Grzbietoród amerykański (Pipa pipa) to niezwykle osobliwy przedstawiciel płazów bezogonowych z rodziny grzbietorodowatych (Pipidae). Występuje w dorzeczu Amazonki i Orinoko. Zamieszkuje wolno płynące rzeki oraz rozlewiska. Gatunek wyróżnia się nie tylko spłaszczonym ciałem i niemal całkowitym brakiem języka, ale przede wszystkim osobliwym sposobem rozmnażania. Samica inkubuje jaja w specjalnych kieszeniach na grzbiecie. Larwy rozwijają się tam aż do momentu wyklucia.
Występowanie
Grzbietoród amerykański występuje w północnej części Ameryki Południowej. Swoim zasięgiem obejmuje m.in. Boliwię, Brazylię, Ekwador, Kolumbię, Peru, Wenezuelę oraz terytoria Gujany, Gujany Francuskiej i Surinamu. Obecny jest także na wyspie Trynidad. Preferuje środowiska wodne w tropikalnych lasach deszczowych, szczególnie wolno płynące rzeki, rozlewiska i bagna. Prowadzi nocne, wodne życie.
Opis grzbietoroda amerykańskiego
Grzbietoród amerykański wyróżnia się charakterystyczną, niezgrabną sylwetką i silnie spłaszczonym ciałem. Samice osiągają długość od 105 do 171 mm. Samce są nieco mniejsze. Mierzą od 106 do 154 mm. Masa ciała tego płaza może dochodzić do 500 gramów. Jego głowa jest krótka, płaska i trójkątna, zakończona szpiczastym pyskiem. Tułów przypomina kształtem kwadrat. Całe ciało sprawia wrażenie szerokiego i ciężkiego.
Zwierzę to nie posiada ani języka, ani powiek, co wśród płazów jest rzadkością. W orientacji przestrzennej pomaga mu dobrze rozwinięta linia boczna, obecna nawet u dorosłych osobników. Oczy są małe, skierowane ku górze i osadzone na skraju głowy. Duży otwór gębowy znajduje się tuż poniżej nozdrzy, które umieszczone są na końcu pyska.
Przednie kończyny są długie, cienkie i pozbawione błon pławnych. Palce zakończone są nitkowatymi wyrostkami gruczołowymi – tzw. narządami gwiaździstymi. Pełnią one funkcję dotykową. Tylne kończyny są znacznie silniejsze i masywniejsze, z szerokimi stopami i błoną pławną sięgającą do końcówek palców.
Skóra na grzbiecie ma gąbczastą, pomarszczoną strukturę, pokrytą drobnymi brodawkami. Ubarwienie grzbietu jest żółtoszare lub oliwkowoszare z nieregularnymi, ciemnobrązowymi bądź czarnymi plamami. Spód ciała jest szary, pokryty białawymi plamami i przecięty cienką, czarną linią biegnącą przez środek brzucha aż po koniec ciała.
Tryb życia
Grzbietoród amerykański całe życie spędza w wodzie. Nigdy nie wychodzi na ląd. Zamieszkuje przede wszystkim płytkie, przybrzeżne strefy rzek oraz spokojne dopływy, rozlewiska i starorzecza. Niekiedy można go spotkać w mulistych rowach melioracyjnych czy bagniskach. Wybiera miejsca o miękkim, mulistym dnie i gęstej roślinności.
Ten niezwykły płaz potrafi przetrwać w wodach ubogich w tlen. Jest dobrze przystosowanym do warunków panujących w tropikalnych bagnach. Mimo to wykazuje dużą wrażliwość na obecność zanieczyszczeń chemicznych. Czyni go to potencjalnym bioindykatorem jakości środowiska wodnego.
Grzbietoród amerykański – zachowanie
Grzbietoród amerykański prowadzi samotniczy tryb życia. Do innych osobników zbliża się wyłącznie w okresie rozrodu. W warunkach hodowlanych toleruje obecność innych przedstawicieli swojego gatunku. Poluje głównie na niewielkie ryby oraz skorupiaki.
Rozmnaża się w sposób jajorodny. Jego strategia rozrodcza należy do najbardziej niezwykłych w świecie płazów. Samica inkubuje jaja na grzbiecie. Każde z nich zostaje umieszczone w osobnej komorze skórnej, których może być od 60 do 100. Rozwój zarodków trwa od trzech do czterech miesięcy. Młode osobniki – już całkowicie przeobrażone – wydostają się z grzbietu matki. Mają wówczas około dwóch centymetrów długości i są w pełni samodzielne.
Dieta
Grzbietoród amerykański żywi się drobnymi zwierzętami wodnymi. Szczególnie upodobał sobie bezkręgowce. Poluje głównie na wodne owady i ich larwy, które sprawnie wygrzebuje z mułu za pomocą długich, czułych palców. Ofiarę chwyta błyskawicznym ruchem i natychmiast wciąga do pyska. Jego metoda żerowania opiera się przede wszystkim na dotyku. W mętnej wodzie i gęstej roślinności polega głównie na czułych zakończeniach palców. Pozwala mu to skutecznie namierzać nawet ukryte w podłożu zdobycze.
Rozmnażanie
Okres godowy grzbietoroda amerykańskiego przypada na porę deszczową. W tym czasie samce wydają charakterystyczne dźwięki przypominające tykanie zegara. Samice przywabiają partnerów wydzielanym zapachem. Ten gatunek płaza bezogonowego słynie z jednego z najbardziej niezwykłych sposobów rozmnażania w świecie zwierząt. Rozwój zarodków i przeobrażenie kijanek odbywają się w specjalnych zagłębieniach zlokalizowanych na grzbiecie samicy.
Cały cykl godowy trwa około 24 godzin. Samiec obejmuje samicę w okolicach pachwin. Po kilku godzinach na jej grzbiecie zaczyna puchnąć skóra. Jednocześnie kloaka samicy wydłuża się i przyjmuje formę przypominającą rurkę, która pełni funkcję pokładełka. Dzięki specjalnym ruchom samca zostaje ona skierowana ku górze, w stronę jego brzucha. Samiec rytmicznie naciska brzuch partnerki. Powoduje to przesuwanie się jaj do kloaki. Gdy nadchodzi moment ich złożenia, para wykonuje wspólne salto. Samiec, znajdując się pod samicą. Przechwytuje jaja i w trakcie uścisku przykleja je do jej grzbietu. Każde takie „salto” trwa około 15 sekund. Część jaj, które opadną na dno, nie rozwija się. Łącznie samica może złożyć od 40 do nawet 500 jaj. Każde o średnicy do 7 mm.
Po zakończeniu składania jaj samica sygnalizuje koniec drżeniem ciała. W ciągu dziesięciu dni jaja stopniowo zagłębiają się w jej skórze. Tworzą specjalne komory lęgowe o głębokości około 15 mm. W czwartym tygodniu zarodki zaczynają się intensywnie poruszać. Kijanki oddychają dzięki unaczynionej płetwie ogonowej. Umożliwia ona wymianę gazową przez ścianki jamki skórnej. Na dwa do trzech tygodni przed opuszczeniem ciała matki następuje resorpcja ogona i rozpoczęcie przeobrażenia. Po 11–13 tygodniach młode żaby wydostają się z grzbietu matki już całkowicie przekształcone. Na zakończenie samica zrzuca wylinkę wraz z pozostałościami po jamkach lęgowych.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Niszczyk zjadliwy
- Manat afrykański
- Czy lis zje kota? Odpowiedź może Cię zdziwić!
- Ziele werbeny
- Pokłady węgla w głębinach morskich potwierdzeniem potopu
Źródło
1. https://fr.wikipedia.org/wiki/Pipa_pipa [dostęp: 28.03.2025]
© Źródło zdjęcia głównego (z edytowanym tłem): Wikimedia Commons. Autor: Hugo Claessen. Licencja: CC BY-SA 2.5.
