Niedźwiedź malajski (Helarctos malayanus), inaczej nazywany biruangiem malajskim, należy do rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae) i zamieszkuje tropikalne lasy południowo-wschodniej Azji. Jako jedyny przedstawiciel rodzaju Helarctos, jest najmniejszym spośród niedźwiedzi – mierzy około 70 cm w kłębie i waży od 25 do 65 kg. To nadrzewny gatunek niedźwiedzia – świetnie radzi sobie z wspinaczką i często spędza czas na gałęziach, odpoczywając tam lub śpiąc na wysokości 2–7 metrów.
Nie hibernuje, co prawdopodobnie wynika ze stałego dostępu do jedzenia.
Występowanie
Niedźwiedź malajski występuje od północno-wschodnich Indii przez Bangladesz, Kambodżę, Mjanmę, Laos, Tajlandię, Wietnam, aż po Brunei, Indonezję i Malezję. Zagrożeniem dla niego są wycinka lasów, nielegalne polowania na mięso i niektóre części ciała, a także grożą mu konflikty z ludźmi na terenach rolniczych.
Od lat 90. XX wieku jego populacja zmalała o około 35%, a IUCN klasyfikuje go jako gatunek narażony na wyginięcie.
Etymologia
Nazwa Helarctos wywodzi się z greki: hēlios (słońce) i arctos (niedźwiedź). Lokalnie nazywany jest „niedźwiedziem miodowym” (beruang madu), co odzwierciedla jego upodobanie do miodu.
Taksonomia
Opisany w 1821 roku przez Stamforda Rafflesa jako Ursus malayanus, w 1825 roku zyskał odrębny rodzaj Helarctos dzięki Thomasowi Horsfieldowi.
Podgatunki i zasięg
Wyróżnia się dwa podgatunki:
- Kontynentalny (H. m. malayanus) – spotykany w Azji kontynentalnej i na Sumatrze.
- Borneański (H. m. euryspilus) – żyje tylko na Borneo, ma mniejszą czaszkę.
Niektórzy badacze kwestionują podział na podgatunki z powodu niewielkich różnic genetycznych.
Biruang malajski – charakterystyka
Długość ciała niedźwiedzia malajskiego wynosi od 100 do 140 cm. Futro jego jest krótkie, gładkie i najczęściej czarne, z plamą na piersi w kształcie półksiężyca. Ma krępą sylwetkę, szerokie łapy z mocno zakrzywionymi pazurami, małe, okrągłe uszy i krótki pysk. Jego futro, zwykle czarne jak smoła, bywa czasem szarawe lub czerwonawe, a na piersi widnieje charakterystyczna plama w odcieniach pomarańczu lub kremu, od której wzięła się jego nazwa. Łapy biruanga malajskiego skierowane są do środka, a spłaszczona klatka piersiowa i mocne przednie kończyny z dużymi pazurami – świadczą o przystosowaniu do wspinania się po drzewach.
Długie, zakrzywione pazury pomagają we wspinaczce, a wysuwany język ułatwia zdobywanie miodu i owadów. Zęby i siła szczęk są imponujące jak na jego wielkość.
Ekologia i zachowanie
Biruang malajski żyje samotnie, jest zwinny i większość czasu spędza na drzewach. Działa głównie w dzień, ale w pobliżu ludzi może być aktywny nocą. Wykazuje inteligencję, np. otwierając zamki pazurami. Naturalni wrogowie niedźwiedzia malajskiego to tygrysy, pantery, dhole i czasem pytony, atakujące młode.
Aktywny głównie za dnia, w sąsiedztwie ludzi może przestawiać się na tryb nocny. Żyje zazwyczaj samotnie, choć zdarza się spotkać matkę z młodym.
Dieta niedźwiedzia malajskiego
Biruang malajski jest wszystkożerny – je owoce, nasiona, owady i rzadziej małe kręgowce. W razie braku owoców skupia się na owadach. Jego dieta jest różnorodna: zjada mrówki, pszczoły, termity, miód, owoce, nasiona, a czasem poluje na ptaki czy jelenie. Pomaga w rozsiewaniu nasion, wspierając ekosystem.
Rozród
Rozmnaża się przez cały rok, osiągając dojrzałość płciową między 2. a 4. rokiem życia. Samica rodzi jedno lub dwoje młodych. Młode (jedno lub dwa) rodzą się ślepe i zależne od matki, z którą zostają przez trzy lata.
W niewoli mogą dożyć ponad 20 lat, a rekordzista miał 34 lata.
Zagrożenia i ochrona
Wylesianie, kłusownictwo i konflikty z rolnikami zmniejszyły populację biruanga malajskiego o 35% od lat 90. XX wieku. Niedźwiedź ten wykorzystywany jest w medycynie tradycyjnej i na farmach żółciowych. Biruang malajski chroniony jest przez CITES i uznany przez IUCN za narażony na wyginięcie.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Psychrolutes marcidus – blobfish
- Największe oczy na świecie mają aż 30 cm średnicy!
- Betelgeza, czyli kilka słów o jednej z najjaśniejszych gwiazd
- Kataklizm na Górze St. Helens świadczy o potopie
- Czy kosmici uratują ludzkość i Ziemię?
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Sun_bear [dostęp: 28.02.2025].
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Rushenb. Licencja: CC BY-SA 4.0.
