Kotek wyspowy, kot wyspowy, kot z Iriomotejimy, kot z Iriomote, kot Iriomote (Prionailurus bengalensis iriomotensis) to podgatunek kota bengalskiego. Występuje wyłącznie na japońskiej wyspie Iriomote. Ten rzadki ssak drapieżny od 2008 roku figuruje na Czerwonej Liście Gatunków Zagrożonych IUCN jako krytycznie zagrożony wyginięciem. Według szacunków z 2007 roku populacja liczyła zaledwie 100–109 osobników. Obecnie szacuje się, że na wolności żyje mniej niż 250 dorosłych kotów. Liczba ta stale maleje.
W języku japońskim znany jest jako Iriomote-yamaneko (西表山猫), czyli „górski kot z Iriomote”. W lokalnych dialektach języka Yaeyama funkcjonuje kilka nazw oddających charakter tego zwierzęcia: yamamayaa (ヤママヤー – „dziki kot” lub „leśny kot”), yamapikaryaa (ヤマピカリャー – „ten, który świeci w lesie”) oraz meepisukaryaa (メーピスカリャー – „ten, który ma błyszczące oczy”). Te barwne określenia dobrze oddają aurę tajemniczości, która otacza jednego z najbardziej zagrożonych wyginięciem drapieżników Japonii.
Opis
Futro kota Iriomote jest wielobarwne. Dominuje ciemna szarość i jasny brąz, podczas gdy brzuch i wewnętrzne strony kończyn są wyraźnie jaśniejsze. Wzdłuż żuchwy biegnie linia białych włosów. Na policzku widoczne są dwie ciemnobrązowe plamki. Od czoła po tył głowy ciągnie się od 5 do 7 pasków, które – w przeciwieństwie do kota bengalskiego – nie sięgają barków. Boki ciała pokrywają ciemnobrązowe plamki. Na piersi widnieją 3–4 nieregularne przepaski. Ogon jest ciemnobrązowy, z wyraźnymi plamkami po stronie grzbietowej i jednolity po stronie spodniej. Końcówka ogona jest ciemna.
Uszy mają zaokrąglone końce. Otoczone są czarną sierścią na brzegach. Brakuje charakterystycznych dla niektórych dzikich kotów pędzelków z dłuższych włosów. Dorosłe osobniki mają na tyle każdego ucha jasną plamkę – mniej kontrastową niż u innych podgatunków kota bengalskiego – przypominającą te widoczne u tygrysów. Młode koty nie mają tych znaków.
Oczy mają jasnobursztynowy kolor. Nos jest duży, płaski, pozbawiony sierści. Jego skóra ma rdzawobrązowy odcień. Szerokość łapy wynosi od 29 do 37 mm – więcej niż u kota domowego, którego łapy mierzą zwykle od 24 do 30 mm.
Czaszka jest dłuższa i węższa niż u kota domowego, ale grubsza niż u kota bengalskiego. W efekcie ma też mniejszy mózg. U samca kota bengalskiego waży on około 42 g, a u samca kota Iriomote tylko 30 g. Kość potyliczna nie łączy się z torebką słuchową. Spojenie żuchwy jest krótkie.
Samce osiągają długość 55–60 cm. Ważą od 3,5 do 5 kg. Samice są nieco mniejsze. Mierzą 50–55 cm i ważą 3–3,5 kg. Ogon, gruby na całej długości, ma 23–24 cm. Ciało jest wydłużone. Kończyny krótkie i masywne. Kot wyspowy ma 28 zębów: sześć par siekaczy, dwie pary kłów, cztery pary przedtrzonowców i dwie pary trzonowców. W odróżnieniu od większości kotów – także dzikich – brakuje mu jednej pary przedtrzonowców w górnej szczęce za kłami.
Gruczoły okołoodbytowe znajdują się na zewnątrz odbytu, podczas gdy u innych kotowatych są umieszczone wewnątrz. Ten szczegół anatomiczny to kolejna cecha odróżniająca kota z Iriomotejimy, od jego bliskich krewnych.
Występowanie kota wyspowego
Kot Iriomote występuje wyłącznie na japońskiej wyspie Iriomote, której powierzchnia wynosi zaledwie 290 km². To najmniejsze naturalne siedlisko jakiegokolwiek dzikiego kota na świecie. Wyspa, położona w archipelagu Yaeyama, zdominowana jest przez niskie pasma górskie o wysokości od 300 do 460 m n.p.m. Teren porastają subtropikalne wiecznie zielone lasy. Wzdłuż rzek ciągną się rozległe pasy namorzynowe.
Kot z Iriomotejimy zamieszkuje głównie lasy subtropikalne do wysokości 200 m n.p.m. Preferuje obszary w pobliżu rzek, skraje lasów oraz miejsca o niskiej wilgotności. Jego obecność w tak ograniczonym i wyspecjalizowanym ekosystemie czyni go wyjątkowo wrażliwym na wszelkie zmiany środowiskowe i ingerencję człowieka.
Ekologia i zachowanie
Kot Iriomote to zwierzę naziemne. Doskonale radzi sobie zarówno w wodzie, jak i na drzewach. Potrafi wspinać się i pływać. Jest aktywny głównie nocą, a szczególnie o zmierzchu. W ciągu dnia ukrywa się w dziuplach drzew lub jaskiniach. Terytorium oznacza, oddając mocz lub kał na kamienie, pnie i krzewy. Obszar zajmowany przez jednego osobnika może mieć od 1 do 7 km².
To samotnik, choć terytoria samców i samic zazwyczaj się pokrywają. Jedna lub dwie samice mogą zamieszkiwać teren kontrolowany przez samca. Terytoria kotów tej samej płci rzadko się nakładają, ale możliwe są częściowe pokrycia – zwłaszcza na wspólnych terenach łowieckich. Uważa się, że kot wyspowy patroluje swoje terytorium przez kilka dni, znacząc je i polując.
Zasięg terytorium może zmieniać się sezonowo. W okresie godowym staje się mniejszy. W latach 1998–1999 samca i samicę tego gatunku monitorowano za pomocą nadajników przez 7-13 dni. Ich terytoria pokrywały się niemal całkowicie. U samca miały powierzchnię od 0,83 do 1,65 km², u samicy od 0,76 do 1,84 km².
Młode samce i niektóre dorosłe osobniki są tzw. kotami wędrownymi. Przemieszczają się po wyspie w poszukiwaniu wolnego terytorium, które mogłyby zająć i oznaczyć. Samice pozwalają młodym pozostać na swoim terenie do czasu następnego sezonu rozrodczego.
Kotek wyspowy – dieta
Kot Iriomote jest drapieżnikiem o wyjątkowo zróżnicowanej diecie. Poluje zarówno na ssaki, ptaki, gady, płazy, ryby, jak i skorupiaki. Każdego dnia zjada średnio od 400 do 600 gramów pożywienia. W przeciwieństwie do wielu innych dzikich kotów, które specjalizują się w łowieniu małych ssaków – jak gryzonie czy króliki – poluje na szerokie spektrum ofiar. Na wyspie nie ma innych dużych drapieżników, dlatego nie musi ograniczać się do jednej niszy pokarmowej.
Polując w pobliżu bagien i wybrzeży, często pływa, a nawet nurkuje, by złapać ryby, ptaki wodne czy krewetki. Zaobserwowano także sezonowe zmiany w jego diecie. Gryzonie i żaby zjada przez cały rok, jaszczurki najczęściej wiosną i latem, a świerszcze oraz nietoperze jesienią i zimą.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Kotek cętkowany – taraj – kot cętkowany
- Koszatniczka pospolita
- Najstarsze drzewa na świecie
- Wojna jądrowa – czy jesteśmy skazani na niepewność jutra?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Iriomote_cat [dostęp: 01.05.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Iriomote Wildlife Conservation Centre. CC BY 4.0.
