Puszczyk mszarny (Strix nebulosa), znany też jako sowa mszarna, jest gatunkiem dużego ptaka zaliczanego do rodziny puszczykowatych (Strigidae). To największa sowa na świecie. Reprezentuje rodzaj Strix. Jest to jedyny przedstawiciel tego rodzaju, którego zasięg występowania rozciąga się zarówno na półkulę wschodnią, jak i zachodnią. Ptaki te zamieszkują Eurazję oraz Amerykę Północną.
Opis największej sowy na świecie
Dorosłe puszczyki mszarne osiągają długość ciała od 61 do 84 cm przy rozpiętości skrzydeł na poziomie od 140 do 142 cm. Samice z reguły są większe od samców. Ich waga ciała może dochodzić do 1290 g. Masa ciała osobników płci męskiej wynosi natomiast zazwyczaj około 1000 g.
Dorosłe ptaki mają duże zaokrąglone głowy. Od szarej tarczy twarzowej wyraźnie odcinają się żółte oczy otoczone ciemnymi pierścieniami. Grzbiet ptaka pokrywają szare pióra pokryte poprzecznymi paskami. Jaśniejszy brzuch zdobią natomiast ciemne prążki. Puszczyki mszarne nie mają charakterystycznych dla wielu sów kępek piór po bokach głowy tworzących “uszy”. Ich tarcze twarzowe są jednak bardzo duże (największe spośród wszystkich ptaków drapieżnych). Pod dziobem widać biały pas w kształcie muszki. Długi ogon posiada charakterystyczne zaokrąglenie na końcu.
Sowa mszarna jest najdłuższą sową na świecie. Pod względem masy ciała, ustępuje jednak innym ptakom zaliczanym do tej grupy. Jej imponujący wygląd wynika przede wszystkim z dużej głowy oraz gęstego upierzenia, zwiększającego optycznie ciało zwierzęcia.
Puszczyki mszarne wydają odgłosy w postaci rytmicznych, głębokich pohukiwań. Służą one odstraszaniu drapieżników oraz komunikacji z pisklętami. Przez większość czasu ptaki te jednak nie odzywają się. Ich młode zazwyczaj piszczą, skrzeczą lub syczą.
Systematyka
W obrębie gatunku wydziela się dwa podgatunki. Są to:
- Strix nebulosa nebulosa – podgatunek nominatywny występujący w Ameryce Północnej, zasiedla tereny ciągnące się od środkowej Alaski na wschód przez Kanadę aż po południowo-zachodni Quebec, występuje także w północnej Kalifornii, północnym Idaho, zachodniej Montanie, Wyoming i północno-wschodniej Minnesocie.
- Strix nebulosa lapponica – zamieszkuje północną Eurazję – ptaki te gniazdują od Fennoskandii przez Syberię aż po Sachalin i Kamczatkę, spotyka się je również na terytoriach Litwy, Bajkału, Kazachstanu, Mongolii, Mandżurii i północno-wschodnich Chin.
Siedlisko puszczyka mszarnego
Sowy mszarne na swoje siedliska zazwyczaj wybierają gęste lasy iglaste charakterystyczne dla tajgi. Można je zobaczyć przelatujące nad łąkami i torfowiskami. Ptaki z Kalifornii i Oregonu chętnie gniazdują też w mieszanych lasach dębowych. Na ogół preferują chłodniejszy klimat. Są też jednak w stanie przetrwać upały dochodzące do 40 stopni Celsjusza.
Zasięg
Obecność populacji sów mszarnych stwierdza się w Ameryce Północnej. Tam zasiedlają tereny od Quebecu aż po Alaskę i wybrzeże Pacyfiku. Ptaki te występują także w Europie i Azji. Widuje się je od Finlandii i Estonii po Syberię. Puszczyki mszarne na ogół przez cały rok pozostają w miejscach gniazdowania. W razie niedoboru pokarmu zdarza im się jednak migrować na południe. W Europie zazwyczaj gniazdują w Norwegii, Szwecji, Finlandii i Rosji. Pierwszy naukowo opisany okaz został jednak schwytany w Kanadzie. Miało to miejsce pod koniec XVIII wieku.
Populacje zachodnioamerykańskie występują głównie w stanach Waszyngton, Kalifornia oraz Oregon. Sowy te spotyka się także w Idaho, Montanie oraz Wyoming. Na wschodzie Ameryki Północnej widuje się je głównie w południowym Quebecu i Ontario. Zimowiska niektórych osobników znajdują się w stanie Nowy Jork i Nowej Anglii. Sporadycznie ptaki te zaobserwowano również w Pensylwanii i na Long Island.
Rozmnażanie
Sowy mszarne nie zajmują się budową gniazd. Na ogół składają jaja w dziuplach starych drzew albo w opuszczonych gniazdach innych ptaków drapieżnych. Ich sezon rozrodczy przypada na czas od marca do maja. Młode wykluwają się ze złożonych jaj po około miesięcznej inkubacji. Zwykle w jednym lęgu jest od 3 do 4 piskląt, które stają się zdolne do opuszczenia siedliska w wieku czterech tygodni. Początkowo większość czasu spędzają na drzewach, wspinając się po ich korze przy użyciu dzioba oraz pazurów. Później podejmują pierwsze próby lotów. W sezonie lęgowym samiec dostarcza samicy oraz młodym pokarm. On też zajmuje się pisklętami aż do czasu ich pełnego usamodzielnienia się. Jeśli w danym roku jest zbyt mało pokarmu, puszczyki mszarne w ogóle nie przystępują do rozmnażania się.
Puszczyk mszarny – pokarm
Puszczyki mszarne w trakcie polowania wykorzystują strategię zaskoczenia. Najpierw upatrują sobie zdobycz, a następnie błyskawicznie spadają na nią z góry. Swoje ofiary obserwują nie tylko w trakcie lotu, ale także siedząc na drzewach, słupkach ogrodzeniowych czy słupach elektrycznych. W lokalizacji pożywienia pomagają im skupiające dźwięki tarcze twarzowe oraz asymetrycznie ułożone uszy. Sowy mszarne mają doskonale rozwinięty słuch. Są w stanie usłyszeć gryzonia przemieszczającego się pod 60-centymetrową warstwą śniegu. Dzięki możliwości szybkiego zanurkowania w śnieg potrafią także złapać takiego gryzonia.
Sowy mszarne żywią się głównie nornikami oraz lemingami. Często polują również na wiewiórki, zające, krety, ryjówki oraz łasice. Ponadto swoją dietę uzupełniają o drozdy, cietrzewie, sójki kanadyjskie, przepiórki górskie, małe ptaki drapieżne, kaczki, żaby oraz duże chrząszcze. Puszczyki mszarne unikają jedzenia padliny. Z reguły nie podkradają także zdobyczy innym mięsożercom.
Przy okazji polecamy zapoznać się z artykułami:
- Siewieczka morska
- Pustułeczka – sokół pustułeczka – dzwonniczek – białoszpon
- Zimowe zwyczaje ptaków! Kiedy sójki i jaskółki odlatują na zimę z Polski?
- Implanty, czyli czym są technologie wszczepialne?
- Bóg kontra zło na świecie
Źródło
1. https://en.wikipedia.org/wiki/Great_grey_owl [dostęp: 02.09.2025]
© Źródło zdjęcia głównego: Canva.
