Gągoł krzykliwy (Bucephala clangula) to średniej wielkości kaczka morska z rodzaju Bucephala. Najbliższym jej krewnym jest bardzo podobna głowienka. Nazwa rodzajowa pochodzi z greki klasycznej – „boukephalos” oznacza „byczogłowy”. Odnosi się do charakterystycznego, zaokrąglonego kształtu głowy. Z kolei nazwa gatunkowa wywodzi się z łacińskiego „clangere”. Oznacza ono „wydawać donośny dźwięk”.
Gągoł krzykliwy wyróżnia się agresywnym i terytorialnym zachowaniem. Samce w okresie godowym prezentują skomplikowane, efektowne tańce godowe.
Taksonomia
Gągoł została formalnie opisana w 1758 roku przez szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza w dziesiątej edycji jego dzieła Systema Naturae pod nazwą binominalną Anas clangula. Linneusz początkowo wskazał Europę jako miejsce występowania gatunku. W 1761 roku zawęził jednak tę lokalizację do Szwecji. Obecnie kaczka ta jest jednym z trzech gatunków zaliczanych do rodzaju Bucephala, który został wprowadzony w 1858 roku przez amerykańskiego przyrodnika Spencera Bairda. Nazwa rodzajowa pochodzi z greki klasycznej.„Boukephalos” oznacza „byczogłowy” lub „dużogłowy”. Z kolei epitet gatunkowy „clangula” wywodzi się z łacińskiego „clangere”. Oznacza „wydawać donośny dźwięk”.
Rozróżnia się dwa podgatunki gągola krzykliwego:
- B. c. clangula (Linnaeus, 1758), który zamieszkuje subarktyczne tereny od Szkocji i Skandynawii po Sachalin i Półwysep Kamczacki w południowej Rosji. Spotkać go można także w północnym Kazachstanie, północnej Mongolii i północno-wschodnich Chinach (prowincja Heilongjiang).
- B. c. americana (Bonaparte, 1838), który występuje w subarktycznych rejonach od zachodniej Alaski po Labrador i Nowy Brunszwik, a na południu przez północne Stany Zjednoczone.
Opis
Dorosłe samce gągola osiągają długość ciała od 45 do 51 cm. Ważą około 1000 g. Samice natomiast mierzą od 40 do 50 cm. Ich masa ciała wynosi około 800 g. Rozpiętość wynosi od 77 do 83 cm. Cechą wyróżniającą te ptaki są charakterystyczne złocistożółte oczy.
Samce mają ciemne głowy z zielonkawym połyskiem i białą, okrągłą plamą pod okiem. Ich grzbiet jest ciemny, a szyja i brzuch białe. Samice różnią się wyglądem od samców. Mają głowy w kolorze brązowym, podczas gdy reszta ciała jest szara. Nogi i stopy u obu płci są w intensywnym, pomarańczowo-żółtym odcieniu.
Zasięg występowania
Gągole krzykliwe gniazdują na terenach tajgi. Zamieszkują jeziora i rzeki borealnych lasów Kanady, północnych Stanów Zjednoczonych, Szkocji, Skandynawii, państw bałtyckich oraz północnej Rosji. Są ptakami wędrownymi. Zimę spędzają głównie w chronionych wodach przybrzeżnych lub na otwartych wodach śródlądowych w regionach o łagodniejszym klimacie.
Naturalnie gniazdują w dziuplach dużych drzew, do których powracają rokrocznie. Bez problemu akceptują jednak również budki lęgowe, które z powodzeniem mogą być wykorzystywane jako miejsca rozrodu.
Zachowanie
Rozmnażanie
Gągole na miejsca gniazdowania wybierają naturalne dziuple drzew, które powstają w wyniku złamania gałęzi lub działalności dużych dzięciołów. Jaja mają średnią szerokość od 42,6 do 44,0 mm, długość od 58,1 do 60,6 mm i wagę od 61,2 do 66,6 g. Okres inkubacji wynosi od 28 do 32 dni. Wysiadywaniem jaj zajmuje się wyłącznie samica. Samiec opuszcza ją już po 1–2 tygodniach od rozpoczęcia inkubacji.
Pisklęta pozostają w gnieździe przez 24–36 godzin po wykluciu. Pasożytnictwo lęgowe jest powszechne wśród gągoli, a sporadycznie zdarza się również u innych gatunków kaczek. Młode często mieszają się z potomstwem innych samic. Zdarza się, że są zabijane w rywalizacji przez inne samice. Pisklęta zdolność do lotu osiągają po 55–65 dniach życia.
Dieta
Gągole krzykliwe to kaczki nurkujące. Pokarm zdobywają pod wodą. Ich dieta składa się w około 32% ze skorupiaków, 28% z wodnych owadów i 10% z mięczaków. W okresie lęgowym dominującym pokarmem są owady, a w trakcie migracji i zimowania przeważają skorupiaki. W zależności od lokalnych warunków do diety mogą zostać włączone rybie jaja oraz rośliny wodne.
Drapieżniki
Gągole często stają się ofiarami drapieżników. Dorosłe osobniki padają łupem jastrzębi, sów i orłów. Samice z pisklętami często narażone są na ataki niedźwiedzi (Ursus spp.), łasic (Mustela spp.), norek amerykańskich (Mustela vison) oraz szopów praczy (Procyon lotor). Zdarza się również, że na młode polują dzięcioły północne (Colaptes auratus) czy sosnowiórki czerwone (Tamiasciurus hudsonicus).
Ochrona
Gągola krzykliwa jest jednym z gatunków objętych Porozumieniem o ochronie wędrownych ptaków wodnych Afryki i Eurazji (AEWA). W latach 70. XX wieku na terenie Ameryki Północnej myśliwi zabijali rocznie około 188 300 osobników tego gatunku. Stanowiło to niecałe 4% wszystkich kaczek odstrzelonych w Kanadzie i mniej niż 1% w Stanach Zjednoczonych. Siedliska lęgowe i zimowiska gągoli uległy degradacji wskutek wylesiania i zanieczyszczenia środowiska. Co ciekawe, w Ameryce Północnej obserwuje się, że kwaśnienie jezior przynosi temu gatunkowi krótkoterminowe korzyści, prawdopodobnie wpływając na dostępność pokarmu.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Żółw wężoszyi – żółw długoszyjny – chelodyna australijska
- Barczatka dębówka – kosmatka dębówka
- Homo erectus – małpolud czy człowiek?
- Co jest większe – Bóg czy wszechświat?
- Pokłady węgla w głębinach morskich potwierdzeniem potopu
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Common_goldeneye [dostęp: 6.12.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: https://www.flickr.com/photos/sbern/. Licencja: CC BY 2.0.
