Koszatniczka pospolita (Octodon degus) to niewielki gryzoń z podrzędu jeżozwierzokształtnych, endemiczny dla ekoregionu chilijskiego matorralu w środkowym Chile. Sama nazwa „koszatniczka” bywa używana zarówno na określenie całego rodzaju Octodon, jak i częściej, konkretnego gatunku – koszatniczki pospolitej. Zwierzę to należy do podrzędu kawiomorfów w obrębie infrarzędu jeżozwierzokształtnych, razem z szynszylami i świnkami morskimi. Słowo „degu” pochodzi z języka mapudungun, używanego przez rdzennych mieszkańców Chile. Wywodzi się od wyrazu dewü, oznaczającego „mysz” lub „szczura”.
Koszatniczki bywają trzymane jako zwierzęta domowe, choć ich posiadanie jest zabronione w niektórych rejonach świata. Są większe od złotych chomików, ale mniejsze od szczurów hodowlanych.
Opis
Koszatniczka pospolita zaliczana jest do gryzoni o małej lub średniej wielkości. Ma smukłą sylwetkę, zaokrąglony pysk i duże oczy. Nadaje jej to charakterystycznego wyglądu. Bywa opisywana jako gryzoń przypominający miniaturowego jeżozwierza. Jej ciemno pigmentowane uszy są średniej długości, nieowłosione lub pokryte cienką warstwą futerka. Ogon, dość długi i zakończony charakterystycznym „pędzelkiem”, ciemnieje ku końcowi. Jest pokryty sztywną szczeciną. W sytuacji zagrożenia koszatniczki potrafią odrzucić fragment ogona. Utracona część już nie odrasta i dlatego nie należy zwierząt tych chwytać za ogon. Podczas biegu kostniaczki trzymają ogony wysoko zadarte.
Sierść koszatniczek jest miękka, najczęściej w kolorze aguti – brązowym z odcieniami szarości lub czarnobrązowojasnożółtym. Futro na brzuchu ma jaśniejsze tony, od kremowobrązowego po brudnożółty. Ubarwienie zmienia się w zależności od pory roku. Zimą bywa jaśniejsze niż latem. Grzbiet, intensywniej wybarwiony od spodniej części ciała, wykazuje wysoką zdolność odbijania promieniowania UV. W hodowli uzyskano także koszatniczki o białej, kremowej, czarnej, a nawet niebieskiej sierści. Ważnym narządem dotyku są wibryssy, umiejscowione przy nosie. Pomagają zwierzętom w poruszaniu się po zmroku i w wąskich korytarzach nor. Koszatniczka ma pięć palców na każdej łapie. Cztery z nich są dobrze rozwinięte, a jeden słabiej. Zakończone są czarnymi pazurami. Mimo zmiennej dostępności pożywienia w ciągu roku masa ciała tych gryzoni pozostaje stosunkowo stabilna. Ich duże puszki słuchowe wskazują, że zmysł słuchu odgrywa kluczową rolę w orientacji przestrzennej. W stanie spoczynku koszatniczki często przybierają charakterystyczną pozycję. „Siadają na biodrach”, jak obrazowo opisał to Waterhouse.
Zachowanie społeczne koszatniczki pospolitej
Koszatniczki pospolite to zwierzęta wybitnie społeczne. Żyją w norach, które kopią wspólnie. Dzięki temu potrafią budować bardziej rozbudowane i skomplikowane systemy tuneli, niż byłoby to możliwe w pojedynkę. Podczas pracy tworzą tzw. łańcuchy kopiące, koordynując swoje działania. Samice zamieszkujące jedną grupę często spontanicznie budują wspólne gniazda i karmią nawzajem swoje młode. Zwierzęta te dużo czasu spędzają na powierzchni, gdzie poszukują pożywienia. Przebywanie w większych grupach pozwala im szybciej wykrywać zagrożenia i ogranicza konieczność nieustannego czuwania.
W komunikacji koszatniczki wykazują niezwykłą różnorodność. Ich bogaty repertuar wokalny obejmuje nawet 15 różnych dźwięków. Odpowiedni rozwój emocjonalny młodych wymaga, by słyszały one odgłosy wydawane przez matkę. Zwierzęta te znaczą teren moczem. Reagują na zapachy pozostawione przez innych członków grupy. U samców poziom testosteronu może nieco tłumić wrażliwość węchową.
Koszatniczki rozmnażają się sezonowo. Okres godowy przypada na chilijską jesień, kiedy dzień i noc są mniej więcej równe. Młode przychodzą na świat wczesną wiosną. Ciąża trwa około 90 dni. Stanowi to długi czas jak na gryzonie niespokrewnione blisko z kawiomorfami. Samice rodzą średnio sześć młodych. Liczebność miotu może wahać się od jednego do dwunastu osobników. Młode koszatniczki rodzą się dobrze rozwinięte. Są w pełni owłosione, mają otwarte oczy oraz sprawne zmysły słuchu i wzroku. W przeciwieństwie do większości gryzoni, samce również aktywnie uczestniczą w opiece nad potomstwem. Dbają o dzieci aż do momentu usamodzielnienia.
Koszatniczki pospolite są aktywne w ciągu dnia. Cechują się dobrym wzrokiem. Ich siatkówka zawiera zarówno pręciki, jak i dwa rodzaje czopków, czułych na zakres zieleni oraz ultrafioletu. Badania behawioralne wykazały, że potrafią odróżniać światło ultrafioletowe od długości fal widzialnych dla człowieka. Najprawdopodobniej ma to znaczenie społeczne. Zarówno ich futro na brzuchu, jak i mocz silnie odbijają promieniowanie UV.
Dieta
Koszatniczki pospolite są roślinożercami. W naturalnym środowisku żywią się głównie trawami oraz liśćmi krzewów. Nie stronią także od nasion. Przez większą część roku ich pokarm stanowią rośliny przesuszone, dlatego zwierzęta te są wyjątkowo dobrze przystosowane do diety o bardzo wysokiej zawartości błonnika, którego poziom zmienia się w zależności od rodzaju pożywienia i warunków środowiskowych. Podobnie jak króliki, stosują koprofagię. Zjadają własne odchody, aby maksymalnie wykorzystać składniki odżywcze zawarte w pokarmie. Ta strategia pozwala im utrzymać zdrową florę jelitową w okresach niedoboru pożywienia. Choć są zwierzętami dziennymi, w upalne letnie dni unikają wychodzenia na powierzchnię w południe. Ograniczają aktywność do godzin porannych i wieczornych.
Koszatniczki wykazują nietolerancję cukrów prostych w diecie. Badania wykazały, że mają odmienną strukturę insuliny – hormonu odpowiedzialnego za regulację poziomu glukozy we krwi. Sprawia to, że są wyjątkowo podatne na rozwój cukrzycy przy regularnym spożywaniu wolnych cukrów. Prawdopodobnie jest to wynik presji związanej z naturalnym brakiem cukrów prostych w ich środowisku. W związku z tym przy karmieniu koszatniczek w warunkach domowych należy zwracać szczególną uwagę na skład gotowych mieszanek paszowych i unikać produktów zawierających melasę, miód czy syrop glukozowy.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Kosarz pospolity
- Koral szlachetny – koral czerwony
- Sahara, czyli największa pustynia na świecie – co o niej wiemy?
- Co, jeśli przyjmę teistyczny ewolucjonizm?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Common_degu [dostęp: 26.04.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Markus. CC BY-SA 2.0.
