Śliz pospolity (Barbatula barbatula), znany też jako śliz albo śliz zwyczajny, jest gatunkiem słodkowodnej ryby karpiokształtnej należącej do rodziny przylgowatych (Balitoridae). Reprezentuje rodzaj Barbatula, do którego zalicza się w sumie dziewiętnaście gatunków ryb. Śliza pospolitego najczęściej spotyka się w wartko płynących rzekach i strumieniach. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje śliza pospolitego za gatunek najmniejszej troski.
Przedstawiciele tego gatunku najchętniej przebywają wśród kamieni i żwiru. Tam żerują, szukając odpowiedniego dla siebie pożywienia. Rybę można łatwo rozpoznać po okalających dolną szczękę charakterystycznych wąsikach. Służą one zwierzęciu do wykrywania i identyfikowania potencjalnych zdobyczy (głównie ukrywających się w żwirze lub piasku drobnych zwierząt bezkręgowych). Ubarwienie ciała śliza przypomina zmieszane ze sobą w różnych proporcjach odcienie brązu, zieleni i żółci.
Opis
Śliz zwyczajny wyróżnia się smukłym ciałem. Dojrzałe osobniki standardowo osiągają około 12 cm długości. Niekiedy jednak spotyka się okazy długie na mniej więcej 21 cm. Oczy usadzone są niemal na szczycie głowy. Nieco poniżej pyska widać natomiast trzy pary krótkich wąsików. Zaokrąglone ciało jest nieco spłaszczone w kierunku bocznym. Swoim kształtem przypomina ono trochę tułów innej karpiokształtnej ryby, czyli kozy pospolitej (Cobitis taenia). Śliz nie ma jednak charakterystycznych dla kózki kolców pod oczami. Płetwy grzbietowa i ogonowa mają zaokrąglony kształt. Ich zewnętrzne krawędzie są lekko wcięte. Ta cecha również odróżnia ich od reprezentantów gatunku Cobitis taenia.
Śliz zwyczajny odznacza się żółtobrązowym ubarwieniem. Dodatkowo całe ciało ryby pokrywają ciemniejsze pasy oraz plamy. Pomiędzy pyskiem a okiem widać przebiegającą, niewyraźnie zaznaczoną czarną linię. Płetwy mają jasnobrązowe ubarwienie. Dodatkowo zdobią je delikatne, ciemne prążkowania.
Występowanie i siedlisko śliza pospolitego
Zasięg występowania śliza pospolitego jest bardzo rozległy. Obecność tej ryby notuje się w rzekach i strumieniach na terenie niemal całej Europy. Zwierzę preferuje czyste, dobrze natlenione cieki wodne, których dna są piaszczyste albo żwirowe. Nie ma zbyt wygórowanych wymagań środowiskowych. Zasiedla zarówno słodkie wody przepływające przez wyżynne tereny, jak i jeziora oraz zbiorniki retencyjne. Ślizy niekiedy spotyka się także w pobliżu ujść rzek. Unikają jednak słonych wód (w tym również takich o relatywnie niskim poziomie zasolenia).
Ślizy zwyczajne najchętniej przebywają w pobliżu dna akwenu. W ciągu dnia najczęściej pozostają częściowo zakopane w żwirowym albo piaszczystym dnie. Wykazują wzmożoną aktywność w porze nocnej. To właśnie w tym czasie zwykle żerują. Swoich potencjalnych ofiar, którymi są drobne bezkręgowce, z reguły szukają w piasku lub żwirze.
Ślizy pospolite tworzą najliczniejsze populacje w Wielkiej Brytanii, a także Europie Środkowo-Wschodniej i krajach bałtyckich. Wśród zasiedlanych przez nie krajów wymienia się: Austrię, Belgię, Bułgarię, Czechy, Danię, Finlandię, Francję, Niemcy, Węgry, Irlandię, Włochy, Liechtenstein, Luksemburg, Mołdawię, Niderlandy, Polskę, Rumunię, Serbię, Czarnogórę, Słowację, Słowenię, Hiszpanię, Szwecję oraz Szwajcarię. Niegdyś ślizy występowały również w Grecji. W ostatnich latach tamtejsza populacja została jednak w całości wytrzebiona.
Biologia
Młode osobniki – tak jak dorosłe – trzymają się w pobliżu dna. Na początkowym etapie ich życia najchętniej przebywają w wolno płynących rzekach o piaszczystym podłożu. Wraz z biegiem czasu coraz częściej zapuszczają się do wartkich strumieni ze żwirowym dnem. Dieta dojrzałych osobników składa się głównie z relatywnie dużych bezkręgowców, takich jak kiełże (Gammaridae), larwy muchówek (Chironomidae) i innych owadów. W lokalizowaniu ofiar kluczową rolę odgrywają otaczające pysk wąsiki.
Ślizy pospolite dobrze znoszą umiarkowane zanieczyszczenia organiczne. Mimo to z powodzeniem pełnią funkcję wskaźnika czystości wód. Trudno je bowiem zobaczyć w nisko natlenionych zbiornikach zanieczyszczonych chemikaliami i metalami ciężkimi. Uregulowane przez człowieka bądź naturę koryta rzeczne na ogół nie stanowią dla nich większej przeszkody w przemieszczaniu się. Ślizy żyją stosunkowo krótko. Zwykle giną w wieku około 3-4 lat. Dojrzałość płciową osiągają w wieku około 2 lat.
Śliz pospolity – rozmnażanie
Ślizy zwyczajne odbywają tarło w okresie od kwietnia do sierpnia. Ma ono miejsce nad piaszczystym lub żwirowym dnem. Zwykle w tym czasie kryją się wśród roślin wodnych. Samice składają złożoną z około 10 tysięcy jaj ikrę raz lub kilka razy w sezonie. W tym aspekcie wszystko zależy od czystości wód i ich zasobności w potencjalne źródła pożywienia.
Złożone jaja zazwyczaj dryfują swobodnie tuż pod powierzchnią wody. Czasem przyczepiają się do wodnej roślinności albo trafiają na dno. Osobniki płci żeńskiej niekiedy składają ikrę codziennie. Taki stan rzeczy utrzymuje się jednak jedynie przez kilka dni. Bezpieczeństwo ikry przez jakiś czas nadzoruje samiec.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Salamandra plamista – jaszczur plamisty – jaszczur ognisty
- Riszta – nicień podskórny – robak medyński
- Dlaczego pies się trzęsie – ciekawostki o psach
- Zorza polarna – czym jest, jak powstaje i gdzie możemy ją zaobserwować?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Stone_loach [dostęp: 30.05.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Michal Maňas. CC BY 3.0.
