Fulmar – petrel

Fulmar, znany także jako petrel (Fulmarus glacialis) to licznie występujący ptak morski. Zamieszkuje głównie subarktyczne regiony północnego Atlantyku i Pacyfiku. Gatunek ten tylko raz zaobserwowany został na półkuli południowej, a dokładnie na południe od Nowej Zelandii. Fulmary występują w dwóch wariantach kolorystycznych: jasnym, typowym dla populacji z umiarkowanych szerokości geograficznych (z białą głową i ciałem oraz szarymi skrzydłami i ogonem) oraz ciemnym, charakterystycznym dla regionów arktycznych, gdzie ptaki są jednolicie szare. Spotykane są także formy pośrednie. Petrele, choć wyglądem przypominają mewy, należą do rodziny burzykowatych (Procellariidae).

Fulmar to jedyny żyjący przedstawiciel rodzaju Fulmarus. Ptaki te należą do rzędu rurkonosych (Procellariiformes). Ich nozdrza mają postać rurkowatych struktur na górnej części dzioba. Ułatwia im to odprowadzanie nadmiaru soli z organizmu. Dzioby z kolei są zbudowane z kilku rogowych segmentów, z których jeden tworzy haczykowatą końcówkę, ułatwiającą chwytanie pokarmu.

Fulmary wytwarzają w żołądku oleistą substancję, która bogata jest w wosk i trójglicerydy. Wykorzystują ją do obrony przed drapieżnikami oraz jako źródło energii podczas długich lotów. Olej ten, wyrzucany z dzioba, może uszkodzić pióra napastników, a w skrajnych przypadkach nawet doprowadzić do ich śmierci. Dodatkowo fulmary posiadają gruczoł solny, który umieszczony jest nad nozdrzami. Pozwala on na usuwanie nadmiaru soli z organizmu – funkcja ta jest niezbędna, gdyż ptaki te spożywają duże ilości wody morskiej.

Karol Linneusz po raz pierwszy opisał fulmara w 1761 roku jako Procellaria glacialis – na podstawie okazu ze Spitsbergenu. Mallemuk Mountain w północno-wschodniej Grenlandii zawdzięcza swoją nazwę właśnie temu gatunkowi (duńskie „mallemuk”).

Taksonomia

Fulmar został formalnie opisany przez szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza w 1761 roku w drugiej edycji jego dzieła Fauna Svecica. Naukowiec umieścił go wówczas w rodzaju Procellaria, razem z innymi petrelami. Opisując fulmara, Linneusz korzystał z prac wcześniejszych badaczy, w tym Fridericha Martensa, niemieckiego przyrodnika, który w 1675 roku w swojej relacji z wyprawy na Spitsbergen przedstawił szczegółowy opis i ilustrację ptaka nazywanego „Mallemucke”. To właśnie ta dokumentacja dostarczyła szwedzkiemu badaczowi kluczowych informacji, które posłużyły do formalnego sklasyfikowania gatunku i nadania mu naukowej nazwy Procellaria glacialis.

Obecnie fulmar jest klasyfikowany w rodzaju Fulmarus, który w 1826 roku został wprowadzony przez angielskiego przyrodnika Jamesa Stephensa. Nazwa rodzaju pochodzi z języka staronordyckiego – Fúlmár, oznacza „brudną mewę” lub „brudnego ptaka morskiego”. Epitet gatunkowy glacialis pochodzi z łaciny i oznacza „lodowy”.

Rozpoznaje się trzy podgatunki fulmara:

• F. g. glacialis (Linnaeus, 1761) – podgatunek nominatywny, który gniazduje w wysokich szerokościach geograficznych Arktyki Północnego Atlantyku. Zimą pozostaje na wysokich szerokościach, sporadycznie docierając na południe do Wielkiej Brytanii. Najczęściej ma ciemny kolor.
• F. g. auduboni (Bonaparte, 1857) – gniazduje w niższych szerokościach geograficznych Arktyki, a także w strefie borealnej i umiarkowanej Północnego Atlantyku – od Nowej Fundlandii na zachodzie po Bretanię na wschodzie. Zimą przemieszcza się na południe, docierając na zachodzie aż do Delaware w Stanach Zjednoczonych, a na wschodzie do Portugalii. Ma jasne ubarwienie i jasnoszary ogon. Przez niektórych autorów zaliczany jest do F. g. glacialis.
• F. g. rodgersii (Cassin, 1862) – gniazduje na wybrzeżach północnego Pacyfiku, od wschodniej Syberii (na południe do Wysp Kurylskich) po Alaskę, a w niewielkich ilościach także w Kolumbii Brytyjskiej (na południe do Triangle Island). Zimuje na południe – do Japonii na zachodzie i Baja California na wschodzie. Ma ciemnoszary ogon, który wyraźnie kontrastuje z resztą upierzenia.

Opis

Fulmar to ptak o długości około 46 cm. Rozpiętości skrzydeł wynosi od 102 do 112 cm. Masa ciała waha się od 450 do 1000 g. Charakteryzuje się szaro-białym upierzeniem, bladożółtym, masywnym dziobem oraz niebieskawymi nogami. Występuje w dwóch głównych wariantach kolorystycznych: jasnym i ciemnym. W rejonie Pacyfiku spotykane są również formy pośrednie. Ciemny wariant wyróżnia się ciemniejszymi obrzeżami na spodzie skrzydeł, natomiast u wszystkich form górna strona skrzydeł charakteryzuje się jasnymi wewnętrznymi lotkami. Fulmary pacyficzne wyróżniają się ciemniejszym ogonem w porównaniu z atlantyckimi.

Fulmary są wybitnymi lotnikami. Ich sztywne uderzenia skrzydeł odróżniają je od mew, a masywna sylwetka z krótkim, grubym dziobem nadaje im charakterystycznego wyglądu. Fulmary są długowieczne – często żyją 31 lat. Zdarza się, że niektóre osobniki przekraczają nawet 50 lat. Takie przypadki udokumentowane zostały na wyspie Eynhallow w archipelagu Orkadów.

Zachowanie

Pożywienie

Fulmary żywią się krewetkami, rybami, kałamarnicami, planktonem, meduzami oraz padliną, a także odpadkami. Podczas polowania na ryby potrafią zanurkować na głębokość do 4 metrów. Ich dieta jest różnorodna, co pozwala im przystosować się do zmiennych warunków środowiskowych panujących w subarktycznych rejonach, które zamieszkują.

Rozmnażanie

Fulmary zaczynają rozmnażać się w wieku od sześciu do dwunastu lat. Są monogamiczne i tworzą trwałe pary. Co roku powracają do tego samego miejsca lęgowego. Sezon lęgowy rozpoczyna się w maju. Samica posiada gruczoły magazynujące nasienie, co umożliwia jej złożenie jaja nawet kilka tygodni po kopulacji. W okresie lęgowym dorosłe osobniki zazwyczaj pozostają w promieniu 500 km od kolonii, ograniczając swoje wędrówki w poszukiwaniu pożywienia do minimum.

Gniazda fulmarów to płytkie zagłębienia na trawiastych półkach skalnych lub płaskie konstrukcje z roślinności, wyścielone miękkim materiałem. Ptaki gniazdują w dużych koloniach, choć ostatnio zaczęły zakładać gniazda również na dachach i budynkach. Budową gniazda zajmują się oba osobniki z pary. Samica składa jedno białe jajo o wymiarach 74 mm × 51 mm, które jest wysiadywane przez oboje rodziców – przez 50–54 dni. Przez pierwsze dwa tygodnie życia pisklę jest w pełni zależne od rodziców. Latać zaczyna po 70–75 dniach. W tym czasie rodzice są aktywni głównie nocą. W dzień pozostają w gnieździe, by zapewnić bezpieczeństwo potomstwu.

Zachowania społeczne

Rytuał godowy fulmara jest niezwykle charakterystyczny. Samica odpoczywa na półce skalnej, podczas gdy samiec ląduje z otwartym dziobem i odchyloną do tyłu głową. Następnie zaczyna wykonywać ruchy głową, na przemian kiwając nią na boki oraz w górę i w dół. Wydaje przy tym charakterystyczne dźwięki.

Fulmary komunikują się ze sobą także w innych sytuacjach. Podczas żerowania wydają odgłosy przypominające chrząkanie i ciche chichoty, a w sezonie lęgowym ich wokalizacje przybierają formę gardłowych dźwięków.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Paracirrhites arcatus
• Osłomuł – oślik
• Sen króla Nabuchodonozora, czyli jak historia potwierdza Pismo Święte
• Czy UFO naprawdę istnieje? – cz. 1: Przegląd przypadków
• Czy UFO naprawdę istnieje? – część 2: Siły stojące za zjawiskiem

Źródło

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Northern_fulmar [14.11.2024]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Daniele1357. Licencja: CC BY-SA 3.0.