Kosarz pospolity (Phalangium opilio) to najbardziej rozpowszechniony przedstawiciel rzędu kosarzy. Należy do rodziny Phalangiidae. Ten niepozorny pajęczak, o charakterystycznym kulistym odwłoku i wyjątkowo długich, cienkich odnóżach, zasiedla rozległe obszary Europy, Azji Środkowej i Północnej, oraz Azji Mniejszej. Został również zawleczony na inne kontynenty. Obecnie występuje także w Ameryce Północnej, północnej Afryce oraz w Nowej Zelandii. Jego ekspansja świadczy o dużych zdolnościach adaptacyjnych, które pozwalają mu przetrwać w zróżnicowanych warunkach klimatycznych i środowiskowych.
Taksonomia
Kosarz pospolity zaliczany jest do podrzędu Eupnoi w obrębie rzędu kosarzy (Opiliones).
Zasięg występowania kosarza pospolitego
Kosarz pospolity ma głównie holarktyczny zasięg występowania. Jest najszerzej rozpowszechnionym gatunkiem kosarza na świecie. W warunkach naturalnych zasiedla Europę, Azję Północną i Środkową oraz Azję Mniejszą. Został również introdukowany z Europy do Ameryki Północnej, północnej Afryki oraz Nowej Zelandii. Na kontynencie amerykańskim można go spotkać niemal wszędzie poza regionami pustynnymi. Występuje powszechnie na terenie południowej Kanady i większości Stanów Zjednoczonych. Sukces kolonizacyjny zawdzięcza umiejętności przystosowania się do zróżnicowanych środowisk.
Siedlisko
Kosarz pospolity zasiedla głównie otwarte tereny. Spotkać go można zarówno na łąkach oraz torfowiskach, jak i obrzeżach lasów. Szczególnie licznie występuje jednak w środowiskach przekształconych przez człowieka. Czyni go to gatunkiem synantropijnym. Żyje w ogrodach, na polach uprawnych, w żywopłotach, na trawnikach, terenach pokopalnianych, w miejskich strefach zieleni, a także na murach, ogrodzeniach i mostach. Na terenach rolniczych występuje w uprawach takich jak kukurydza, lucerna, zboża, ziemniaki, kapusta, truskawki i jabłonie.
Pająk ten wykazuje wyraźne preferencje siedliskowe. Chętnie przebywa na powierzchniach pionowych, zarówno naturalnych, jak np. pnie drzew, jak i sztucznych – ściany czy płoty. Szczególnie upodobał sobie podłoża drewniane, które dzięki niskiej przewodności cieplnej i powolnemu oddawaniu wilgoci sprzyjają termofilnym i umiarkowanie higrofilnym wymaganiom gatunku. Zależnie od zagęszczenia roślinności, preferencje siedliskowe kosarza pospolitego ulegają zmianie. Przy rzadkiej pokrywie krzewiastej przebywa częściej wśród gałęzi, natomiast przy gęstym podszycie i trawach przenosi się bliżej podłoża. Larwy zazwyczaj występują przy gruncie. Podczas deszczu kosarze często chronią się w niskiej roślinności, np. wśród traw.
Kosarz pospolity – opis
Jak wszystkie kosarze, także i kosarz pospolity cechuje się długimi, cienkimi odnóżami i zwartym, kulistym ciałem. Dorosłe osobniki osiągają długość od 3,5 do 9 mm. Samce są zazwyczaj mniejsze od samic. Wyróżniają się za to większymi nogogłaszczkami (pedipalpami) i szczękoczułkami (chelicerae), które na drugim segmencie mają charakterystyczne wypustki przypominające rogi. Ubarwienie samców i samic jest podobne. Dominują odcienie jasnobrązowe i szare, często z kremowym spodem.
Kosarz pospolity jest jednym z większych gatunków wśród kosarzy. Ciało, odnóża oraz guzki oczne u obu płci pokrywają kolce. U samców występują wydłużone nogogłaszczki oraz szczękoczułki. Pozwala to na odróżnienie ich od samic. W niektórych populacjach europejskich zaobserwowano znaczną zmienność rozmiaru tych struktur. Nie ustalono jednak jednoznacznie, czy ma ona charakter ciągły, czy skokowy – co mogłoby sugerować istnienie dymorfizmu płciowego u samców.
Jako pajęczak, P. opilio posiada cztery pary odnóży. Trzy z nich służą do poruszania się. Druga para – najdłuższa – pełni funkcję czuciową i przypomina czułki. Jej dalsza część, zwana stopą (tarsus), składa się z licznych pseudosegmentów zwanych tarsomerami. Dzięki temu kończyna ta jest chwytna. Kosarz może owijać ją wokół gałązek, wykorzystywać podczas wspinaczki, zalotów czy walk między samcami. Nogi pająka składają się z siedmiu segmentów, a pedipalpy z sześciu.
Osobniki młodociane
Osobniki młodociane przypominają dorosłe. Są jednak od nich znacznie mniejsze i mają proporcjonalnie krótsze odnóża. Charakterystyczne wypustki na szczękoczułkach samców stają się widoczne dopiero po linieniu do przedostatniego stadium rozwojowego. W populacjach z Wisconsin zaobserwowano siedem stadiów młodocianych. Pierwszym z nich jest bezżerne stadium poembrionalne (często określane jako „larwa”), które wykluwa się z jaja i w ciągu kilku godzin przechodzi pierwsze linienie, przekształcając się w pierwsze instar. Następnie następuje sześć kolejnych stadiów rozwojowych. Każde zakończone linieniem, prowadzących do osiągnięcia dojrzałości.
Jaja
Jaja kosarza pospolitego są gładkie i kuliste. Mają średnicę około 0,55 mm. Składane są w skupiskach liczących od kilkunastu do nawet kilkuset sztuk. W miarę dojrzewania zmieniają barwę – od kremowobiałej do ciemnobrązowej lub szarobrązowej. Pojedynczy skład jaj liczy przeciętnie około 250 sztuk. Wszystkie zarodki rozwijają się jednocześnie. Każde jajo otoczone jest cienką, nieprzezroczystą błoną korionową oraz grubszą, przezroczystą błoną żółtkową (witellinową), która zabezpiecza zarodek i zapewnia mu odpowiednie warunki rozwoju.
Podobne gatunki
Kosarz pospolity bywa mylony z innym gatunkiem – Mitopus morio. Kluczowe różnice pozwalające na rozróżnienie obu gatunków to obecność dwóch jasnych „ząbków” (tzw. ząbki marginalne) poniżej przedniego brzegu karapaksu u P. opilio, a także charakterystyczne, długie i skierowane do przodu wyrostki na drugim segmencie szczękoczułek samców. Te cechy morfologiczne są pomocne przy identyfikacji, zwłaszcza w przypadku dorosłych osobników.
Kosarz pospolity – zachowanie
Większość czasu kosarz pospolity spędza w bezruchu. Obserwowano jednak także osobniki spacerujące, pijące, spożywające pokarm, pielęgnujące ciało oraz wykonujące charakterystyczne ruchy czuciowe – delikatne stukania drugą parą odnóży, pełniącą funkcję zmysłową. Gatunek ten, jak większość kosarzy, prowadzi nocny tryb życia. Aż 90% jego aktywności przypada na godziny od 18:00 do 6:00. Dorosłe osobniki obu płci najczęściej poruszają się od zmierzchu do północy. Samce bywają aktywne nieco dłużej – nawet do 3:00 nad ranem. Może to być związane z poszukiwaniem partnerek do rozrodu.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Koral szlachetny – koral czerwony
- Kondor kalifornijski
- Jakie są największe ćmy w Polsce?
- Czy teoria ewolucji jest naukowa?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Phalangium_opilio [dostęp: 23.04.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Zygy. CC0.
