Padalec zwyczajny (Anguis fragilis) to gatunek beznogiej jaszczurki. Występuje na terenach zachodniej Eurazji. Gady te dużą część życia spędzają ukryte pod różnymi obiektami. Ich skóra jest gładka, a łuski nie zachodzą na siebie. Podobnie jak wiele innych jaszczurek, także i padalce posiadają zdolność autotomii – mogą odrzucać ogon, by uciekać przed drapieżnikami. Nowy ogon odrasta, jednak nigdy nie osiąga pierwotnej długości. W Wielkiej Brytanii zwierzęta te można często spotykać w ogrodach i na działkach, gdzie pomagają w walce ze szkodnikami. Schronienie zapewniają im tam stosy drewna, blachy faliste oraz dachówki.
Gatunek padalca zwyczajnego należy do kompleksu gatunkowego, obejmującego pięć blisko spokrewnionych, lecz odrębnych gatunków. Nazwa „padalec” wywodzi się ze staroangielskiego „slāwyrm” – „slā”. Niegdyś oznaczała robaka ziemnego lub padalca. Słowo „wyrm” z kolei odnosiło się do węża lub gada. Wyraz ten jest spokrewnione ze staronordyckim „slo” oraz szwedzkim „ormslå”, które mają podobne znaczenie.
Taksonomia
Padalec zwyczajny tradycyjnie był dzielony na dwa podgatunki: A. f. fragilis oraz A. f. colchica. Obecnie jednak zostały one podniesione do rangi odrębnych gatunków.
Anguis fragilis sensu stricto występuje w zachodniej i północnej Europie oraz na zachodnich Bałkanach. Anguis colchica z kolei można spotkać w Europie Wschodniej i Północnej, a także na wschodnich Bałkanach oraz w zachodniej Azji.
Późniejsze badania pozwoliły na wyodrębnienie trzech kolejnych gatunków z kompleksu A. fragilis:
- Anguis graeca, który zamieszkuje południowe Bałkany.
- Anguis veronensis, który występuje na Półwyspie Apenińskim.
- Anguis cephalonica, który jest gatunkiem endemicznym dla Peloponezu.
Opis
Padalce zwyczajne wyróżniają się smukłym, cylindrycznym ciałem, całkowicie pozbawionym kończyn. Maksymalnie osiągają 57,5 cm długości. Większość dorosłych osobników mierzy od 40 do 45 cm, z czego około 22 cm przypada na głowę i tułów, a reszta na ogon. Zwierzęta te nie posiadają wyraźnie zaznaczonej szyi. Ogon, zakończony rogową końcówką, płynnie przechodzi w tułów. Padalce zwyczajne wykazują zdolność autotomii, co oznacza, że mogą odrzucać ogon w momentach zagrożenia. Po odrośnięciu ogon tworzy jedynie krótki kikut – jego utrata nie wpływa znacząco na możliwości poruszania się, zdobywania pokarmu czy obrony. Z tego też powodu nie wymaga pełnej regeneracji.
Skóra padalca zwyczajnego pokryta jest gładkimi, okrągłymi lub sześciokątnymi łuskami, które nie zachodzą na siebie. Kształt łusek na grzbiecie i brzuchu jest zbliżony. Wzdłuż ciała tych zwierząt – po spodniej stronie – ciągną się podłużne rzędy łusek. Tułów z kolei pokrywa od 125 do 150 rzędów łusek ułożonych poprzecznie. Ogon ma od 130 do 160 łusek. Pod łuskami znajdują się płytki kostne (osteodermy). Sprawia to, że ruch tego gada jest mniej płynny niż w przypadku węży. Łuski na głowie przypominają te u węży, a otwory uszne zazwyczaj są ukryte pod łuskami.
Padalec zwyczajny ma małe oczy, które posiadają ruchome i zamykane powieki. Odróżnia je to od węży, u których powieki są zrośnięte. Gady te mają także krótki, szeroki i rozdwojony język. Podczas „wąchania” muszą delikatnie otworzyć pysk, ponieważ w przeciwieństwie do węży nie posiadają szczeliny w górnej wardze. Ich zęby, ostro zakończone i lekko skierowane do tyłu, są luźno osadzone. W przedszczęce znajduje się 7–9 zębów, w szczęce 10–12, a w żuchwie 14–16.
Długość życia
Padalce zwyczajne są zwierzętami długowiecznymi. Naukowcy uważają, że jest to najdłużej żyjąca jaszczurka na świecie. W warunkach naturalnych żyje około 30 lat, a w niewoli co najmniej 54 lata. Rekord należy do samca, który mieszkał w Ogrodzie Zoologicznym w Kopenhadze od 1892 do 1946 roku; jego wiek w momencie przyjęcia do zoo nie jest znany.
Rozmnażanie
Okres godowy padalca zwyczajnego przypada na okres od kwietnia do czerwca. Samce często toczą zaciekłe walki o samice, mimo że w większości populacji dominują one liczebnie. Rywalizujące padalce próbują powalić przeciwnika na ziemię, oplatając go ciasno i kąsając. Podczas kopulacji samiec gryzie samicę w okolice głowy lub szyi, a następnie wprowadza do jej kloaki jeden z dwóch hemipenisów. Sam akt kopulacji może trwać nawet kilka godzin.
Zdarza się, że samice kopulują później także z innymi samcami. Ciąża trwa od 11 do 14 tygodni. Między lipcem a sierpniem samice rodzą od ośmiu do dwunastu młodych (skrajne wartości to od 2 do 28). Padalce są jajożyworodne – młode jaszczurki rodzą się w cienkich, przezroczystych osłonkach jajowych, które przebijają tuż po narodzinach. Noworodki mają długość 7–10 cm, ważą mniej niż gram i posiadają resztki woreczka żółtkowego.
Młode padalce zwyczajne mają kontrastowe ubarwienie. Górna część ich ciała jest srebrzystobiała lub złotożółta, a boki i spód są czarne.
Drapieżniki
Padalce zwyczajne mają wielu naturalnych wrogów. Wśród ich drapieżników znajdują się żmije, gronostaje, ptaki drapieżne, kruki, koty domowe, lisy, jeże, bażanty oraz węże. W obliczu zagrożenia gady te wykorzystują zmysł węchu, badając otoczenie za pomocą języka. Szybko go wysuwają i cofają, aby wyczuć obecność potencjalnego drapieżnika. Taka strategia pozwala im na błyskawiczną reakcję i zwiększa szanse na przetrwanie w środowisku pełnym zagrożeń.
Ekologia
Padalce zwyczajne to gady aktywne głównie nocą. W przeciwieństwie do wielu innych gatunków jaszczurek nie wygrzewają się bezpośrednio na słońcu. Zamiast tego wybierają miejsca pod rozgrzanymi przez słońce obiektami, takimi jak np. kamienie. Często można je spotkać w wysokiej trawie. Odpowiednie warunki do życia zapewniają im wilgotne środowiska.
Badanie przeprowadzone w 2009 roku na populacji padalców w Danii wykazało, że ich dieta obejmuje głównie ślimaki, dżdżownice, gąsienice oraz krocionogi.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Jednoróg
- Nadobnica alpejska
- Starożytne mity – więcej niż tylko mity (cz. 1)
- Atrament prehistoryczny – czy aby na pewno?
- TOI-5205b – kolejna „zakazana” planeta
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Slow_worm [8.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Holger Krisp. Licencja: CC BY 3.0.
