora czubatka – sikora czubata
- Sieweczka rzeczna – siewka rzeczna – dżdżownik rzeczny
- Muzyka i śpiew – skąd się wzięły?
- Inteligentny projekt czy tylko złudzenie projektu?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Black-capped_chickadee [dostęp: 26.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
