Barczatka dębówka zwana także kosmatką dębówką (Lasiocampa quercus) to pospolity motyl z rodziny barczatkowatych. Występuje w Europie, w tym w Wielkiej Brytanii i Irlandii. Gąsienice tego gatunku żerują na różnych roślinach, głównie na wrzosie i borówce czarnej. W chłodniejszych rejonach rozwój owada może trwać nawet dwa lata. Nazwa gatunkowa quercus nawiązuje do podobieństwa kokonu do żołędzia.
Siedlisko
Barczatkę dębówkę spotkać można w różnorodnych siedliskach. Występuje zarówno w zaroślach, jak i wrzosowiskach, torfowiskach, murawach kserotermicznych, żywopłotach czy też klifach nadmorskich. Tak szeroki zakres odzwierciedla zróżnicowane preferencje pokarmowe gąsienic, które potrafią żerować na wielu gatunkach roślin.
Cykl życia
Dorosłe osobniki
Rozpiętość skrzydeł barczatki dębówki wynosi około 45 mm u samców i 75 mm u samic. Samice są większe i jaśniejsze od swoich partnerów. Jest to największy dzienny motyl występujący w Wielkiej Brytanii. Dorosłe osobniki pojawiają się od maja do września. Ich aktywność lotna trwa około dwóch miesięcy, w zależności od szerokości geograficznej. W północnych regionach Europy rozwój tego owada może wydłużyć się do dwóch lat. Larwy zimują w pierwszym roku, a poczwarki w drugim. Na tych terenach kosmatka dębówka bywa nazywana barczatką północną, uznawaną za podgatunek (Lasiocampa quercus callunae). Barczatka północna jest zwykle większa od barczatki dębówki, choć ich zasięgi nie są wyraźnie oddzielone. Oba podgatunki różnią się również morfologią i preferencjami pokarmowymi. Samce są aktywne głównie w ciągu dnia, podczas gdy samice latają o zmierzchu. Nieparowane samice mogą przyciągać dużą liczbę samców. Jaja składane są luźno w podszycie roślinności.
Larwy
Gąsienice barczatki dębówki żerują na wielu gatunkach roślin rosnących nisko nad ziemią. W ich diecie znajdują się m.in. tarnina, głóg, kalina, dereń, bluszcz, wrzosiec, borówka czarna, janowiec, modrzew, brzoza, wierzba, leszczyna, rokitnik oraz różne gatunki jeżyn. Co ciekawe, barczatka dębówka nie żywi się dębem, mimo że jej nazwa może na to wskazywać. Entomolog Brues w 1924 roku zauważył, że w niektórych przypadkach gąsienice tego gatunku, uznawane za szkodniki lasów dębowych, mogą przystosować się do żerowania na innych niż dęby drzewach – w razie braku dostępu do podstawowego pokarmu.
Gąsienice kosmatki dębówki mogą zostać zainfekowane wirusem z rodziny bakulowirusów. Zmienia on ich zachowanie. Zakażone owady opuszczają niską roślinność, która zapewnia im ochronę. Wspinają się na wyższe partie, co naraża je na ataki ze strony drapieżników i ułatwia dalsze rozprzestrzenianie infekcji.
Choć włoski gąsienic niektórych gatunków motyli, takich jak np. kuprówka rudnica (Thaumetopoea processionea), mogą wywoływać podrażnienia skóry, nie ma dowodów na to, by barczatka dębówka należała do tej grupy.
Poczwarka
Gąsienica barczatki dębówki przepoczwarcza się na ziemi, wewnątrz jedwabistego kokonu. Zewnętrzna warstwa kokonu jest twarda, żółtawa i przypomina żołędzia, co tłumaczy nazwę owada. Słowo „eggar” pochodzi z przestarzałego określenia odnoszącego się do kształtu kokonu.
Taksonomia
Barczatka dębówka została po raz pierwszy opisana w 1758 roku przez Karola Linneusza w dziesiątym wydaniu Systema Naturae pod nazwą Phalaena quercus. W 1802 roku Franz de Paul von Schrank nadał jej status gatunku typowego dla nowo utworzonego rodzaju Lasiocampa.
Morfologia
Barczatka dębówka to motyl o rozpiętości skrzydeł wynoszącej od 55 do 70 mm u samców i od 68 do 99 mm u samic. Charakteryzuje się specyficznym użyłkowaniem skrzydeł. Na przednich skrzydłach pierwsza żyłka radialna (R1) sięga wierzchołka, druga (R2) dochodzi do krawędzi zewnętrznej, a wspólny odcinek tych żyłek (R1+2) jest krótki. Żyłki czwarta radialna (R4), piąta radialna (R5) oraz pierwsza medialna (M1) są wolne na całej długości i odchodzą od komórki środkowej. Tylne skrzydła wyróżniają się dużą komórką nasadową, odseparowanymi żyłkami medialnymi (M2 i M3) oraz żyłką poprzeczną łączącą żyłkę radialną ze wspólnym odcinkiem żyłki subkostalnej i pierwszej odnogi radialnej (Sc+R1).
Ubarwienie skrzydeł różni się w zależności od płci. Skrzydła samców są brunatne lub ciemnobrunatne, ozdobione żółtą przepaską. U samic natomiast przeważają odcienie ochrowożółte lub żółtobrunatne, z jasnożółtą przepaską. W obu przypadkach na żyłce poprzecznej przedniego skrzydła znajduje się biała plamka otoczona ciemną obwódką. Tylne odnóża wyróżniają się stosunkowo długimi ostrogami na goleniach.
Gąsienica barczatki dębówki jest gęsto owłosiona, z wyjątkiem miejsc łączenia segmentów. Jej szarożółte ciało zdobią podłużne białe paski biegnące wzdłuż boków. Na segmentach widoczne są czarne, poprzeczne paski, z charakterystycznymi dwiema białymi kropkami na każdym z nich.
Zasięg występowania
Barczatka dębówka zasiedla różnorodne środowiska. Spotkać ją można w lasach liściastych, mieszanych, świeżych borach sosnowych, zaroślach, wrzosowiskach oraz torfowiskach. Gąsienice są polifagicznymi foliofagami. Oznacza to, że żerują na szerokiej gamie roślin. W ich diecie znajdują się m.in. bagno zwyczajne, borówki (bagienna, brusznica, czarna), brzozy (brodawkowata, omszona, karłowata), dęby, jabłoń, jarząb, jeżyna, koniczyny, lilaki, malina, modrzew syberyjski, modrzewnica, olsza szara, porzeczki (czarna, zwyczajna), tawuły, topola osika, wiciokrzew pospolity, wierzby (w tym lapońska) oraz wrzos zwyczajny. Dorosłe motyle nie pobierają pokarmu.
Okres aktywności dorosłych osobników przypada na koniec czerwca, lipiec i pierwszą połowę sierpnia. Samce prowadzą dzienny tryb życia, szczególnie w słoneczne dni. Samice składają jaja nocą, rozrzucając je w locie na glebę. Gąsienice żerują od września do maja. Po osiągnięciu pełnego rozwoju budują kokony na ziemi, gdzie w maju lub czerwcu dochodzi do przepoczwarczenia.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Wargacz garbogłowy – napoleon – chelin napoleoński
- Urson amerykański
- Co naprawdę wykazał eksperyment Millera-Ureya?
- Kto stworzył Boga?
- Zwoje z Qumran – najważniejsze odkrycie archeologii biblijnej
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Lasiocampa_quercus [dostęp: 5.12.2024]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: © entomart. Licencja: Attribution.
