Kinkażu żółty – wikławiec – chwytacz

Zobacz również
Strona głównaEncyklopedia zwierzątSsakiKinkażu żółty – wikławiec - chwytacz

Kinkażu żółty, wikławiec, chwytacz (Potos flavus) to nadrzewny ssak zamieszkujący tropikalne lasy deszczowe Ameryki Łacińskiej. Należy do rodziny szopowatych (Procyonidae). Jest blisko spokrewniony z olingo, koati, szopem praczem, a także z mniej znanymi gatunkami jak szopik pręgoogonowy i szopik dżunglowy. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Potos.

Kinkażu występuje od Meksyku po południowe rejony Ameryki Południowej. Żywi się głównie owocami. Czyni go to ssakiem frugiworycznym. Jego nocny tryb życia sprawia, że rzadko wpada w oko człowiekowi. Mimo to bywa obiektem polowań – dla mięsa, skór (wykorzystywanych m.in. do produkcji siodeł i portfeli), a także na potrzeby handlu egzotycznymi zwierzętami domowymi.

Honduras objął ten gatunek ochroną w ramach III załącznika konwencji CITES. Eksport z tego kraju wymaga specjalnego zezwolenia, a z pozostałych państw – przynajmniej certyfikatu pochodzenia. W warunkach niewoli wikławiec może dożyć nawet 40 lat. Choć z wyglądu przypomina małego niedźwiedzia lub lemura, nie jest blisko spokrewniony z żadną inną grupą ssaków nadrzewnych.

Etymologia

Nazwa „kinkażu” wywodzi się z francuskiego quincajou, które z kolei pochodzi od algonkińskiego określenia rosomaka. Słowo to jest podobne do terminu używanego przez rdzennych mieszkańców z grupy Ojibwe: kwi·nkwaʔa·ke. W języku angielskim spotyka się również inne nazwy tego zwierzęcia – „honey bear” (niedźwiedź miodowy), „night ape” (nocna małpa) czy „night walker” (nocny wędrowiec).

W różnych regionach zasięgu występowania chwytacza funkcjonują także lokalne nazwy. W Surinamie przyjęły się niderlandzkie określenia: nachtaap (nocna małpa), rolbeer (toczący się niedźwiedź) oraz rolstaartbeer (niedźwiedź zwijający ogon). W Ameryce Łacińskiej dominują określenia pochodzenia portugalskiego, hiszpańskiego i z języków lokalnych, takie jak: jupará, huasa, cuchi cuchi, leoncillo, marta, perro de monte czy yapará. To zróżnicowanie nazw odzwierciedla zarówno szeroki zasięg gatunku, jak i bogactwo kulturowe regionów, w których występuje.

Taksonomia kinkażu żółtego

Nazewnictwo kinkażu od dawna budziło wątpliwości. Najlepszym tego dowodem są szczegółowe analizy A. M. Hussona z Rijksmuseum van Natuurlijke Historie w Lejdzie, opublikowane w monografii The Mammals of Suriname (1978). Husson przyjrzał się klasyfikacji zaproponowanej przez Johanna Christiana Daniela von Schrebera w dziele Die Säugethiere in Abbildungen nach der Natur z 1774 roku. Autor ten przypisał nazwę Lemur flavus Penn. trzem różnym elementom – opisowi „żółtego maucauco” według Pennanta (faktycznie dotyczy on lemura mongoz), ilustracji Schrebera przedstawiającej to zwierzę oraz bezpośredniemu odniesieniu do publikacji Pennanta A Synopsis of Quadrupeds z 1771 roku.

Jak zauważył Husson, ostatni z tych elementów – opis z Synopsis – dotyczy jednak wyraźnie kinkażu. Prowadzi to do wniosku, że Lemur flavus był tak naprawdę „gatunkiem złożonym”, powstałym z połączenia danych o dwóch różnych zwierzętach. Na tej podstawie Husson wskazał okaz kinkażu jako lektotyp tego taksonu.

Podana przez Schrebera lokalizacja typowa – „góry Jamajki” – również okazała się błędna. Wywodziła się z relacji Pennanta, który opisał egzemplarz pokazywany w Londynie jako pochodzący rzekomo z Jamajki. Błąd ten skorygował w 1902 roku Oldfield Thomas. Ustalił on właściwe miejsce pochodzenia – Surinam – i nadał obowiązującą dziś nazwę Potos flavus.

Rodzaj Potos został wprowadzony w 1795 roku przez Étienne’a Geoffroya Saint-Hilaire’a i Georges’a Cuviera. Jako typowy gatunek przyjęto Viverra caudivolvula opisany przez Schrebera w 1778 roku – dziś uznawany za synonim Potos flavus. W 1977 roku pojawiła się nawet propozycja wyodrębnienia kinkażu do osobnej rodziny Cercoleptidae. Klasyfikacja ta nie zyskała jednak akceptacji i została porzucona.

Podgatunki

Kinkażu cechuje się znaczną zmiennością genetyczną i geograficzną. W 2016 roku przeprowadzono badania filogenetyczne oparte na analizie mitochondrialnego genu cytochromu b. Objęły one osobniki z niemal całego zasięgu występowania gatunku. W ich wyniku wyodrębniono aż 27 haplotypów. Tworzą one pięć wyraźnych kladów odpowiadających konkretnym regionom: Kostaryce (klad 1), północnej Brazylii i Gujanom (klad 2), północnemu Peru (klad 3), Ekwadorowi i Panamie (klad 4) oraz obszarowi międzyrzeczy między rzeką Branco i Rio Negro, nizinnej Amazonii (Boliwia, zachodnia Brazylia i Peru) oraz atlantyckiemu lasowi deszczowemu (klad 5). Na podstawie tych różnic badacze zasugerowali, że niektóre podgatunki chwytacza mogą w rzeczywistości stanowić odrębne gatunki.

Dotychczas opisano osiem podgatunków kinkażu żółtego, z przypisanymi miejscami typowymi:

  • P. f. chapadensis (J. A. Allen, 1904): Chapada w Mato Grosso (Brazylia)
  • P. f. chiriquensis (J. A. Allen, 1904): Boquerón, prowincja Chiriquí (Panama)
  • P. f. flavus (Schreber, 1774): Surinam; synonimy to m.in. Cercoleptes brachyotos, Mustela potto i Viverra caudivolvula
  • P. f. megalotus (Martin, 1836): Santa Marta (Kolumbia)
  • P. f. meridensis (Thomas, 1902): Mérida (Wenezuela)
  • P. f. modestus (Thomas, 1902): Montes Balzar, prowincja Guayas (Ekwador)
  • P. f. nocturnus (Wied, 1826): São Miguel dos Campos, Alagoas (Brazylia)
  • P. f. prehensilis (Kerr, 1792): Veracruz (Meksyk)

Choć klasyfikacja podgatunkowa nadal obowiązuje, nowe dane genetyczne sugerują konieczność rewizji systematyki Potos flavus, z możliwym podziałem na kilka odrębnych gatunków.

Kinkażu żółty – opis

Kinkażu żółty to niewielki ssak o zaokrąglonej głowie, dużych oczach i krótkim, ostro zakończonym pysku. Jego charakterystyczną cechą jest długi, chwytny ogon, którym potrafi się sprawnie posługiwać podczas poruszania się po drzewach. Długość ciała wraz z ogonem wynosi od 82 do 133 cm. Sam ogon mierzy od 39 do 57 cm. Dorosłe osobniki ważą od 1,4 do 4,6 kg. Samice są zwykle mniejsze od samców. Uszy są krótkie i zaokrąglone. Mają od 3,6 do 5,4 cm długości. Oczy odbijają światło na zielono lub jaskrawożółto. Język jest długi, gruby i wysuwany. Pomaga to w zdobywaniu pokarmu. Pysk jest ciemnobrązowy lub czarny. Pazury są krótkie i ostre.

Ubarwienie chwytacza bywa zróżnicowane w zależności od regionu i pory roku. Górna część ciała i grzbiet ogona mogą przybierać barwy od oliwkowozłotej, przez brunatnobrązową, po żółtawą ochrową. Spód ciała i dolna strona ogona mają odcień żółtobrązowy, rdzawy lub żółtawy. U niektórych osobników występuje ciemniejszy pas wzdłuż kręgosłupa. Ogólnie kolor futra wydaje się jaśniejszy w populacjach północnych.

Sierść jest krótka, gęsta i wełnista. Włosy występują w dwóch typach: jaśniejsze, żółtawe oraz ciemniejsze z brązowymi końcówkami. Te drugie odbijają światło słabiej. Może to powodować złudzenie cętkowania lub występowania ciemnych linii na futrze. Cały ogon jest pokryty gęstym futrem.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:


Źródło

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Kinkajou [dostęp: 09.04.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Robrrb at English Wikipedia. CC BY-SA 3.0.

Jeśli podzielasz naszą misję i chciałbyś wesprzeć nasze działania, możesz to zrobić:

Z góry dziękujemy za okazaną nam pomoc!

Zobacz również

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Popularne artykuły