Zięba zwyczajna (Fringilla coelebs) jest gatunkiem niewielkiego ptaka zaliczanego do rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Przedstawicieli tego gatunku spotyka się powszechnie na terenie Europy. Osobniki płci męskiej można łatwo rozpoznać po jaskrawym upierzeniu. Charakterystyczne są dla nich zwłaszcza niebiesko-szara czapeczka na głowie oraz rdzawoczerwony spód ciała. Ubarwienie samic jest bardziej stonowane. Reprezentantów obu płci łączy występowanie dwóch białych pasków na skrzydłach, a także jasnych piór po bokach ogona. W okresie godowym samce wabią potencjalne partnerki swoim śpiewem.
Opis
Standardowo zięba zwyczajna osiąga około 14,5 cm przy rozpiętości skrzydeł wahającej się od 24,5 do 28,5 cm. Waga przeciętnego osobnika wynosi od 18 do 29 g. Dorosłe samce wyróżniają się czarnym czołem oraz niebiesko-szarą koroną rozciągającą się na kark i górną część grzbietu. Oliwkowozielony kuper kontrastuje z ubarwionymi na brązowo środkowymi okolicami. Rdzawoczerwony kolor boków głowy, podgardla i klatki piersiowej płynnie przechodzi w róż widoczny na brzuchu.
Na czarnym ogonie można zobaczyć pióra pokryte białymi klinami. Otoczone żółtymi krawędziami skrzydła zdobią jasne pasy. Ptaki zmieniają upierzenie przed nastaniem jesieni i zimy. Ich umaszczenie staje się wtedy bardziej stonowane. Po zakończeniu okresu rozrodczego przeobrażeniu ulega również kolor dzioba. Niebiesko-szara barwa ustępuje wówczas miejsca jasnoniebieskiemu kolorowi.
Dla osobników płci żeńskiej charakterystyczna jest szara głowa i grzbiet oraz nieco jaśniejsze podbrzusze. Młode mają podobne upierzenie do swoich matek.
Głos zięby zwyczajnej
Samce zięby zwyczajnej mogą śpiewać kilka rodzajów pieśni (zazwyczaj 2-3). Młode osobniki uczą się śpiewu od dorosłych. Wskazane jest, aby mogły zaznajomić się z nim w odpowiednim momencie po przyjściu na świat. Na tendencję do śpiewania u zięb wpływa testosteron. Dlatego wykastrowane samce z reguły nie przejawiają tendencji do śpiewania przyswojonych sobie wcześniej pieśni.
Zięby wydają także inne odgłosy o nieznanej jak do tej pory funkcji. Część emitowanych przez nie dźwięków przypomina alarm albo szum lecącego samolotu. Są one charakterystyczne dla przedstawicieli obojga płci. Niektóre odgłosy mają za zadanie wabić partnerki. Dlatego można je usłyszeć wyłącznie w sezonie lęgowym. Inne służą odstraszaniu potencjalnych drapieżników. Najczęściej emitują je samce w obecności samic.
Występowanie i siedlisko
Zięby budują swoje gniazda w lasach. Młode osobniki wykluwają się z jaj przy sprzyjających warunkach temperaturowych. Ptaki zasiedlają rozległe tereny Europy i niektóre rejony Azji aż po Syberię. Gatunek wprowadzono także sztucznie na terytorium Nowej Zelandii oraz do RPA. Zwłaszcza w tym pierwszym kraju znalazł on optymalne warunki do swojego rozwoju, co zaowocowało stworzeniem licznej populacji zięb w tym zakątku świata. W Afryce żyją natomiast nieliczne osobniki zgrupowane zwłaszcza w okolicach Kapsztadu.
Ptaki zamieszkujące cieplejsze regiony prowadzą osiadły tryb życia. Po zrodzeniu i wychowaniu potomstwa gromadzą się w niewielkie stada. Na zięby niekiedy można natknąć się w Ameryce Północnej. Większość tych ptaków stanowią osobniki, które uciekły z prywatnych hodowli.
Rozmnażanie
Zięby stają się zdolne do wydania na świat potomstwa po ukończeniu pierwszego roku życia. Zazwyczaj łączą się w monogamiczne pary. Do rozpoczęcia lęgów niezbędna jest odpowiednia temperatura. Dlatego sezon godowy na południu Europy zaczyna się znacznie wcześniej niż ma to miejsce w przypadku mieszkańców rejonów wysuniętych bardziej na północ..
Budową gniazda zajmuje się samica. Zazwyczaj można je zobaczyć w odległości kilku metrów nad ziemią przytwierdzone do drzewa lub krzewu w miejscu rozwidlenia. Gniazdo przypomina swym kształtem kielich. Zięba do jego skonstruowania używa mchu, trawy, porostów oraz pajęczyny. Za wyściółkę dna służą pióra oraz drobne korzenie roślin. Samica składa zwykle po jednym jaju każdego dnia. Na ogół jest ich w sumie około 5-6. Matka wysiaduje je przez około 14 dni aż do momentu wylęgu.
Pisklęta w początkowym okresie życia wymagają intensywnej opieki. Zwykle karmią je matki przy niewielkiej pomocy ojca. Młode stają się zdolne do opuszczenia gniazda po upływie około 18 dni od wylęgu. Rodzice jednak dokarmiają je jeszcze przez jakiś czas. Pierwsze pierzenie następuje wówczas, gdy pisklęta mają 5 tygodni. Dorosłe osobniki czasem wydają drugi lęg na świat w jednym sezonie rozrodczym. Pochodzące z niego młode zawsze umieszczane są w innym gnieździe niż ich starsze rodzeństwo.
Szacuje się, że około połowa piskląt nie dożywa dorosłości. Zięby średnio żyją około 3 lat. Najstarszy odnotowany osobnik zakończył swój żywot w wieku 15,5 roku.
Zięba zwyczajna – odżywianie
Zięby przez większą część roku bazują na pokarmie roślinnym zbieranym z ziemi. Zwykle są to nasiona różnych roślin. Często szukają pożywienia w większych stadach. Unikają pozyskiwania jedzenia bezpośrednio z roślin. Nie odnotowano też przypadków noszenia przez nie nasion w łapkach.
W sezonie lęgowym zięby zwyczajne przerzucają się na pokarm pochodzenia mięsnego. Do ich ówczesnych przysmaków należą gąsienice i inne bezkręgowce (np. mszyce, pająki, larwy chrząszczy). Owady chwytają w locie lub zbierają z liści drzew. Znaczna część upolowanych przez zięby bezkręgowców służy jako pożywienie dla młodych osobników.
Status i taksonomia
Zięby zwyczajne zamieszkują rozległe tereny Europy i Azji. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje ten gatunek za gatunek najmniejszej troski. Oznacza to, że w najbliższym czasie nie grozi im wyginięcie.
Ziębę jako pierwszy opisał szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 1758 roku. Przygotowana przez niego charakterystyka znalazła się w dziesiątym wydaniu Systema Naturae. Ptaka określono tam łacińskim mianem Fringilla coelebs. Linneusz podczas badań gatunku zauważył, że zimę w chłodniejszych rejonach spędzają głównie samce; Samice natomiast migrują do cieplejszych krajów.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Gupik pawie oczko – gupik – pawie oczko
- Osa dachowa
- Jaki dinozaur ma 500 zębów? – nigerzaur – jaszczur z Nigru
- Świnka morska jak kawał… bawołu!
- Zimnokrwiste dinozaury – tak czy nie?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Eurasian_chaffinch [dostęp: 03.06.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
