Lirogon wspaniały (Menura novaehollandiae) jest gatunkiem ptaka zaliczanego do rodziny lirogonów (Menuridae). To jeden z największych reprezentantów rzędu wróblowych (Passeriformes). Śpiewający ptak odznacza się dużymi rozmiarami ciała. Za jego znaki rozpoznawcze uważa się też ogromny ogon oraz zdolność do wykonywania spektakularnych tańców godowych. Lirogony klasyfikuje się do gatunków endemicznych. Ptaki te występują jedynie w południowo-wschodniej części Australii. Preferują środowiska leśne.
Taksonomia
Lirogona wspaniałego po raz pierwszy opisano w 1800 roku. Charakterystykę tę przygotował generał-major Thomas Davies. On też nazwał opisywanego ptaka Menura superba. Alternatywną nazwę Menura novaehollandiae, zaproponował John Latham w 1801 roku.To właśnie ją specjaliści uznali za bardziej dopasowaną do ptaka. Dlatego obowiązuje ona do dnia dzisiejszego.
Występowanie i siedlisko lirogona wspaniałego
Zasięg naturalnego występowania lirogona wspaniałego jest bardzo ograniczony. Ptak ten zamieszkuje głównie tereny południowo-wschodniej Australii. Spotyka się go głównie w pasie ciągnącym się od południowej Wiktorii po południowo-wschodni Queensland. Gatunek ten introdukowano również do południowej Tasmanii. Miało to miejsce w latach od 1934 do 1954.
Lirogony wspaniałe najchętniej przebywają w wilgotnych lasach deszczowych. Często żerują pośród gęstej roślinności oraz na obszarach pokrytych opadłymi wilgotnymi liśćmi. Na suchszych terenach ptaki występują jedynie wtedy, gdy w danym momencie panują tam sprzyjające warunki. W swym naturalnym środowisku zwierzęta te nie są zagrożone wyginięciem. Osobniki żyjące w rezerwatach i parkach przyrody często mają kontakt z człowiekiem. Ich obecność przyciąga turystów z całego świata.
Opis
Lirogony wspaniałe cechują się dużymi rozmiarami ciała. Samce zazwyczaj mają około 1 metra długości przy masie ciała na poziomie 1,1 kg. Ich partnerki są nieco mniejsze. W przypadku osobników płci żeńskiej wspomniane parametry wynoszą odpowiednio 86 cm oraz 0,9 kg. U samców zwracają uwagę długie, niezwykle efektowne pióra o długości mniej więcej 70 cm. Metaliczny blask zawdzięczają one srebrzystym piórom zlokalizowanym między zwykłym upierzeniem. Osobniki płci męskiej w trakcie wykonywania tańców godowych rozkładają pióra ogona w kształcie litery V. Poruszają też nimi w sposób przypominający ruchy strun liry. Im większym i piękniejszym ogonem dysponuje samiec, tym jego szanse na przekazanie genów potomstwu stają się większe.
Samice mają mniej efektowne ogony. Znajdujące się na nich pióra są proste. Ozdobne pióra u samców rozwijają się wraz z wiekiem. To oznacza, że młode osobniki jeszcze nim nie dysponują. Do rozrodu stają się zdolne sześcioletnie samice i siedmioletnie samce.
Zachowanie i ekologia
Lirogony są ptakami lądowymi. Zazwyczaj żyją samotnie na swoich terytoriach. Czasem jednak młodsze osobniki grupują się w niewielkie stada złożone albo z przedstawicieli jednej płci, albo obu. Krótkie i nieco zaokrąglone skrzydła utrudniają ptakom sprawne przemieszczanie się w powietrzu. Dlatego ich loty zazwyczaj są niezbyt długie i przypominają szybowanie. Lirogony zalicza się natomiast do świetnych biegaczy. W razie potrzeby potrafią też przyczepić się pazurami do gałęzi drzew i nimi potrząsać.
W skład diety lirogonów wspaniałych wchodzą głównie owady oraz dżdżownice. Zwierzęta te żywią się również grzybami. W trakcie żerowania skrobią zewnętrzną powierzchnię roślin i opadłych liści.
Lirogon wspaniały – rozmnażanie i lęg
U lirognów wspaniałych występuje poligynia. To oznacza, że jeden samiec podczas okresu lęgowego może mieć potomstwo z kilkoma samicami. W celu przywabienia partnerek buduje na swoim terytorium kopce, na których prezentuje samicom swoje układy choreograficzne. Tańce godowe samców wyglądają zjawiskowo. W ich trakcie zwierzęta wykonują precyzyjne ruchy ogonem. Samice wybierają partnerów o najbardziej okazałych ogonach oraz perfekcyjnych umiejętnościach tanecznych. Tańce godowe trwają również po zakończeniu kopulacji.
Budową gniazda zajmuje się samica. Zazwyczaj jest ono ukryte wśród gęstej roślinności. To zapewnia ptakom lepszy dostęp do pożywienia oraz skuteczniejszą ochronę przed drapieżnikami. W gnieździe na świat przychodzi z reguły jedno pisklę. Dzieje się to po upływie około 7 tygodni od złożenia jaja. Matka opiekuje się potomkiem przez kilka pierwszych miesięcy jego życia.
Wokalizacja i naśladownictwo
Lirogony wspaniałe wyróżniają się nieprzeciętnymi umiejętnościami wokalnymi. Wydawane przez nie dźwięki często przypominają odgłosy emitowane przez inne ptaki i zwierzęta, a także hałas generowany przez samochody lub maszyny. Zdolność do naśladownictwa dźwięków cechuje przedstawicieli obu płci. Repertuar samic jest jednak nieco uboższy niż u samców.
Umiejętność naśladowania dźwięków u lirogonów jest bardzo zaawansowana. Zawdzięczają ją znakomicie rozwiniętemu aparatowi wokalnemu. Imitacje zasłyszanych w otoczeniu odgłosów przydaje się tym ptakom nie tylko do przyciągnięcia potencjalnych partnerek. Doskonale sprawdza się również przy odstraszaniu drapieżników oraz intruzów próbujących wkroczyć na terytorium danego osobnika.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Gekon orzęsiony
- Dzięcioł kosmaty
- Czy komary są pożyteczne?
- Co jedzą myszy polne i domowe?
- Ewolucja ptaków popadła w tarapaty…
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Superb_lyrebird [dostęp: 13.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
