Co jedzą łabędzie i kaczki oraz czym można je karmić?

Stawy i jeziora zlokalizowane w parkach każdego dnia przyciągają rzesze kaczek oraz łabędzi. Dla przebywających w tym miejscu ludzi bliskość ptaków wodnych staje się znakomitą okazją nie tylko do obserwacji swoich ulubieńców w naturalnym środowisku, ale także do ich podkarmiania. Samej idei dokarmiania stałych bywalców parkowych akwenów przyświecają szlachetne cele. Niestety, mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że w ten sposób nierzadko można zwierzętom bardziej zaszkodzić niż pomóc. W tym przypadku kluczowa okazuje się bowiem rzetelna wiedza na temat diety ptaków wodnych. Czym zatem żywią się kaczki i łabędzie? Jaki pokarm jest dla nich bezpieczny, a także zdrowy?

Co jedzą łabędzie w naturze?

Łabędzie preferują głównie pokarm roślinny. W skład ich podstawowej diety wchodzą przede wszystkim wodne rośliny przybrzeżne, takie jak trzciny, pałki i rdestnice. Gustują zwłaszcza w ich miękkich, zbutwiałych częściach. Ptaki te chętnie jedzą również trawy porastające tereny wokół różnego rodzaju zbiorników wodnych, dlatego często można je spotkać na brzegach jezior czy stawów¹.

Co istotne, łabędzie nie stronią również od spożywania pokarmów pochodzenia zwierzęcego. Zdarza się, że swój jadłospis uzupełniają o larwy owadów, a także ślimaki, małże i inne mięczaki. Mogą jeść także ryby, nigdy jednak nie polują na nie. Zadowalają się martwymi osobnikami dryfującymi w wodzie lub wyrzuconymi na brzeg².

Dokarmianie łabędzi – czy jest w ogóle konieczne?

Łabędzie prowadzą wędrowny tryb życia. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu w okresie zimowym praktycznie w ogóle nie można się było na nie w Polsce natknąć. Zdecydowana większość osobników przed nastaniem chłodniejszych dni odlatywała bowiem do swoich naturalnych zimowisk, znajdujących się w Europie Zachodniej (głównie w Niemczech, Holandii i Danii) oraz Południowej (m.in. na Węgrzech, w Słowenii, Chorwacji, Włoszech oraz Grecji). Obecnie powtarzające się regularnie łagodne zimy stanowią dla dużej liczby ptaków wodnych zachętę do pozostania na miejscu przez cały rok³.

Młode i zdrowe łabędzie na ogół dobrze znoszą skrajnie niskie temperatury. Nagromadzona pod skórą warstwa tłuszczu pozwala im przetrwać bez pożywienia nawet przez cały miesiąc. Oszczędzaniu energii sprzyja wielogodzinne pozostawanie bez ruchu. Ptaki te na ogół nie potrzebują zatem dodatkowego dokarmiania ze strony człowieka. O ich dobrostan troszczy się sam Bóg. Wprost mówi o tym Jezus w Ewangelii św. Mateusza: przypatrzcie się ptakom w powietrzu: nie sieją ani żną, ani zbierają do spichlerzy, a Ojciec wasz niebieski je żywi (Mt 6, 26).

Co więcej, regularne dostarczanie zwierzętom pożywienia latem prowadzi do zaburzenia naturalnego rytmu ich wędrówek. W chłodniejsze dni zmusza łabędzie do konkurowania z innymi osobnikami o otrzymane od człowieka jedzenie. To powoduje niepotrzebne straty energii⁴.

Zasadniczo zimujące w Polsce łabędzie można i powinno się dokarmiać tylko w trakcie silniejszych mrozów. W tym czasie skuta lodem woda skutecznie blokuje im bowiem dostęp do naturalnego pożywienia. Warto jednak nie przesadzać z ilością dostarczanego wtedy ptakom pokarmu. Powinno go być tyle, aby zwierzęta były w stanie zjeść go od razu, bez zostawiania czegokolwiek na później⁵.

Czym karmić łabędzie?

Łabędzie najbezpieczniej jest karmić dostępnymi w sklepach zoologicznych gotowymi mieszankami ziaren. Zawierają one bowiem szereg potrzebnych tym ptakom składników odżywczych. Można też podawać im otręby i ziarna kukurydzy. Za świetny pomysł należy uznać serwowanie łabędziom owoców (np. pozbawionych gniazd nasiennych jabłek, gruszek oraz bananów), a także surowych bądź gotowanych warzyw (m.in. marchewki, kapusty, ziemniaków, buraków), ale bez dodatku soli. Należy jednak pamiętać o odpowiednim rozdrobnieniu podawanego zwierzętom pokarmu. Połykanie zbyt dużych kawałków stwarza bowiem poważne ryzyko zadławienia się⁶.

Co jedzą kaczki?

Kaczki zalicza się do zwierząt wszystkożernych, ich dieta jest zatem bardzo zróżnicowana. W jej skład wchodzą przede wszystkim wybrane rośliny wodne (głównie rdestnica i pałka) oraz ich nasiona czy kłącza. Kaczki chętnie jedzą także nasiona dzikich roślin lądowych i ziarna zbóż. Taki pokarm obfituje bowiem w węglowodany oraz tłuszcze, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu ptaka⁷.

Kaczki gustują też w pokarmie mięsnym. Do ich przysmaków zalicza się między innymi larwy owadów (np. komarów). Dodatkowo często polują na ślimaki oraz niewielkie ryby. Pokarm pochodzenia zwierzęcego nie stanowi jednak podstawy ich żywienia, dlatego mogą z powodzeniem obejść się bez niego⁸.

Czym można karmić kaczki?

Kaczki można dokarmiać takim samym pokarmem, jaki serwuje się łabędziom. Cenne źródło witamin i innych substancji odżywczych dla tych ptaków stanowią głównie ziarna zbóż (np. pszenicy, owsu, jęczmienia, kukurydzy). Można im także podawać płatki owsiane lub otręby. Kaczki gustują w owocach oraz świeżych, gotowanych w nieosolonej wodzie warzywach. Świetnym rozwiązaniem będzie rzucanie im odpowiednio rozdrobnionych kawałków jabłek, gruszek, śliwek a także marchwi, ziemniaków, buraków i kapusty⁹.

Pożywienie dla ptaków dobrze jest umieścić na brzegu zbiornika, w mniej uczęszczanym przez ludzi miejscu. Należy zrezygnować z podawania kaczkom pokarmu z ręki. Dla ich własnego bezpieczeństwa lepiej jest bowiem, aby utrzymywały one dystans w relacjach z człowiekiem¹⁰.

Czy kaczki mogą jeść chleb?

Wiele osób dokarmia ptaki wodne kawałkami chleba lub bułek. Nie powinno się tego jednak robić – i to niezależnie od tego, czy dane pieczywo jest świeże, czy też suche, a nawet spleśniałe. Układy pokarmowe kaczek i łabędzi nie są przystosowane do trawienia chleba. Powstały w trakcie zachodzenia procesów metabolicznych kwas chlebowy zakwasza zwierzęcy organizm. To w dłuższej perspektywie prowadzi do różnych problemów zdrowotnych (np. cukrzycy, stłuszczenia żołądka, uszkodzenia nerek i stawów)¹¹.

Co więcej, zawarta w pieczywie sól zaburza gospodarkę wodną organizmu. Z tego też powodu ptakom wodnym nie należy podawać wysoko przetworzonej żywności konserwowej ani solonych przekąsek (np. chipsów, paluszków, krakersów)¹².

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Piżmowiec syberyjski – piżmowiec – kabanga
• Osa morska – kostkomeduza śmiercionośna
• Co jedzą myszy polne i domowe?
• Ile żyje patyczak, jak o nie dbać oraz co jedzą
• Skąd węgiel krótko po Wielkim Wybuchu?

Przypisy

1. Czym dokarmiać łabędzie, by im nie szkodzić, Zwierzaki nad Potokiem, https://zwierzakinadpotokiem.pl/czym-dokarmiac-labedzie-by-im-nie-szkodzic/, dostęp: 30.05.2025.
2. Tamże.
3. Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, Stacja Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN , Gdzie łabędzie zimują, OTOP Bird Life Polska, https://otop.org.pl/ptasie-porady/dokarmianie/dokarmianie-labedzi/, dostęp: 30.05.2025.
4. Co jedzą łabędzie? Czym je karmić?, Ekologia.pl, https://www.ekologia.pl/srodowisko/co-jedza-labedzie-czym-je-karmic/, dostęp: 30.05.2025.
5. Eksperci UPWr: Nie schlebiaj mi – czyli jak karmić kaczki i inne ptaki wodne?, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, 26.07.2022, https://upwr.edu.pl/aktualnosci/eksperci-upwr-nie-schlebiaj-mi-czyli-jak-karmic-kaczki-i-inne-ptaki-wodne-3856.html, dostęp: 30.05.2025.
6. Co jedzą łabędzie?…l, dz. cyt.
7. Co jedzą kaczki: Podstawowa dieta kaczek, Zwierzaki nad Potokiem, https://zwierzakinadpotokiem.pl/co-jedza-kaczki/, dostęp: 30.05.2025.
8. Tamże.
9. Co jedzą kaczki, czyli czym dokarmiać ptaki, żeby im nie zaszkodzić, Zielona Lekcja.pl, 27.03.2021, https://www.zielonalekcja.pl/co-jedza-kaczki-czyli-czym-dokarmiac-ptaki-zeby-im-nie-zaszkodzic/, dostęp: 30.05.2025.
10. Tamże.
11. Tamże.
12. Co jedzą kaczki…, dz. cyt.

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.