Żmija nosoroga (Vipera ammodytes) jest gatunkiem jadowitego węża zaliczanego do rodziny żmijowatych (Viperidae). Zasiedla głównie terytorium Bałkanów, północnych Włoch oraz niektóre rejony Azji Mniejszej. Najczęściej spotyka się ją na obszarach skalistych. Zwierzę wyróżnia się silnie toksycznym jadem oraz długimi, mającymi nawet 13 mm długości kłami. To w połączeniu z dużymi rozmiarami ciała powoduje, że tego węża uznaje się za jednego z najniebezpieczniejszych w całej Europie. W obrębie gatunku wyodrębnia się pięć podgatunków.
Opis
Żmija nosoroga zwykle osiąga długość od 75 do 85 cm. Sporadycznie zdarzają się nieco mniejsze i nieco większe osobniki. U przedstawicieli tego gatunku obserwuje się zjawisko tzw. karłowatości wyspowej. Oznacza to, że okazy żyjące na wyspach niejednokrotnie są znacznie mniejsze od żmij zamieszkujących Europę kontynentalną.
Głowę gada pokrywają drobne łuski. Tuż nad oczami widać większe łuski, które wystają poza krawędź gałek ocznych. Kilkanaście łusek zgromadzonych na pysku tworzy tzw “róg”, który jest bardzo miękki w dotyku. U większości podgatunków skierowany jest on w górę. Sporadycznie zdarzają się osobniki z rogiem wystającym ukośnie do przodu.
Karbowane łuski występują także na grzbiecie i na brzuchu zwierzęcia. Na wierzchu ciała ułożone są one w ponad 20 rzędów. Pod spodem widać natomiast od 130 do 170 łusek (samice z reguły mają ich nieco więcej od samców). Obie płcie łączy pojedyncza łuska analna będąca cechą charakterystyczną przedstawicieli gatunku.
Ubarwienie żmii nosorogiej
Ciała osobników płci męskiej na ogół są szare. Zdobią je ciemne wzory, w tym znajdująca się w okolicach karku plama w kształcie litery V oraz czarny zygzak umiejscowiony na grzbiecie. Samice wyróżnia mniej kontrastowe ubarwienie. Mogą być one ceglane, kremowe lub brązowe. Zygzak na grzbiecie jest mniej widoczny.
Spodnia część ciała odznacza się różowym lub żółtobrązowym umaszczeniem. niekiedy można zobaczyć na niej charakterystyczne plamki. Koniec ogona w zależności od uwarunkowań genetycznych może być żółty, czerwony albo zielony. Młode osobniki nie różnią się zbytnio od dorosłych.
Zasięg występowania
Żmija nosoroga zasiedla przede wszystkim północne rejony Włoch, a także Słowenię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Serbię oraz Czarnogórę. Powszechnie spotyka się ją również w Albanii, Kosowie, Macedonii Północnej i Grecji. Obecność gada odnotowuje się ponadto w południowej Austrii, Rumunii, Bułgarii, Turcji, Gruzji i Syrii.
Siedlisko
Żmije nosorogie najczęściej można spotkać na suchych, skalistych zboczach z rzadka pokrytych roślinnością. Nierzadko widuje się je także na skrajach lasów oraz na znajdujących się na ich obszarze polanach. Nie stronią od ludzkich siedlisk. Można je zobaczyć np. przy nasypach kolejowych, na polach uprawnych i w otoczonych kamiennymi murkami winnicach. Lubi przebywać na terenach górskich. W południowych regionach często zasiedla tereny usytuowane na wysokości przekraczającej 2000 metrów nad poziomem morza.
Żmija nosoroga – zachowanie
Trudno jednoznacznie określić, kiedy żmija nosoroga wykazuje się wzmożoną aktywnością. W cieplejsze dni zwykle wychodzi na żer w nocy. W ciągu dnia gady te spotyka się natomiast na większych wysokościach.
Mimo otaczającej gady złej sławy żmije nosorogie rzadko są agresywne względem innych zwierząt lub ludzi. Sporadycznie atakuje jako pierwsza. Jeśli jednak czuje się zagrożona, może się bronić na rozmaite sposoby. Czasem pozostaje w bezruchu, a niekiedy wydaje odgłosy przypominające syczenie i ucieka. Nierzadko podejmuje też próbę ukąszenia przeciwnika.
Odżywianie
Żmije nosorogie są drapieżnikami. W skład diety dorosłych osobników wchodzą przede wszystkim niewielkie ptaki i ssaki. Młode węże na ogół zadowalają się natomiast jaszczurkami oraz dużymi owadami i stonogami. Na przyjętą strategię polowania wpływa wielkość zdobyczy. Mniejsze ofiary wchłaniane są w całości bez użycia jadu. Większe natomiast żmije nosorogie uśmiercają przed zjedzeniem. Dla tych węży typowy jest także kanibalizm, czyli polowanie na przedstawicieli własnego gatunku.
Rozmnażanie
Zanim dojdzie do kopulacji, samce rywalizują ze sobą o samice. Robią to za pomocą rytualnych walk godowych. Akty kopulacyjne zazwyczaj odbywają się na przełomie kwietnia i maja. Młode osobniki pojawiają się natomiast w okresie od sierpnia do października. Rozwijają się one w jajach pozostających wewnątrz ciała matki. Przychodzą zatem na świat w pełni ukształtowane. Długość młodych osobników tuż po wykluciu wynosi od 14 do 24 cm. W jednym miocie może być kilka lub kilkanaście młodych.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Traszka górska
- Gupik pawie oczko – gupik – pawie oczko
- Sahara, czyli największa pustynia na świecie – co o niej wiemy?
- Wody słone i słodkie – czy zwierzęta zmieniły preferencje środowiskowe przez miliony lat?
- Zegary kopalne, czyli ewolucyjne zagwozdki
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Vipera_ammodytes [dostęp: 03.06.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Holger Krisp. Licencja: CC BY 3.0.
