Nocek duży (Myotis myotis) to europejski gatunek nietoperza z rodziny mroczkowatych (Vespertilionidae).
Opis
Nocek duży to jeden z największych europejskich nietoperzy, a zarazem imponujący przedstawiciel rodzaju Myotis. Wyróżnia się długim, szerokim pyskiem oraz dużymi, wydłużonymi uszami. Grzbiet ciała przybiera barwy od brązowej po rdzawobrązową. Spód jest brudnobiały lub beżowy. Charakterystyczny tragus – wyrostek skórny w uchu – stanowi połowę jego długości. Często kończy się czarnym czubkiem. Błony lotne mają brunatny odcień.
W porównaniu z innymi przedstawicielami swojego rodzaju nocek duży jest wyjątkowo okazały. Osiąga wagę do 45 gramów i długość ciała od 8 do 9 centymetrów. Jest nieco większy od myszy domowej (Mus musculus). Rozpiętość skrzydeł sięga 40 centymetrów. Długość przedramienia wynosi około 6 cm. Ogon mierzy od 4 do 5 cm. Co więcej, gatunek cechuje niezwykła długowieczność. W sprzyjających warunkach osobniki mogą dożywać ponad 35 lat.
Zasięg występowania nocka dużego
Nocek duży występuje niemal w całej Europie, z wyjątkiem Irlandii, Danii, Łotwy, Estonii, Finlandii oraz Półwyspu Skandynawskiego. Spotkać go można również na wielu wyspach Morza Śródziemnego, w tym na Sycylii, Malcie i Balearach. Na Majorce i Minorce jest najliczniejszym gatunkiem nietoperza. W niektórych jaskiniach naliczono kolonie liczące nawet 200,400 czy 500 osobników. Szczególnie pospolity jest na Półwyspie Iberyjskim oraz we Francji.
Zasięg tego gatunku rozciąga się również na Bliski Wschód. Obecność nocka dużego stwierdzono w Turcji, Izraelu, Syrii, Jordanii i Libanie. Możliwe, że zasiedla także tereny Wielkiej Brytanii. W XX wieku był tam niezwykle rzadki. Występował wyłącznie w południowej Anglii. Jedyna znana kolonia zimowa stopniowo zanikała, aż do całkowitego wymarcia. Gatunek uznano za lokalnie wymarły. W ostatnich latach odnajdywano jednak pojedyncze osobniki. Sugeruje to, że albo przetrwała gdzieś nieznana kolonia, albo ssaki ponownie skolonizowały kontynent.
W 2012 roku uruchomiono projekt LIFE-Nature mający na celu ochronę kilku tysięcy nocków dużych zamieszkujących Park Przyrodniczy Gola della Rossa i Frasassi w regionie Marche we Włoszech.
Zachowanie
Podobnie jak inne gatunki z rodziny mroczkowatych, nocek duży jest owadożerny. Sposób, w jaki zdobywa pożywienie, czyni go wyjątkowym wśród nietoperzy. Zamiast polować w locie przy pomocy echolokacji, zbiera zdobycz z ziemi. Wykorzystuje do tego słuch. Nasłuchuje odgłosów wydawanych przez bezkręgowce, takie jak biegacze, inne chrząszcze, duże ćmy, stonogi czy pająki. Echolokacja służy mu głównie do orientacji w przestrzeni. Przy zbliżaniu się do ofiary również może emitować ultradźwięki.
Żeruje głównie na otwartych terenach — w liściastych lasach, na ich obrzeżach i na pastwiskach. Przez cały rok wybiera schronienia podziemne. Na północy Europy korzysta także z poddaszy i strychów. Rzadziej zakłada niewielkie kolonie w drzewach. Na wyspach śródziemnomorskich, takich jak Majorka, kolonie zwykle liczą do 500 osobników. Na kontynencie zdarzają się skupiska przekraczające 4500 nietoperzy. Czasem dzieli schronienia z innymi gatunkami, np. Myotis capaccinii i Miniopterus schreibersii. Na kontynencie nocek duży podejmuje coroczne wędrówki rozrodcze. Mogą one wynosić nawet 200 km. Najczęściej są jednak znacznie krótsze — około 10 km.
U tego gatunku występuje niewielki dymorfizm płciowy. Samice są nieco większe od samców. Gody odbywają się jesienią. Porody przypadają na okres od maja do czerwca. Samica rodzi jedno lub dwa młode, które nosi przez około 45 dni. W tym czasie samice tworzą kolonie rozrodcze, do których samce nie mają wstępu.
Zakres echolokacyjnych częstotliwości wykorzystywanych przez nocka dużego mieści się w przedziale od 22 do 86 kHz, z maksimum energii przy 37 kHz. Średni czas trwania sygnału wynosi około 6 milisekund.
Nocek duży – taksonomia
Gatunek Myotis myotis został po raz pierwszy opisany zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego w 1797 roku przez niemieckiego przyrodnika Moritza Balthasara Borkhausena. Nadał on mu nazwę Vespertilio myotis. Holotyp pochodził z Turyngii w Niemczech. Podgatunek macrocephalicus został natomiast opisany przez Davida Lakina Harrisona i Roberta E. Lewisa na podstawie okazu znalezionego w jaskini 2 km na wschód od miejscowości Amszit w Libanie.
Nocek duży należy do podrodzaju Myotis i grupy gatunkowej myotis. Rozróżnienie taksonomiczne pomiędzy M. myotis, M. blythii i M. punicus jest trudne. Niejednokrotnie klasyfikowano je jako jeden gatunek (M. myotis) lub jako dwa odrębne, z M. punicus traktowanym jako podgatunek M. blythii. Relacje filogenetyczne między M. blythii a M. myotis wciąż budzą kontrowersje. Wymagają dalszych badań. Co istotne, oba gatunki mogą się krzyżować. Powstałe mieszańce są zdolne do życia. Autorzy „Illustrated Checklist of the Mammals of the World” uznają dwa podgatunki nocka dużego.
Etymologia nazw naukowych:
Myotis pochodzi z greki: mys – „mysz” oraz ous – „ucho”. Razem oznacza to „myszoucha”.
Macrocephalicus wywodzi się od greckich słów makros – „długi” i kephalikos – „głowowy”, czyli „o dużej głowie”.
Ekologia
Nocek duży chętnie zasiedla tereny zamieszkane przez ludzi. Latem ukrywa się na dużych strychach, w wieżach kościelnych oraz innych przestronnych budowlach. Zimę spędza w podziemnych schronieniach — piwnicach, fortach, opuszczonych kopalniach i jaskiniach. W południowej Europie takie miejsca wykorzystywane są przez samice także latem jako kolonie rozrodcze. W Polsce w tym celu wykorzystywane są jedynie dwa skupiska: w jaskini Studnisko na terenie rezerwatu przyrody Sokole Góry oraz w podziemiach Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego, objętych ochroną w ramach rezerwatu Nietoperek.
Nietoperze wybierają miejsca zimowania, w których temperatura nie spada poniżej kilku stopni Celsjusza. Hibernacja trwa zazwyczaj od września lub – przy cieplejszej jesieni – od października do kwietnia. Nocki duże polują w dojrzałych lasach z ubogim podszytem, na świeżo skoszonych łąkach, murawach oraz w sadach ze starymi drzewami owocowymi.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Niestrzęp głogowiec
- Niepylak mnemozyna
- Jaki dinozaur ma 500 zębów? – nigerzaur – jaszczur z Nigru
- Koniec świata chrześcijańskiego i powrót do pogaństwa?
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Greater_mouse-eared_bat [dostęp: 18.07.2025]
Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Manuel Werner. CC BY-SA 3.0.


