Sum europejski, sum pospolity, sum (Silurus glanis) to jeden z największych przedstawicieli sumowatych. Występuje naturalnie na rozległych obszarach Europy Środkowej, Południowej i Wschodniej. Pierwotny zasięg obejmuje dorzecza Morza Bałtyckiego, Czarnego i Kaspijskiego. Ze względu na imponującą wielkość i wartość jako ryba sportowa został introdukowany także w Europie Zachodniej. Obecnie występuje od Wielkiej Brytanii, przez Kazachstan i Chiny, aż po Grecję i Turcję.
Etymologia
Nazwa „wels” w języku angielskim pochodzi bezpośrednio z języka niemieckiego. W tym kraju jest to popularne określenie tego gatunku. Słowo to wywodzi się ze staroniemieckiego *wal, które z kolei ma korzenie w pragermańskim *hwalaz – tym samym źródle, z którego pochodzi angielskie „whale” (wieloryb). Jeszcze głębiej sięga do praindoeuropejskiego *(s)kʷálos, oznaczającego „suma” lub „rybę o wydłużonym ciele”. Etymologia ta podkreśla, jak głęboko zakorzenione są nazwy tego gatunku w europejskich językach i kulturze.
Opis suma europejskiego
Sum europejski to imponujący drapieżnik o charakterystycznym wyglądzie. Szeroki pysk uzbrojony jest w liczne drobne zęby oraz dwa długie wąsy na górnej szczęce i cztery krótsze na dolnej. Wzdłuż ciała biegnie długa płetwa odbytowa. Sięga aż do ogona. Płetwa grzbietowa jest niewielka i osadzona stosunkowo blisko głowy. Skóra jest silnie śluzowata. Ubarwienie zależy od środowiska. W przejrzystych wodach ryba przybiera niemal czarny kolor, a w mętnych odcienie zielonkawo-brązowe. Spód ciała zawsze pozostaje jasny – od żółtawego po biały. Czasem spotykane są również osobniki albinotyczne.
Sum pospolity poluje głównie nocą. Polega na wyostrzonym słuchu i węchu. Ma wrażliwy aparat Webera oraz liczne chemoreceptory. Posiada również błonę odblaskową w oczach (tapetum lucidum). Zwiększa ona widoczność w ciemności. Podczas ataku wykorzystuje ostre płetwy piersiowe. Wytwarza nimi wir wodny dezorientujący ofiarę – po czym zasysa ją i połyka w całości. Dzięki wydłużonemu ciału potrafi poruszać się również do tyłu, podobnie jak węgorz.
Samice potrafią złożyć nawet 30 tysięcy jaj na każdy kilogram masy ciała. Samiec pilnuje gniazda aż do momentu wyklucia się młodych. Zależnie jest to od temperatury wody. Zwykle trwa od trzech do dziesięciu dni. W sytuacji gwałtownego spadku poziomu wody, samce były obserwowane, jak ochlapują jaja ogonem, by zapobiec ich wyschnięciu.
Sumy należą do ryb długowiecznych. W badaniu przeprowadzonym w Szwecji odnotowano osobnika, który dożył aż 70 lat.
Największa ryba słodkowodna Europy i Azji Zachodniej
Sum europejski należy do największych ryb słodkowodnych w Europie i Azji Zachodniej. Ustępuje jedynie anadromicznym gatunkom jesiotrów, takim jak jesiotr atlantycki i bieługa. Przeciętne dorosłe osobniki osiągają długość od 1,3 do 1,6 metra. Ryby przekraczające dwa metry należą do rzadkości. Przy długości 1,5 metra sum może ważyć od 15 do 20 kilogramów. Osobniki o długości 2,2 metra ważą już około 65 kilogramów.
Tylko w wyjątkowo sprzyjających warunkach sumy dorastają do ponad 2 metrów. Rekordowe osobniki odnotowano m.in. w Niemczech (Kiebingen – 2,49 m i 89 kg), Polsce (2,61 m i 109 kg), Czechach (2,64 m), Ukrainie (Dniepr), Rosji (Wołga), Kazachstanie (Ili), a także we Francji, Hiszpanii (rzeka Ebro), we Włoszech (Pad i Arno), Serbii (jezioro Gruža – 2,4 m i 117 kg, oraz Dunaj – 2,75 m i 117 kg) i Grecji. W tym ostatnim kraju introdukowane osobniki świetnie się rozwijają dzięki łagodnemu klimatowi, braku konkurencji i obfitemu pożywieniu.
Najcięższy oficjalnie potwierdzony sum został złowiony w 2010 roku w rzece Pad przez węgierskiego wędkarza. Ważył aż 134,97 kg. Krążą też niepotwierdzone relacje o osobnikach przekraczających 140 kg. Najdłuższy znany egzemplarz pochodzi również z rzeki Pad. Mierzył 2,85 m. Został złowiony w 2023 roku, ale nie został zważony.
Choć obecnie nie istnieją jednoznaczne dowody na istnienie jeszcze większych osobników, XIX-wieczne źródła, m.in. Brehms Tierleben, powołując się na relacje Heckla, Knera i Vogta, wspominają o sumach z Dunaju mających nawet 3 metry długości i osiągających masę od 200 do 250 kg. K.T. Kessler w 1856 roku opisywał egzemplarze z Dniepru, które miały rzekomo ponad 5 metrów i ważyły do 400 kg. Węgierski przyrodnik Ottó Hermann podawał, że w przeszłości w Tisie łowiono sumy ważące nawet 300–400 kg.
Nieliczne doniesienia sugerują, że wyjątkowo duże osobniki mogą stanowić zagrożenie dla ludzi. W jednym z odcinków programu River Monsters wędkarz Jeremy Wade opowiadała o przypadkach agresji ryb o masie 66–74 kg po ich wypuszczeniu. Z kolei austriacki dziennik „Der Standard” w 2009 roku opisał incydent w okolicach Győr. Sum przeciągnął wędkarza pod wodę, chwytając go za nogę. Mężczyzna z trudem się uwolnił. Masę ryby oszacował na ponad 100 kg.
Dieta
Sum europejski jak większość dennie żerujących ryb słodkowodnych, odżywia się przede wszystkim bezkręgowcami – pierścienicami, mięczakami, owadami wodnymi, skorupiakami oraz innymi rybami. Większe osobniki polują także na żaby, węże, szczury, nornice, nutrie oraz ptaki wodne, takie jak kaczki. Zdarza się też kanibalizm. Sumy potrafią zjadać przedstawicieli własnego gatunku.
W 2012 roku naukowcy z Uniwersytetu w Tuluzie udokumentowali nietypowe zachowanie introdukowanych sumów w rzece Tarn. Ryby wyskakiwały z wody, by chwytać gołębie odpoczywające na brzegu. Aż 28% zaobserwowanych ataków kończyło się sukcesem. Analizy izotopów węgla i azotu zawartych w zawartości żołądków wykazały dużą zmienność udziału ptaków w diecie. Badacze uznali to za przykład adaptacji do nowego środowiska. Tego typu zachowań nie odnotowano w naturalnym zasięgu występowania gatunku.
Sum europejski potrafi również korzystać z okazji. Podczas masowego wymierania małży azjatyckich widywano go żerującego na ich martwych ciałach unoszących się przy powierzchni. Choć z natury jest nocnym drapieżnikiem den, potrafi dostosowywać się do dostępnych źródeł pożywienia i okoliczności.
Ochrona
Choć globalnie sum europejski nie jest zagrożony wyginięciem, jego status ochronny różni się w zależności od regionu. Na północnych krańcach zasięgu naturalnego, populacje są w odwrocie. Gatunek wyginął w Danii już w XVIII wieku, a w Finlandii w XIX. W Szwecji występuje jedynie w kilku jeziorach i rzekach. Obecnie uznawany jest tam za narażony na wyginięcie. Badania genetyczne wykazały, że tamtejsze populacje cechuje niska różnorodność genetyczna oraz izolacja. Dodatkowo podkreśla to potrzebę ochrony i działań zachowawczych.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Stułbia pospolita
- Strzygonia choinówka – sówka choinówka
- Czy wieloświat naprawdę istnieje?
- Postmodernizm kontra prawda
Źródło:
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Wels_catfish [dostęp: 05.10.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Wikimedia Commons. Autor: Dieter Florian. Licencja: CC BY-SA 3.0 DE.
