Kazarka rdzawa, kazarka (Tadorna ferruginea) to charakterystyczny przedstawiciel rodziny kaczkowatych. Osiąga długość ciała od 58 do 70 centymetrów. Rozpiętość skrzydeł dochodzi do 135 centymetrów. Jej upierzenie przykuwa uwagę – pomarańczowo-brązowe ciało kontrastuje z jaśniejszą głową, czarnym ogonem i czarnymi lotkami skrzydeł. Wyraźnie odcinają się one od białych pokryw skrzydłowych. Kaczka ta wydaje donośne, trąbiące odgłosy, które łatwo ją zdradzają.
Ptak występuje głównie w śródlądowych zbiornikach wodnych – jeziorach, rzekach i rezerwuarach. To gatunek wędrowny. Zimuje na subkontynencie indyjskim. Zamieszkuje tereny Azji Środkowej oraz południowo-wschodniej Europy. Niewielkie populacje osiadłe występują także w Afryce Północnej. Partnerzy tworzą trwałe pary. Gniazda budowane są z dala od wody – w szczelinach skalnych, dziuplach drzew czy podobnych zacisznych miejscach. Samica składa zwykle około ośmiu jaj. Samodzielnie wysiaduje je przez cztery tygodnie. Po wykluciu się piskląt oboje rodzice wspólnie opiekują się młodymi, które uzyskują samodzielność po dwóch miesiącach.
Podczas gdy w Azji Środkowej i Wschodniej liczebność populacji kazarki rdzawej jest stabilna lub wzrasta, w Europie notuje się jej systematyczny spadek. Mimo to, z uwagi na szeroki zasięg i dużą liczebność całkowitą, Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody klasyfikuje gatunek jako najmniejszej troski.
Taksonomia
Kazarka rdzawa należy do rodzaju Tadorna w obrębie rodziny kaczkowatych (Anatidae), skupiającego tzw. kazarki. Po raz pierwszy została opisana w 1764 roku przez niemieckiego zoologa i botanika Petera Simona Pallasa. Nadał on jej nazwę Anas ferruginea. Dopiero później przypisano ją do rodzaju Tadorna, obejmującego również inne gatunki kazarek. Część badaczy zalicza kazarkę rdzawą do osobnego rodzaju Casarca, razem z kazarką szarogłową (T. cana), kazarką obrożną (T. tadornoides) oraz kazarką rajską (T. variegata). Analizy filogenetyczne wskazują, że najbliższym krewnym tego gatunku jest kazarka południowoafrykańska.
W niewoli kazarka rdzawa krzyżowała się z innymi gatunkami rodzaju Tadorna, a także z przedstawicielami kaczek właściwych z rodzaju Anas oraz z kazarką egipską (Alopochen aegyptiaca). Gatunek nie posiada wyróżnionych podgatunków.
Nazwa rodzajowa Tadorna pochodzi z języka francuskiego. Tadorne oznacza właśnie kazarkę zwyczajną. Słowo to może wywodzić się z celtyckiego określenia na pstrego ptaka wodnego. Angielska nazwa „shelduck” pojawiła się już około 1700 roku. Z kolei łacińska nazwa gatunkowa ferruginea oznacza „rdzawy”. Odnosi się do intensywnego koloru upierzenia ptaka.
Opis kazarki rdzawej
Kazarka rdzawa osiąga długość od 58 do 70 centymetrów. Rozpiętość skrzydeł wynosi od 110 do 135 centymetrów. Samiec wyróżnia się pomarańczowo-brązowym upierzeniem tułowia i jaśniejszą głową oraz szyją – w odcieniu jasnopomarańczowym. Głowa i szyja są oddzielone od reszty ciała wąskim czarnym kołnierzem. Kuper, pokrywy ogonowe i lotki są czarne. Na wewnętrznych powierzchniach skrzydeł widoczne są połyskujące na zielono lusterka. Pokrywy skrzydłowe – zarówno górne, jak i dolne – są białe. Szczególnie rzuca się to w oczy podczas lotu, a pozostaje niemal niewidoczne, gdy ptak odpoczywa. Dziób jest czarny, a nogi ciemnoszare.
Samica jest podobna. Wyróżnia się jednak wyraźnie bledszą, niemal białawą głową i szyją oraz brakiem czarnego kołnierza. U obydwu płci barwy są zmienne. Z czasem bledną w wyniku zużycia piór. Po zakończeniu sezonu lęgowego ptaki pierzą się. Samiec traci wtedy kołnierz, który jednak częściowo odrasta podczas kolejnego pierzenia przypadającego między grudniem a kwietniem. Młode przypominają samicę. Mają jednak ciemniejsze brązowe upierzenie.
Głos kazarki rdzawej to seria donośnych, nosowych, trąbiących dźwięków. Można rozróżnić odgłosy samca i samicy. Ptaki wydają dźwięki zarówno z ziemi, jak i w locie. Ich brzmienie różni się w zależności od sytuacji, w jakiej są wydawana.
Zasięg występowania
Kazarka rdzawa występuje nielicznie jako gatunek osiadły w Afryce Północno-Zachodniej i Etiopii. Jej główne obszary lęgowe rozciągają się od południowo-wschodniej Europy przez całą Palearktykę aż po jezioro Bajkał, Mongolię i zachodnie Chiny. Populacje wschodnie są w większości wędrowne. Zimują na subkontynencie indyjskim. Pojawiają się tam w październiku i odlatują w kwietniu. Gatunek zasiedla przede wszystkim rozległe mokradła, brzegi rzek z piaszczystymi i żwirowymi łachami, a także jeziora i zbiorniki retencyjne. W regionie Dżammu i Kaszmiru gniazduje na wysoko położonych jeziorach i bagnach. Po sezonie lęgowym wybiera tereny nizinne – powolne rzeki, stawy, rozlewiska, tereny podmokłe i słonawe laguny.
W 1994 roku kazarka rdzawa po raz pierwszy zagnieździła się na wyspie Fuerteventura na Kanarach. Do 2008 roku populacja wzrosła tam do niemal pięćdziesięciu par. Chociaż w Europie Południowo-Wschodniej i południowej Hiszpanii staje się coraz rzadsza, w większości zasięgu azjatyckiego pozostaje gatunkiem pospolitym. To prawdopodobnie właśnie z tych wschodnich populacji pochodzą osobniki zalatujące na Islandię, do Wielkiej Brytanii czy Irlandii. Ponieważ europejskie populacje kurczą się, wiele współczesnych obserwacji w Europie Zachodniej dotyczy ptaków zbiegłych z hodowli lub zdziczałych. Kazarka rdzawa bywa obserwowana także w Ameryce Północnej. Brakuje jednak dowodów na naturalne zalatywanie.
W Europie populacje zdziczałe z sukcesem się rozmnażają – m.in. w Szwajcarii, gdzie uznaje się ten gatunek za inwazyjny, zagrażający rodzimym ptakom wodnym. Mimo prób ograniczenia liczebności, między 2006 a 2016 rokiem populacja w Szwajcarii wzrosła z 211 do 1250 osobników.
Stabilna kolonia istnieje również w Moskwie. Ptaki zasiedlają tam stawy miejskich parków, współwystępując z krzyżówkami. Uważa się, że wywodzą się one od osobników zbiegłych z moskiewskiego ZOO. Populacja mogła się ustabilizować po 1948 roku, kiedy zaprzestano przycinania skrzydeł. W przeciwieństwie do dzikich populacji moskiewskie są osiadłe. Zimują w niezamarzających zbiornikach wodnych w mieście.
Kazarka rdzawa preferuje otwarte środowiska śródlądowych zbiorników wodnych – jezior, rzek i rezerwuarów. Rzadko występuje w terenach leśnych. Bywa spotykana również w lagunach o wodach słonawych. W Azji Środkowej, obok gęsi tybetańskiej (Anser indicus), należy do nielicznych ptaków wodnych zasiedlających jeziora położone na wysokości nawet 5000 metrów n.p.m.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Kątnik większy – kątnik domowy większy
- Kardynał szkarłatny
- Ile pająk ma nóg? Zwierzęta, które kryją wiele tajemnic
- Monoteizm abrahamowy – ewenement w historii religii
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Mallard [dostęp: 07.04.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Chuck Homler d/b/a FocusOnwWildlife. CC BY-SA 4.0.
