Diugoń przybrzeżny występujący także pod nazwami diugoń, dugoń i piersiopławka (Dugong dugon) to morski ssak należący do rzędu brzegowców, w skład którego wchodzą także trzy gatunki manata. Jest jedynym współczesnym przedstawicielem rodziny diugoniowatych (Dugongidae), która niegdyś była znacznie bardziej zróżnicowana. Jego najbliższy krewny, krowa morska (Hydrodamalis gigas), został wytępiony przez człowieka w XVIII wieku.
Zasięg występowania piersiopławka obejmuje wody aż 40 krajów Indo-Zachodniego Pacyfiku. Zwierzę to uzależnione jest od podwodnych łąk trawy morskiej, które stanowią podstawę jego diety. Z tego powodu dugony zasiedlają przede wszystkim przybrzeżne obszary. Największe populacje tych zwierząt występują w płytkich, osłoniętych wodach, takich jak zatoki, kanały namorzynowe czy akweny wokół dużych wysp. Najwięcej przedstawicieli tego gatunku żyje obecnie w północnych wodach Australii – od Shark Bay po Moreton Bay.
Podobnie jak inne brzegowce, także i dugoń ma opływowy kształt ciała. Ponadto zwierzę to pozbawione jest płetwy grzbietowej i tylnych kończyn. Jego przednie kończyny mają kształt płetw, a ogon przypomina ten u delfinów. Od manatów różni się bardziej wysuniętym do dołu pyskiem, przystosowanym do żerowania na roślinach dennych oraz prostymi, kołkowatymi zębami trzonowymi.
Piersiopławka od tysięcy lat była obiektem polowań, głównie dla mięsa i tłuszczu. Do dziś połowy tego zwierzęcia mają duże znaczenie kulturowe w północnej Australii i na wyspach Pacyfiku. Współczesne populacje dugonów są mocno rozdrobnione, a wiele z nich znajduje się na granicy wyginięcia. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje te zwierzęta jako gatunek narażony na wyginięcie. Handel produktami pochodzącymi z tego ssaka jest zakazany lub ograniczony w ramach konwencji CITES. Mimo ochrony prawnej główne zagrożenia – w tym przypadkowe połowy, degradacja siedlisk i kłusownictwo – wciąż wpływają na spadek liczebności. Przy długim życiu, sięgającym nawet 70 lat i niskim tempie rozrodu, piersiopławki są szczególnie podatne na wyginięcie.
Taksonomia
Nazwa „dugon” pochodzi od języków wizajskich, prawdopodobnie cebuańskiego, w którym funkcjonuje termin dugung. Została ona spopularyzowana w 1765 roku przez francuskiego przyrodnika Georges’a-Louisa Leclerca, hrabiego de Buffon. Użył on jej w swoim dziele Histoire Naturelle. Inspiracją były opisy zwierzęcia z wyspy Leyte na Filipinach. Etymologiczne korzenie sięgają pramalajopolinezyjskiego słowa duyuŋ. Często błędnie przypisuje się tej nazwie pochodzenie z malajskiego duyung, które oznacza „syrenę”. Nie jest to jednak prawda.
Dugoń nazywany jest również „morską krową”, „morskim świniakiem” czy „morskim wielbłądem”. W regionie Mitchell Plateau w Kimberley, w północno-zachodniej Australii, Wunambalowie określają go mianem balguja.
Dugong dugon jest jedynym współczesnym przedstawicielem rodziny diugoniowatych (Dugongidae). Jednym z czterech żyjących gatunków rzędu brzegowców. Po raz pierwszy sklasyfikował go Müller w 1776 roku jako Trichechus dugon. Przypisał go do rodzaju manata, wcześniej opisanego przez Linneusza. Później Lacépède wyznaczył go jako typowy gatunek rodzaju Dugong, a Gray ulokował w odrębnej rodzinie.
Badania genetyczne na mitochondrialnym DNA wskazują, że populacje dugonów w Azji Południowo-Wschodniej są genetycznie odrębne od pozostałych. W Australii występują dwie linie macierzyste: jedna obejmuje także populacje z Afryki i Arabii, a druga ogranicza się do wód między Moreton Bay a Terytorium Północnym. Obszar Timoru stanowi punkt ograniczonego wymieszania genów między populacjami Azji i Australii. Dane genetyczne nie pozwalają jeszcze na wyznaczenie jasnych granic między poszczególnymi grupami.
Morfologia
Dugoń wyróżnia się dużym, cylindrycznym ciałem, zwężającym się na obu końcach. Skóra noworodków jest grubo pokryta jasnokremowym naskórkiem, który z wiekiem ciemnieje, przyjmując odcienie brązu lub ciemnej szarości. Kolor skóry może ulegać zmianie pod wpływem porastających ją alg. Na ciele piersiopławka znajdują się niewiele, krótkie i sensoryczne włoski. Wspomagane przez dużą, ruchomą górną wargę w kształcie podkowy ułatwiają zwierzęciu poszukiwanie pożywienia.
Płetwy ogonowe dugona przypominają te spotykane u delfinów. Ich falujące ruchy pozwalają zwierzęciu poruszać się do przodu. Przednie kończyny przybierają formę wioseł, które pomagają skręcać i hamować. Płetwy stanowią zaledwie 15% długości ciała tego ssaka. Oczy są małe, a wzrok słaby. Piersiopławek wyróżnia się jednak doskonałym słuchem w wąskim zakresie częstotliwości. Uszy, które pozbawione są małżowin, znajdują się po bokach głowy. Nozdrza umieszczone na szczycie głowy zamykane są specjalnymi zastawkami.
Mózg dugona waży maksymalnie 300 gramów. Stanowi to około 0,1% masy ciała. Płuca są niezwykle wydłużone. Długością niemal dorównują nerkom, które przystosowane zostały do życia w słonowodnym środowisku. Różnice anatomiczne między płciami są minimalne. U samców zęby sieczne (kły) wyrastają podczas dojrzewania, a u samic mogą pojawiać się dopiero w późniejszym wieku.
Unikatowa budowa czaszki, z mocno zakrzywioną ku dołowi częścią przedszczękową, wyróżnia dugona od manatów. Poza tym w przeciwieństwie do nich piersiopławki nie regenerują zębów trzonowych. Ich uzębienie składa się z 2 siekaczy, 3 przedtrzonowców i 3 trzonowców w górnej szczęce oraz 3 siekaczy, 1 kła, 3 przedtrzonowców i 3 trzonowców w dolnej szczęce. Charakterystyczne masywne kości, pozbawione szpiku, pełnią funkcję balastu, pomagając zwierzęciu utrzymać się pod powierzchnią wody.
Długość dorosłego dugona rzadko przekracza 3 metry. Jego waga oscyluje między 250 a 900 kilogramami. Największy zarejestrowany osobnik mierzył 4,06 metra i ważył 1 016 kilogramów. Został znaleziony u wybrzeży Saurashtra w Indiach. Samice zazwyczaj osiągają większe rozmiary niż samce.
Zasięg występowania
Dugony zamieszkują ciepłe, przybrzeżne wody od zachodniego Oceanu Spokojnego po wschodnie wybrzeże Afryki. Ich zasięg obejmuje około 140 tysięcy kilometrów linii brzegowej, między 26° a 27° szerokości geograficznej na północ i południe od równika.
Obecnie piersiopławki występują w wodach 37 krajów i terytoriów. Ich liczebność jest co prawda trudna do oceny ze względu na brak dokładnych badań, ale naukowcy szacują, że globalna populacja maleje. W ciągu ostatnich 90 lat spadła o 20%. Dugony zniknęły z wód Hongkongu, Mauritiusa i Tajwanu, a także z części Kambodży, Japonii, Filipin i Wietnamu.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Barczatka dębówka – kosmatka dębówka
- Androctonus bicolor
- Sen króla Nabuchodonozora, czyli jak historia potwierdza Pismo Święte
- Czy UFO naprawdę istnieje? – cz. 1: Przegląd przypadków
- Czy UFO naprawdę istnieje? – część 2: Siły stojące za zjawiskiem
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Dugong [dostęp: 6.12.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Sebastian Gerhard. Licencja: GFDL.
