Jaki jest najbardziej jadowity wąż na świecie?

Wąż jest jednym z najbardziej znanych i powszechnie występujących zwierząt na świecie. Jego wszechobecność oraz popularność sprawiły, że stał się symbolem o ciekawym charakterze.

Symbolika węża

Wąż wyróżnia się na tle innych zwierząt: jego wygląd, sposób poruszania się, tryb życia – to wszystko sprawia, że jest wielowymiarowym i nie do końca jednoznacznym symbolem.

W kulturze judeochrześcijańskiej znaczenie węża jest dość jednoznaczne. W Biblii bowiem często spotkać można negatywne skojarzenia związane z symboliką węża. Zwykle reprezentuje „chaos, świat magii, sytuacje zagrożenia, śmierć i podstęp”¹. Najczęściej kojarzony fragment, opisujący węża, to ten znajdujący się w trzecim rozdziale Księgi Rodzaju: „a wąż był bardziej przebiegły niż wszystkie zwierzęta lądowe, które Pan Bóg stworzył”².

Sposób poruszania się węża podsuwał ludziom skojarzenia z siłami chaosu oraz demonami. Falliczna forma ciała pozwalała na wiązanie go z seksem i płodnością, a zrzucanie skóry było uważane nie tylko za zdolność do regeneracji, ale też odmładzania. Pozbawione powiek oczy sugerowały mądrość, w rezultacie czego łączono węża także z życiem, nieśmiertelnością czy mądrością.

Wiele znalezionych na terenie starożytnego Izraela artefaktów pozwala domniemywać, że wąż był stosunkowo powszechnie występującym symbolem apotropaicznym (mającym chronić posiadacza przed jakimś złem). Na obszarze biblijnego Izraela da się wyróżnić około trzydziestu różnych gatunków węży, z czego jedynie sześć jest jadowitych. Do tych ostatnich najczęściej jednak odnoszą się autorzy biblijni³.

Wąż–kusiciel

Co ciekawe, w cytowanym wcześniej fragmencie z Księgi Rodzaju, a także w dalszym opisie węża (Rdz 3, 1-5 oraz 14-15), zwierzę nie zostało ukazane przez autora jako mityczne monstrum, które jest symbolem sił chaosu. Nie staje się groźnym przeciwnikiem Boga, jest tylko jedną ze stworzonych przez Niego istot. Z tego też powodu biblijna Ewa nie ma żadnego powodu, by obawiać się węża.

Prawdopodobnie dlatego, że na starożytnym Bliskim Wschodzie wąż kojarzony był z mityczną mądrością, magią, a także z wrogimi ludziom siłami naturalnymi i nadnaturalnymi, autor na samym początku Księgi Rodzaju przekreśla wszelkie takie skojarzenia. Wąż nie jest bogiem, demonem, nie jest zagrożeniem dla Boga. Wprowadza jednak destrukcję w uporządkowany przez Boga świat, poprzez wdanie się w dialog z kobietą.

Wąż ucieleśnia trzy kategorie bytów: zwierzęcy, ludzki (posiada bowiem zdolność mówienia) oraz boski (ma wiedzę o zakazie Boga, która zdaje się nadawać mu cechy nadprzyrodzone).

Na końcu w Księdze Rodzaju umieszczono fragment: „[potomstwo kobiety] zmiażdży ci głowę, a ty zmiażdżysz mu piętę”⁴. Warto zaznaczyć, że zmiażdżenie głowy węża niesie za sobą gorsze skutki niż ugryzienie w piętę, co przy braku znajomości antidotum na jad tego zwierzęcia miało w starożytnym Izraelu poważne konsekwencje.

Wąż – jad

Węże od wieków stanowiły dla człowieka zagrożenie, a ponieważ w sytuacji zagrożenia kąsają nawet niejadowite ich gatunki, dlatego nie dziwi, że przed każdym z nich człowiek ucieka. 

Nawet w Europie, gdzie dzika natura nie obfituje w jadowite węże w takim stopniu jak na terenie Azji czy Ameryki, zdarzają się ugryzienia, których konsekwencją bywa niekiedy śmierć człowieka. 

Jad węża można podzielić na różnego rodzaju kategorie, np. na hemotoksyczny, neurotoksyczny czy kardiotoksyczny. Podział ten wynika z faktu, iż jad wywołuje różne skutki, w zależności od rodzaju, do którego należy dany gad. Klasyfikacja ta jest jednak dość powierzchowna.

Co się dzieje, gdy wąż ukąsi swoją ofiarę? Jad, po wprowadzeniu go pod skórę człowieka, aktywowany jest przez temperaturę ciała i poziom pH tkanki. Następuje szereg reakcji, które skutkują większą przepuszczalnością trucizny przez komórki, a co za tym idzie, dalszym rozprowadzaniem jadu po organizmie. Szybko dostaje się on do krążenia ogólnoustrojowego, powodując niedociśnienie, nudności, wymioty, tachykardię czy bezmocz⁵.

Najbardziej jadowite węże na świecie

Gdyby trzeba było wymienić najbardziej jadowitego węża na świecie, zapewne pierwsze na myśl przyszłyby nam kobry, grzechotniki czy żmije. Jednak to nie one, a tajpan pustynny otrzymuje laur najbardziej jadowitego węża. Jest to gatunek węża z rodziny zdradnicowatych, który zamieszkuje pustynne tereny Australii. Tajpan pustynny to średni lub duży wąż o mocnej budowie i głowie w kształcie prostokąta. Barwa jego skóry waha się od jasnopłowego, przez żółtawobrązowy, aż do ciemnobrązowego. Tajpan ciemnieje zimą i blaknie latem⁶.

Jad tajpana pustynnego jest neurotoksyczny, jednak zawiera też elementy, które wpływają na krzepnięcie krwi. Dawka śmiertelna (LD₅₀) dla myszy wynosi 0,02 mg/kg. Testy wykonane na komórkach ludzkich wykazały, że jad zawarty w jednym tylko ugryzieniu może zabić nawet 100 dorosłych ludzi. Co ciekawe, jest stworzony specjalnie do tego, by być śmiertelnym szczególnie dla zwierząt ciepłokrwistych. Podczas jednego ataku może ugryźć aż 8 razy!

Symptomy ugryzienia mogą obejmować ból głowy, wymioty, ból brzucha, zapaść i konwulsje⁷. Jednak spokojnie, pomimo tytułu najjadowitszego węża na świecie, tajpany nie są niebezpieczne. Wynika to z faktu, że żyją na pustynnych rejonach Australii, oddalonych od siedzib ludzkich, są też raczej nieśmiałymi wężami – gdy spotkają człowieka, raczej ratują się ucieczką, niż atakują delikwenta.

Ponadto w 1955 roku odkryto antidotum na jad tego węża i od tamtej pory nie zgłoszono żadnej śmierci spowodowanej ukąszeniem tajpana pustynnego.

Jedynym zagrożeniem dla tego gatunku jest mulga zwyczajna, czyli jeden z najdłuższych węży jadowitych na świecie. Został bowiem wyposażony przez naturę w odpowiedni układ trawienny, który jest niewrażliwy na jad tajpana.

Pierwsza pomoc przy ukąszeniu jadowitego węża

1. Zachowaj spokój – panika przyspiesza rozprzestrzenianie się jadu.
2. Unieruchom kończynę – trzymaj ją poniżej poziomu serca, stosując szynę lub temblak.
3. Nie nacinaj ani nie odsysaj jadu – może to zwiększyć uszkodzenia tkanek i ryzyko zakażenia.
4. Nie myj rany – ewentualne ślady jadu mogą pomóc w identyfikacji węża.
5. Usuń biżuterię i ciasne elementy odzieży – zapobiegnie to uciskowi w razie obrzęku.
6. Nie stosuj lodu ani opaski uciskowej – mogą one pogorszyć stan poszkodowanego.
7. Nie podawaj alkoholu ani środków pobudzających – mogą negatywnie wpłynąć na krążenie.
8. Zapewnij drożność dróg oddechowych – obserwuj objawy wstrząsu i podawaj płyny krystaloidowe w razie potrzeby.
9. Nie podawaj antytoksyny na własną rękę – wymaga to nadzoru medycznego.
10. Jak najszybciej wezwij pomoc i przetransportuj poszkodowanego do szpitala.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Komarzyca a komar – jakie są pomiędzy nimi różnice?
• Jakie są największe ćmy w Polsce?
• Galapagos
• Grobla Olbrzyma
• Koniec świata – dlaczego tak się go boimy?

Przypisy

1. J. Lemański, Wąż i jego symbolika w Biblii, [w:] Verbum Vitae 2017, nr 32, s. 13-54.
2. Biblia Tysiąclecia, Księga Rodzaju 3,1.
3. J. Lemański, Wąż i jego symbolika (…), dz. cyt.
4. Biblia Tysiąclecia, Księga Rodzaju 3,15.
5. D. Adukauskiene, E. Varanauskiene, A. Adukauskiene, Venomous Snakebites, [w:] Medicina (Kaunas) 2011, nr 47, s. 461-467.
6. C. Beatson, Inland Taipan, [w:] Australian Museum online, https://australian.museum/learn/animals/reptiles/inland-taipan/ [dostęp: 01.04.2025].
7. Inland Taipan Snake Facts, [w:] Fact Animal, https://factanimal.com/inland-taipan/ [dostęp: 01.04.2025].

© Źródło zdjęcia głównego: Canva.