Lemur katta

Zobacz również

Lemur katta (Lemur catta) to najbardziej rozpoznawalny przedstawiciel lemurów – nadrzewnych ssaków naczelnych. Występuje wyłącznie na Madagaskarze. Charakterystyczny czarno-biały ogon w pierścienie sprawił, że stał się symbolem nie tylko malgaskiej fauny, ale także kampanii na rzecz ochrony przyrody. Mimo popularności w ogrodach zoologicznych, dzikie populacje lemura katta są dziś poważnie zagrożone.

W naturze lemury katta żyją w złożonych grupach społecznych liczących do 30 osobników. Co ciekawe, to samice stoją na czele tych społeczności. Dominacja samic to cecha wspólna wielu gatunków lemurów. Zwierzęta są aktywne wyłącznie w dzień. Gdy temperatura spada, ogrzewają się, siedząc w charakterystycznej pozycji „na Buddę”. Wystawiają białe brzuchy na słońce. Utrzymywanie więzi w grupie odbywa się przez wspólne czyszczenie futra. Wzajemna pielęgnacja nie tylko wzmacnia relacje, ale także pomaga pozbyć się pasożytów.

Lemury katta polegają w dużej mierze na węchu. W ich ciele znajdują się gruczoły zapachowe – m.in. w okolicach oczu i odbytu – które służą do znakowania terenu. Samce dodatkowo wykorzystują ostro zakończone pazury na nadgarstkach, by zostawić „pachnące” ślady na konarach. W okresie godowym rywalizują, biorąc udział w tzw. śmierdzących walkach, podczas których wcierają feromony w ogon, by następnie wachlować nimi w stronę przeciwnika.

Pomimo łatwości rozmnażania się w warunkach ogrodów zoologicznych – na całym świecie żyje ponad 2000 osobników w niewoli – w naturze lemury katta stoją na skraju zagłady. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznała gatunek za zagrożony. Główne przyczyny to wylesianie, polowania i nielegalny handel dzikimi zwierzętami. Szacuje się, że w 2017 roku liczba dziko żyjących osobników mogła spaść do zaledwie 2000. Na południu Madagaskaru niemal codziennie widać dym unoszący się znad wypalanych lasów, przekształcanych pod pastwiska i uprawy.

Etymologia

Choć nazwa „lemur” pierwotnie odnosiła się do szczotkogonów, czyli smukłych lorisów z Indii, szybko zaczęto używać jej wyłącznie w odniesieniu do endemicznych naczelnych Madagaskaru. Tak pozostało do dziś. Termin wywodzi się z łacińskiego lemures, oznaczającego duchy zmarłych. Według wierzeń starożytnych Rzymian nawiedzały one domostwa i były odpędzane podczas majowych rytuałów Lemurii. Sam Karol Linneusz, twórca systemu nazewnictwa gatunków, wybrał tę nazwę ze względu na nocną aktywność i powolne ruchy lorisów, które skojarzył z cieniami z zaświatów, znanymi z dzieł Wergiliusza i Owidiusza.

Wbrew powszechnemu przekonaniu, Linneusz nie miał na myśli upiornych odgłosów, błyszczących w ciemności oczu ani „duchownego” wyglądu lemurów z Madagaskaru – ponieważ nie one były pierwotnym adresatem tej nazwy. Co ciekawe, nazwa gatunkowa catta pochodzi od podobieństwa lemura katta do kota domowego – nie tylko z wyglądu, ale i przez mruczące wokalizacje przypominające kocie pomruki.

W języku angielskim pierwszy raz określenie „ring-tailed maucauco” – odnoszące się do pręgowanego ogona – pojawiło się w 1771 roku dzięki walijskiemu przyrodnikowi Thomasowi Pennantowi. Słowo „maucauco” było wówczas popularnym określeniem lemurów. Współczesna, powszechnie stosowana nazwa „ring-tailed lemur” została po raz pierwszy użyta przez George’a Shawa w ilustrowanej publikacji naukowej opisującej zbiory Leverian Museum, wydawanej w latach 1792–1796.

Anatomia i fizjologia lemura katta

Lemur katta to stosunkowo duży przedstawiciel rodziny Lemuridae. Przeciętnie waży około 2,2 kg. Długość ciała (bez ogona) waha się od 39 do 46 cm. Ogon mierzy od 56 do 63 cm. Daje to całkowitą długość ciała dochodzącą do 110 cm. Charakterystyczny ogon, dłuższy od tułowia, nie jest chwytny, ale pełni istotne funkcje. Pomaga w utrzymaniu równowagi, komunikacji i spójności grupy. Pokrywa go gęste, pierścieniowo ułożone biało-czarne futro, zakończone zawsze czarną końcówką. Liczba pierścieni – zazwyczaj 12–13 białych i 13–14 czarnych – niemal odpowiada liczbie kręgów ogonowych (ok. 25).

Lemur katta ma szczupłą sylwetkę, wąską twarz i pysk przypominający lisie rysy. Futro jest wyjątkowo gęste – tak bardzo, że może zapychać elektryczne maszynki do strzyżenia. Brzuch i gardło są białe lub kremowe. Grzbiet przybiera odcienie od szarego po różowobrązowy, czasem z brunatną plamą u nasady ogona. Sierść na policzkach, uszach i gardle jest jaśniejsza i rzadsza. Sprawia to, że prześwituje spod niej ciemna skóra. Nos i pysk są ciemnoszare, a oczy otaczają czarne, trójkątne plamy. Lemury mają dobrze rozwinięte wibrysy – nad ustami, na policzkach, nad oczami i nawet nieco powyżej nadgarstków.

Cechą wspólną dla wszystkich lemurów jest obecność tapetum lucidum – warstwy odbijającej światło za siatkówką, która poprawia widzenie w nocy. Lemur katta, mimo że jest aktywny w dzień, również ją posiada. Ma też wyraźny rhinarium – wilgotny, nagi nos typowy dla zwierząt o silnym węchu – który utrudnia picie przez ssanie, zmuszając zwierzę do chłeptania.

Skóra lemura katta jest czarna lub ciemnoszara, nawet w miejscach pokrytych białym futrem. Widoczna jest m.in. na nosie, dłoniach, powiekach, wargach i narządach płciowych. U samców występują liczne gruczoły zapachowe: przedramienne, limfatyczne pachowe oraz te znajdujące się w okolicach genitaliów. Gruczoły przedramienne są przykryte twardymi, kolczastymi wyrostkami, który pojawiają się z wiekiem. Ich struktura może zawierać nawet tysiąc mikroskopijnych przewodów. U obu płci obecne są także gruczoły apokrynowe i łojowe w rejonie anogenitalnym. Samce mają owłosione okolice odbytu oraz kolczaste penisy. Samice posiadają wydłużoną łechtaczkę. Spośród czterech sutków funkcjonalna jest tylko para bliżej pach.

Palce lemura katta są smukłe, pozbawione błon, zakończone płaskimi paznokciami przypominającymi ludzkie. Kciuk – choć ustawiony pod kątem prostym – nie jest przeciwstawny. Dłoń jest ektaksoniczna – oś przechodzi przez czwarty palec, nie przez trzeci jak u małp i człowieka. Czwarty palec jest najdłuższy, ale piąty i drugi są do niego zbliżone długością. Dłonie są długie, skórzaste, pokryte liniami papilarnymi. Stopy są bardziej wyspecjalizowane niż dłonie. Mają chwytne, przeciwstawne paluchy, choć mniejsze niż u bardziej nadrzewnych lemurów. Drugi palec tylnej kończyny ma pazur pielęgnacyjny, tzw. toilet claw. Służy do czyszczenia sierści w trudno dostępnych miejscach. Pięta jest naga, co odróżnia lemura kattę od większości innych lemurów.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:


Źródło:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Ring-tailed_lemur [dostęp: 20.06.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Keven Law. CC BY-SA 2.0.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również
Poprzedni artykuł
Następny artykuł

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły