Gackożer (Macheiramphus alcinus) to drapieżny ptak występujący w Afryce subsaharyjskiej. Spotkać go można także w Azji Południowej. Zasiedla również Nową Gwineę. Główne źródła pożywienia tych ptaków stanowią nietoperze. Choć do polowania gackożer potrzebuje otwartej przestrzeni, to doskonale adaptuje się do różnych środowisk – od gęstych lasów deszczowych po półpustynne sawanny.
Opis
Gackożer to smukły, średniej wielkości ptak drapieżny, który zazwyczaj osiąga około 45 cm długości. Dzięki długim skrzydłom w locie sylwetką przypomina sokoła. Dorosłe osobniki mają ciemnobrązowe lub czarne upierzenie z białą plamą na gardle i piersi. Charakterystyczne dla tego ptaka są również białe pasy nad i pod oczami. Młode ptaki mają bardziej pstre, brązowe ubarwienie i znacznie więcej białych piór niż osobniki dorosłe.
Zachowanie
Polowanie
Gackożer specjalizuje się w polowaniu na nietoperze. W jego diecie znajdują się jednak także drobne ptaki, takie jak jaskółki, jerzyki czy lelki, a nawet owady. Poluje w locie, osiągając wysokie prędkości i imponując skuteczność – udane łowy stanowią 49,3% wszystkich prób. Nietoperze chwyta niewielkimi szponami i natychmiast połyka je w całości, jeszcze w locie. Jego techniki przypominają metody myszołowa preriowego (Buteo swainsoni), który stosuje różne strategie podejścia – „pod prąd”, „z prądem” czy „w poprzek” – oraz manewry chwytne, takie jak opadanie, wznoszenie czy obrót.
Gackożer błyskawicznie pochłania swoje ofiary – od chwili schwytania do dotarcia pokarmu do żołądka mija zaledwie 6 sekund. Ptak ten poluje głównie o zmierzchu. Czyni go to gatunkiem o zmierzchowym trybie życia. Często można go dostrzec czatującego w pobliżu jaskiń lub siedlisk nietoperzy. Jego unikalna strategia żywieniowa wymagała specjalistycznych przystosowań, takich jak choćby wyjątkowo szeroki otwór gębowy – największy wśród wszystkich ptaków drapieżnych w stosunku do wielkości ciała. Jest to cecha charakterystyczna również dla innych ptaków, które chwytają ofiary w locie, takich jak jerzyki czy jaskółki.
Rozmnażanie
Gackożer imponuje spektakularnymi popisami powietrznymi w trakcie zalotów. Wykonuje złożone akrobacje i efektowne manewry. Ptaki te gniazda budują z patyków, które zbierają w locie. Mają one około 90 cm średnicy i 30 cm głębokości. Samica samotnie wysiaduje jaja, podczas gdy samiec dostarcza jej pokarm. Pisklęta wykluwają się po miesiącu od rozpoczęcia inkubacji. Młodymi opiekują się oboje rodzice. Karmią je aż do momentu usamodzielnienia. Po 30–45 dniach pisklęta opuszczają gniazda i szybko zaczynają samodzielne życie.
Cykl rozrodczy gackożerów jest ściśle zsynchronizowany z sezonem rozrodczym nietoperzy. Dorosłe ptaki wykorzystują ospałe, ciężarne samice nietoperzy, by zdobyć energię potrzebną do rozmnażania. Pisklęta z kolei korzystają z obecności młodych nietoperzy, które dopiero zaczynają latać. Dzięki tej strategii gackożer z powodzeniem rozmnaża się niemal każdego roku, doskonale wykorzystując dostępne zasoby środowiska.
Ochrona
Gackożer, dzięki szerokiemu zasięgowi występowania i stabilnej populacji, jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (Least Concern). Jednak nie we wszystkich regionach sytuacja wygląda tak samo. Lokalne populacje są zagrożone. Na przykład w Południowej Afryce ptak ten został wpisany na listę gatunków zagrożonych wyginięciem (Endangered). Presja ze strony działalności człowieka, w tym utrata siedlisk, stanowi poważne wyzwanie dla ochrony tego drapieżnika w określonych obszarach.
Etymologia
Nazwa rodzajowa Macheiramphus pochodzi z greki i jest połączeniem słów makhaira (nóż) oraz rhamphos (dziób). Odnosi się do smukłego kształtu dzioba tego ptaka. Epitet gatunkowy alcinus oznacza „podobny do alki” i nawiązuje do rodzaju Alca, wprowadzonego przez Karola Linneusza. Jest to również odniesienie do charakterystycznie cienkiego dzioba gackożera, który wyróżnia go wśród innych ptaków drapieżnych.
Taksonomia
Pisownia nazwy rodzajowej Macheiramphus budzi kontrowersje wśród ornitologów. W 1850 roku Charles Lucien Bonaparte opisał gackożera jako Macheiramphus alcinus. Rok później Westerman użył nazwy Machaerhamphus alcinus. Była ona powszechnie używana przez ponad sto lat, ponieważ błędnie uznano, że opublikowano ją już w 1848 roku. W 1960 roku Deignan zwrócił uwagę, że pierwszeństwo ma nazwa Bonapartego. W 1979 roku Amadon stwierdził jednak, że Macheiramphus alcinus to nazwa porzucona.
Brooke i Clancey zauważyli, że zachowanie młodszego synonimu wymaga specjalnego orzeczenia Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej (ICZN), którego Amadon nie uzyskał. Tymczasem Dickinson argumentował, że powinno obowiązywać przywrócenie nazwy przez Deignana w 1960 roku, ponieważ miało miejsce przed wejściem w życie pierwszej edycji Kodeksu ICZN w 1961 roku. Spór pozostaje nierozstrzygnięty, odzwierciedlając trudności w interpretacji zasad nomenklatury zoologicznej.
Występowania
Gackożer występuje w tropikalnej Afryce, a także na Madagaskarze i w Azji południowo-wschodniej. W Afryce zamieszkuje obszar, który rozciąga się od Senegalu i Gwinei na zachodzie, po Somalię na wschodzie. Na północy jego zasięg ogranicza Sahara, a na południa Kalahari. W Azji południowo-wschodniej ptak ten spotykany jest od Półwyspu Malajskiego, przez Sumatrę, Borneo i Sulawesi po Nową Gwineę.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Equetus punctatus
- Rulik nadrzewny – rulik groniasty
- Hetyci potwierdzają wiarygodność Biblii
- Czwarta rewolucja przemysłowa a nasze człowieczeństwo – część 1
- Ludzie i mamuty – fakty ukrywane przez dekady
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Bat_hawk [14.11.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Johan van Rensburg. Licencja: CC BY 2.0.
