Nornik tatrzański, darniówka tatrzańska (Microtus tatricus) to endemiczny gatunek gryzonia występujący wyłącznie w Karpatach. Jego zasięg obejmuje tereny górskie Słowacji, Polski, Ukrainy i Rumunii. Naukowcy wyróżniają dwa podgatunki tego ssaka. M. t. tatricus, zamieszkuje zachodnią część łańcucha w Polsce i na Słowacji, a siedliska M. t. zykovi znajdują się we wschodnich Karpatach – na terenie Ukrainy i Rumunii.
Siedlisko
Nornik tatrzański zasiedla tereny położone na wysokości od 650 do 2350 m n.p.m. Preferuje wilgotne, skaliste łąki w piętrze subalpejskim oraz dobrze rozwinięte, dojrzałe lasy regla górnego. Zasięg występowania gatunku ma charakter wyspowy i silnie rozczłonkowany, co wynika z ukształtowania terenu i zróżnicowania siedlisk w paśmie Karpat. Populację darniówki tatrzańskiej szacuje się na 200–250 tysięcy osobników. Dotychczas nie odnotowano istotnych wahań liczebności ani nagłych przyrostów populacji.
Zasięg występowania nornika tatrzańskiego
Nornik tatrzański to gatunek endemiczny Karpat. Zasięg występowania zależy od podgatunku. Microtus tatricus tatricus zasiedla Tatry, czyli zachodnią część Karpat, obejmującą południową Polskę i północną Słowację. Z kolei Microtus tatricus zykovi występuje we wschodnich i południowych Karpatach – na pograniczu południowo-zachodniej Ukrainy i Rumunii. Gatunek zamieszkuje różnorodne siedliska górskie, od dolin po górne granice lasu, w przedziale wysokości od 650 do 2350 m n.p.m.
Taksonomia
Nornik tatrzański został opisany po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego w 1952 roku przez czeskiego zoologa Josefa Kratochvíla. Nadał on mu nazwę Pitymys tatricus. Holotyp pochodził z Doliny Staroleśnej w słowackiej części Tatr Wysokich. Obecnie gatunek klasyfikowany jest jako Microtus tatricus. Zaliczany jest do podrodzaju Terricola. Przypuszcza się, że jest blisko spokrewniony z grupą gatunkową multiplex. W przeszłości był umieszczany w rodzaju Pitymys.
Darniówka tatrzańska to endemit karpacki, który pojawił się na tym obszarze w holocenie. Autorzy opracowania Illustrated Checklist of the Mammals of the World wyróżniają dwa podgatunki tego gryzonia. Nazwa Microtus pochodzi z języka greckiego. Oznacza „małe ucho” (mikros – mały, ous – ucho). Epitet tatricus odnosi się do Tatr. Nazwa podgatunku zykovi została nadana na cześć ukraińskiego teriologa Ołeksandra Zykowa.
Nornik tatrzański – morfologia
Nornik tatrzański to niewielki gryzoń, którego długość ciała (bez ogona) wynosi od 83 do 115 mm. Ogon mierzy od 31 do 47 mm. Masa ciała mieści się w przedziale 18–36 gramów. Samce są zazwyczaj cięższe od samic. Ważą średnio 30,2 g, podczas gdy samice około 25,1 g. Futro ma odcień żółtawobrązowy. Na grzbiecie jest ciemniejsze, a na brzuchu jaśniejsze, niemal białawe. Ogon jest wyraźnie dwukolorowy – ciemniejszy na stronie grzbietowej, jaśniejszy od spodu. Łapy są białawe, a uszy stosunkowo długie. Mierzą od 9 do 15 mm. Samice mają do dwóch par gruczołów mlekowych.
Ekologia
Nornik tatrzański preferuje siedliska porośnięte bujnym runem leśnym, często z obecnością powalonych pni drzew i w bezpośrednim sąsiedztwie potoków. Spotykany jest zarówno w dolinach, jak i powyżej górnej granicy lasu – w strefie kosodrzewiny i na halach.
Jest aktywny głównie nocą. Zamieszkuje nory wykopane przez inne ssaki lub wykorzystuje naturalne szczeliny w rumoszu skalnym. Żywi się wyłącznie pokarmem roślinnym. Dieta obejmuje zielone części roślin, korzenie, nasiona oraz owoce.
Rozród rozpoczyna się wczesną wiosną i trwa do sierpnia. Samica rodzi od dwóch do czterech młodych w jednym miocie. Dojrzałość płciową nornik osiąga po przezimowaniu, gdy jego masa ciała przekroczy 23 gramy. Długość życia tego gryzonia wynosi zazwyczaj od 1,5 do 2 lat.
Ochrona darniówki tatrzańskiej
W Polsce nornik tatrzański objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Oznacza to zakaz jego chwytania, zabijania, niszczenia siedlisk oraz wszelkich działań mogących zakłócić naturalne warunki bytowania gryzonia. Ochrona ta wynika z unikalnego, endemicznego charakteru gatunku oraz ograniczonego i wyspowego zasięgu występowania w Karpatach.
Wygląd
Nornik tatrzański to niewielki gryzoń o krępym, walcowatym ciele i charakterystycznej sylwetce. Ma dużą głowę i pysk uzbrojony w długie wibrysy czuciowe. Jego oczy są bardzo małe i ciemne. Jasno owłosione uszy ledwie wystają ponad futro. Grzbiet ma barwę brązowawą z kasztanowym odcieniem. Boki są nieco jaśniejsze, a spód ciała przybiera odcień biało-szarawy lub niebieskawo-popielaty. Ogon jest stosunkowo krótki – krótszy niż połowa długości ciała – i wyraźnie dwubarwny: ciemniejszy od strony grzbietowej. Kończyny są krótkie. Tylna stopa wyposażona jest w sześć modzeli – pięć większych oraz jeden mniejszy (lub jego miejsce zajmuje ciemne znamię pigmentacyjne). Nornika tatrzańskiego można pomylić z innymi gatunkami z rodzaju Microtus, zwłaszcza z darniówką zwyczajną (Microtus subterraneus) oraz nornikiem zwyczajnym (Microtus arvalis).
Darniówka tatrzańska – tryb życia
Biologia nornika tatrzańskiego wciąż pozostaje słabo poznana. Gatunek zamieszkuje górnoreglowe bory świerkowe, strefę kosodrzewiny oraz górskie hale, wybierając przede wszystkim miejsca położone w pobliżu wody. Preferuje siedliska z bujną roślinnością zielną i gęstym podszytem, gdzie obecne są liczne skały, rumosz skalny i martwe drewno. Gryzoń prowadzi skryty tryb życia, spędzając dzień w ukryciu, a aktywność wykazując głównie nocą. Żyje pod ziemią. Korzysta z nor wykopanych przez inne ssaki lub z naturalnych szczelin pod kamieniami.
To jeden z najrzadszych gryzoni w Polsce. Objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. W Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (LC), ale w Czerwonej Liście dla Karpat uznany został za narażony (VU). Figuruje także w załącznikach II i IV Dyrektywy Siedliskowej UE. Oznacza to konieczność ochrony jego siedlisk. Na liście IUCN posiada status zagrożenia najmniejszej troski (LC).
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Krab królewski
- Śliz pospolity – śliz – śliz zwyczajny
- Sikorki – rodzaje, które warto znać i obserwować
- Ruchy tektoniczne – czym są i jak kształtują nasz świat? Co czeka na nas w przyszłości?
Źródło
- https://en.wikipedia.org/wiki/Tatra_pine_vole [dostęp:31.05.2025]
- https://www.ekologia.pl/zwierzeta/nornik-tatrzanski/ [dostęp:31.05.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: gor Zagorodniuk. CC BY 3.0.


