Stynka

Stynka (Osmerus eperlanus) o gatunek ryby z rodziny sielawowatych (Osmeridae).

Opis

Ciało stynki ma smukły kształt i jest lekko spłaszczone po bokach. Przeciętnie osiąga długość od 15 do 18 cm. Większe osobniki mogą dorastać nawet do 30 cm. Ciało jest lekko przezroczyste, grzbiet i boki przybierają barwę od szarozielonej do różowawej. Boki lśnią intensywnie srebrzystym połyskiem. Płetwa ogonowa posiada ciemne obrzeże. Ryba żyje do sześciu lat. Charakterystyczną cechą gatunku jest silny zapach. Przypomina świeże ogórki.

Środowisko i tryb życia stynki

Stynka to ryba morska. Występuje w przybrzeżnych wodach Europy. Spotkać ją można od Bałtyku aż po Zatokę Biskajską. Istnieje również jej słodkowodna forma, znana w Niemczech jako Binnenstint. Zasiedla większe jeziora Europy Północnej.

Podczas tarła stynki gromadzą się w wartkich nurtach. Unoszą się tuż nad dnem. Składają ikrę na piaszczystym podłożu. Rozród odbywa się od końca lutego do marca, pod warunkiem, że temperatura wody przekracza 9°C. Samica może złożyć nawet 40 tysięcy jaj. Po tarle często dochodzi do masowych śnięć dorosłych osobników. Ryba żywi się głównie drobnymi skorupiakami planktonowymi, bezkręgowcami dennymi, a nawet własnym potomstwem.

Występowanie

Stynka zasiedla przybrzeżne wody Europy. Spotkać ją można od północnych wybrzeży Hiszpanii, przez Morze Północne, Bałtyk, aż po rzekę Peczorę i Morze Białe. W Wielkiej Brytanii i Irlandii występuje w rzekach. W Norwegii, Danii, krajach bałtyckich i Rosji spotykane są zarówno populacje jeziorowe, jak i migrujące. Odbywają one wędrówki między jeziorami a rzekami. W Polsce stynkę można znaleźć m.in. w Zalewie Szczecińskim, Zatoce Gdańskiej, Zalewie Wiślanym oraz w głębokich jeziorach północnej części kraju.

Ryba zamieszkuje otwartą toń wodną. Jest szczególnie wrażliwa na eutrofizację oraz zanieczyszczenia wód. W ostatnich dekadach obserwuje się spadek jej liczebności.

Stynka – pokarm

Stynka to gatunek o bardzo szerokim spektrum pokarmowym. Potrafi dostosować się do sezonowych zmian dostępności pożywienia. U młodych osobników pierwszym i kluczowym pokarmem w norweskim jeziorze Mjøsa są okrzemki. Wrotki i larwy (naupliusy) widłonogów (Copepoda) pojawiają się w diecie rzadziej. Odmienne wyniki przyniosły badania prowadzone w Zbiorniku Rybińskim. Tam podstawowym pokarmem larw były właśnie naupliusy widłonogów oraz wrotki.

U starszych osobników głównym składnikiem diety staje się zooplankton, w tym przede wszystkim wioślarki, takie jak Chydorus sp., Bosmina coregoni, Daphnia sp., Bythotrephes longimanus i Leptodora kindtii. W niektórych zbiornikach istotną rolę odgrywają także widłonogi z grup Cyclopoida i Calanoida. W środowiskach słonawych dieta wzbogacana jest o skorupiaki z rzędów obunogów (Amphipoda) i kiełżycokształtnych (Mysidacea).

Wiosną, gdy zasobność w zooplankton spada, stynki zaczynają żywić się larwami ochotkowatych (Tendipedidae), które przemieszczają się z dna ku powierzchni. Od drugiego roku życia ryby stają się wyraźnie drapieżne. Często dochodzi do kanibalizmu. W żołądkach dużych osobników (18–20 cm) stwierdzano obecność młodych stynek o długości 5–10 cm oraz jazgarzy mierzących ok. 5 cm.

W norweskim jeziorze Tyrifjorden badania wykazały, że większość tarłowych osobników nie pobierała w tym czasie pokarmu. Aż 80% żołądków było pustych. Po tarle, szczególnie w kwietniu, stynki intensywnie żerują. W diecie pojawiają się m.in. larwy ryb z rodzaju Coregonus, jeśli akurat obecne są w toni wodnej.

Wzrost

Stynka należy do gatunków wolno rosnących i o krótkim cyklu życiowym. W jeziorze Roś młode osobniki osiągają w sierpniu pierwszego roku długość około 5 cm. We wrześniu mierzą przeciętnie 8 cm. W kolejnych latach tempo wzrostu wyraźnie spowalnia. Przeciętna długość dorosłych ryb to 9–10 cm. Osobniki o długości 15 cm należą do rzadkości.

Największe okazy notowano w Morzu Białym. Osiągały ponad 30 cm długości całkowitej. W Polsce największe stynki złowiono w Jeziorze Miedwie. Miały ponad 25 cm. Ważyły niemal 140 g. Okaz o długości 20 cm i masie 50 g odłowiono w 1998 roku w Jeziorze Jamno.

Populacje anadromiczne, bytujące w morzu i zalewach, zwykle charakteryzują się szybszym tempem wzrostu. Zarówno w wodach przybrzeżnych Bałtyku, jak i w Zalewie Szczecińskim czy Zatoce Pomorskiej, spotykać można jednak również populacje o wolniejszym wzroście – zbliżonym do tempa obserwowanego w jeziorach mazurskich i suwalskich.

Choć stynka może dożyć maksymalnie 8 lat, większość osobników kończy życie już w wieku 2–3 lat.

Znaczenie handlowe stynki

W okresie tarła stynkę łowi się wyjątkowo łatwo przy użyciu sieci. Poza sezonem, jesienią, ryby pojawiają się w portach nad Bałtykiem. Można je łowić za pomocą specjalnych zestawów haczyków zwanych Heringspaternoster.

W przeszłości stynka była poławiana masowo w rzekach, często nie sieciami, lecz zwykłymi koszami do prania. Do dziś świadectwem tego są nazwy takie jak hamburski Stintfang („połów stynki”) czy ulica Stintmarkt w Lüneburgu, przy której mieszczą się liczne puby i restauracje. W XX wieku ryba straciła na znaczeniu, ponieważ w zanieczyszczonych rzekach występowała rzadko i w niewielkich ilościach. Wraz z poprawą jakości wód wraca jednak do łask. Coraz częściej trafia w ręce lokalnych rybaków i sprzedawców. Największymi beneficjentami tego powrotu są restauracje, które serwują ją jako sezonowy przysmak. Nierzadko lokale gastronomiczne prowadzone są przez samych rybaków. 

Regionalne tradycje kulinarne

Mimo niewielkich rozmiarów, stynka cieszy się dużym uznaniem jako ryba konsumpcyjna. Zwykle usuwa się jedynie głowę. Ogon i ości pozostają, ponieważ są bardzo miękkie. Rybę tę je się zazwyczaj rękami. Najczęściej podaje się ją smażoną.

Na północy Niemiec rybę panieruje się w mące żytniej i smaży na maśle z dodatkiem boczku. Tradycyjnymi dodatkami są pieczone ziemniaki, sałatka ziemniaczana oraz mus jabłkowy.

W północnej Rosji, szczególnie w Petersburgu, stynka – znana tam jako koryuszka – uchodzi za lokalny przysmak. Jej charakterystyczny, „ogórkowy” zapach jest tak wyrazisty, że w czasie wiosennego sezonu (marzec–kwiecień) łatwo ją odnaleźć na ulicznych straganach. Według legendy, to właśnie obecność koryuszki miała wpłynąć na decyzję Piotra Wielkiego o założeniu miasta w tym miejscu.

Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:

• Strzebla potokowa
• Strzebla błotna – strzebla przekopowa
• Czy cywilizacja potrzebuje religii?
• Asuan i Elefantyna – odkrycia w Egipcie potwierdzają Biblię

Źródło: 

1. https://en.wikipedia.org/wiki/European_smelt [dostęp: 05.10.2025]

© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Ma.arzola. Licencja: CC BY-SA 4.0.